Een radiator vervangen op de bestaande leidingen

Past de nieuwe radiator op de bestaande leidingen?

De nieuwe radiator past op de bestaande leidingen als de afstand tussen zijn aansluitingen gelijk is aan die van de oude. Hij moet ook op dezelfde plaats hangen. Verschuiven de aansluitingen, dan verschuift het leidingwerk mee, en dan wordt een klus van een paar uur een ingreep in muur of vloer. Meet daarom voor je bestelt, niet erna.

Eerst opmeten en fotograferen

Meet bij de oude radiator de hoogte, de lengte en de diepte, en de afstand van de onderkant tot de vloer. Meet vooral de afstand tussen de twee aansluitingen, van hart tot hart, want op die maat moet de nieuwe radiator aansluiten.

Neem foto’s van de voorkant en van de buizen zoals ze uit de vloer of de muur komen. Noteer ook aan welke kant de thermostatische kraan zit. Leg die foto’s straks naast de technische fiche van de nieuwe radiator, waarop staat waar de aansluitingen zitten.

Een standaard paneelradiator heeft vier aansluitingen met G ½-schroefdraad aan de zijkant. Twee ervan gebruik je voor de leidingen. In de andere twee komen de ontluchter en een blindstop, die bij de radiator geleverd worden.

Zijaansluiting of onderaansluiting?

Bij een zijaansluiting zit op elke zijkant onderaan een kraan en komt de buis daar binnen. Bij een onderaansluiting zitten beide aansluitingen onderaan, ongeveer in het midden van de radiator, en komen de buizen samen in één blok. Bij een H-blok is de afstand tussen die twee aansluitingen vaak 50 mm; meet hem toch na.

Wissel je van zijaansluiting naar onderaansluiting of omgekeerd, dan passen de bestaande buizen niet meer en moeten ze verlegd worden. Kies je hetzelfde type als de oude, dan vergelijk je alleen de afstand tussen de aansluitingen.

Aansluiting	Hoe je ze herkent	Wat erbij hoort
Zijaansluiting	een buis links en rechts van de radiator, elk met een kraan	thermostatische kraan op de aanvoer, retourkraan op de retour
Onderaansluiting	twee aansluitingen onderaan, ongeveer in het midden	onderblok of H-blok; bij een ingebouwd ventiel zit dat in de radiator
Buizen uit de muur	de buizen steken horizontaal uit de afgewerkte muur	meestal een onderblok voor muuraansluiting, soms in een inbouwdoos

Oude radiatoren vervangen: wat kan blijven

Vervang je één radiator, dan hoeven de andere niet mee. Een bestaande radiator kan blijven hangen zolang hij geen scheuren, vervormingen of roest vertoont. Zit er slib in de installatie, dan kan een reiniging nodig zijn voor je nieuwe toestellen aansluit.

Oude kranen, consoles en dichtingen vervang je best mee. Een kraan die jaren niet bewogen heeft, begint bij het losdraaien gemakkelijk te lekken. Een nieuwe kraan met nieuwe dichtingen kost weinig naast een lek achter een afgewerkte muur.

Zelfde vermogen of een andere radiator?

De nieuwe radiator moet evenveel warmte afgeven als de oude, bij de watertemperatuur van jouw installatie. Dat vermogen staat in watt op de fiche, telkens voor een temperatuurregime. Het regime 75/65/20 °C betekent 75 °C aanvoer, 65 °C retour en 20 °C in de kamer.

Hoeveel de temperatuur uitmaakt, zie je aan één paneelradiator: bij 75/65/20 °C levert hij 2.950 W, bij 45/40/20 °C nog 1.045 W (Buildwise, 2024). Dat is ruim een derde van het vermogen. Is de aanvoertemperatuur gedaald sinds de oude radiator hing, of komt er een warmtepomp, dan is een radiator van dezelfde grootte dus te klein.

Ook het type telt. Een type 11 heeft één paneel, een type 22 twee panelen. Bij dezelfde hoogte en lengte geeft een type 22 veel meer warmte. Per meter van 600 mm hoog is dat 1.709 W tegen 1.018 W bij 75/65/20 °C (fiche van één fabrikant). Een type 22 vervangen door een type 11 met dezelfde afmetingen levert dus merkbaar minder warmte, ook al hangt hij op dezelfde plaats. Kies daarom op vermogen, niet op afmeting.

Vervang je meerdere radiatoren tegelijk, bijvoorbeeld bij een nieuwe ketel, dan reken je elke kamer apart. Hoe je het vermogen per kamer bepaalt, vind je bij het kiezen van een radiator.

Een radiator aansluiten: welke buis is de aanvoer en welke de retour?

Op een radiator komen twee buizen die er hetzelfde uitzien maar elk een eigen taak hebben. Bepaal de aanvoer daarom voor je iets losmaakt: wie de buizen later verwisselt, merkt het pas bij het opstarten.

Warm en koud: de aansluiting herkennen voor je afkoppelt

Het water verlaat de ketel heet en gaat via de aanvoer de radiator in. Daar koelt het af en keert het via de retour terug naar de ketel. De aanvoer is dus de warmste buis, en de thermostatische kraan zit meestal op de aanvoer.

Welke buis het is, voel je zo. Zet de kamerthermostaat hoger zodat de ketel start en draai de radiatorkraan open. Raak dan kort de twee buizen aan: de buis die het eerst en het warmst wordt, is de aanvoer. Ze kunnen flink heet worden, dus raak ze niet langdurig aan.

Plak rode tape op de aanvoer en blauwe op de retour en fotografeer de aansluiting. Doe dit voor je de oude radiator loskoppelt, want daarna is de proef niet meer mogelijk.

Wat er gebeurt bij een omgekeerde aansluiting

Zit de aanvoer op de plaats van de retour, dan wordt de radiator niet of maar voor een deel warm. Dat blijft zo, hoe ver je de kranen ook opendraait en hoe hoog de druk ook staat.

Het herstel is simpel maar vervelend. Je sluit de kranen, maakt de radiator opnieuw los en wisselt de aansluitingen om. Daarna ontlucht je opnieuw, want bij het losmaken is er weer lucht in de radiator gekomen.

Eenpijps- en tweepijpssysteem

Bij een tweepijpssysteem loopt een ringleiding langs alle radiatoren en krijgt elke radiator via een T-stuk een eigen aanvoer en een eigen retour. Alle radiatoren krijgen daardoor ongeveer even warm water.

Bij een eenpijpssysteem hangen de radiatoren in serie: de retour van de eerste is de aanvoer van de volgende. Start de eerste met 90 °C, dan krijgt de tweede nog ongeveer 70 °C en de derde nog minder. De radiatoren achteraan in de rij geven daardoor merkbaar minder warmte af.

Je herkent een eenpijpssysteem meestal aan één buis die van radiator naar radiator loopt, zonder aparte retourleiding. Het afkoppelen van één radiator raakt dan de hele rij, dus laat een installateur eerst kijken voor je iets wijzigt.

Eén radiator afsluiten zonder de installatie leeg te laten lopen

Of dit een rustige klus of een natte vloer wordt, hangt af van de afsluiters. Met een kraan aan beide kanten sluit je één radiator af en neem je hem weg terwijl de rest van de installatie gevuld blijft. Ontbreken die kranen, dan moet de hele kring leeg en opnieuw gevuld worden. Dat laat je door een installateur doen, omdat het vulwater behandeld moet worden.

Een kraan op de aanvoer en een afsluiter op de retour

Op de aanvoer zit meestal de thermostatische kraan, op de retour de retourkraan, ook voetventiel of radiatorafsluiter genoemd. Die retourkraan stelt in hoeveel water de radiator krijgt en laat je de radiator afsluiten zonder de kring te legen.

Ze zit vaak onder een kapje en sluit met een inbussleutel. Een thermostatische kraan die jaren niet bewogen heeft, sluit niet altijd meer goed. Controleer daarom eerst of beide kranen echt dichtgaan voor je iets losdraait.

Controleren of de kranen echt sluiten

Draai de thermostatische kraan dicht en daarna de retourkraan. Leg een doek en een bakje onder de ontluchter en open die een tikje. De eerste spetters zijn de druk die uit de radiator ontsnapt. Valt het water daarna stil, dan sluiten beide kranen.

Blijft het water lopen, dan lekt een van de twee kranen door. Draai de koppelingen dan niet los: laat de kraan eerst vervangen of maak de kring leeg.

Bekijk groter ↗

Zonder afsluiters moet de kring leeg

Ontbreekt de retourafsluiter of sluit een kraan niet meer, dan blijft alleen het leegmaken van de kring over. Dat gebeurt via een aftapkraan op het laagste punt van de installatie, vaak bij de ketel, met een slang naar een afvoer.

Het opnieuw vullen is het eigenlijke probleem. Hard leidingwater laat kalk achter in de warmtewisselaar van de ketel, en vers water brengt zuurstof binnen, waardoor stalen delen roesten. Buildwise beperkt de hardheid van het vulwater daarom tot hoogstens 20 Franse graden (°fH), ook bij kleine ketels. In de grote meerderheid van de gevallen moet de installateur het water daarvoor verzachten.

Voldoende afsluiters zijn dus meer dan comfort: ze beperken hoe vaak de installatie vers water krijgt. Een ontbrekende retourkraan laat je bijplaatsen door een installateur, het liefst op een moment dat de kring toch leeg moet.

Hoeveel water zit er in een radiator?

Een radiator bevat meer water dan je verwacht. Volgens de technische fiche van een Belgische fabrikant zit er in een paneelradiator type 22 van 600 mm hoog 6,6 liter per meter lengte. Een radiator van 1,6 m heeft dus ongeveer 10,6 liter, net meer dan een emmer van 10 liter. Zet een grote emmer klaar en leg een doek eronder.

Ook het gewicht telt. Hetzelfde type weegt volgens die fiche 33,4 kg per meter, dus ongeveer 53 kg voor 1,6 m. De fiche zegt niet of het water daarin zit. Reken voor het afhangen op twee personen, want ook zonder water is zo’n radiator te zwaar om alleen veilig te tillen.

Type, 600 mm hoog	Water per meter lengte	Gewicht per meter (volgens de fiche)	Vermogen per meter bij 75/65/20 °C
Type 11, één paneel	3,2 liter	18,7 kg	1.018 W
Type 22, twee panelen	6,6 liter	33,4 kg	1.709 W
Type 33, drie panelen	9,8 liter	50,2 kg	2.356 W

Een radiator verwijderen

Dit is het natte deel van de klus. Hebben de kranen de proef doorstaan, dan is het vooral rustig werken: eerst het water opvangen, dan losdraaien, dan afhangen.

Losdraaien en afhangen

Wacht tot de radiator koud is: er zit water in dat bij het stoken heet wordt. Leg een doek of folie onder de koppelingen en zet de emmer klaar.

Draai de wartelmoer van een koppeling een paar slagen los terwijl een tweede sleutel de kraan tegenhoudt. Doe je dat niet, dan draai je de buis mee en loopt er later een lek achter de plint of in de vloer. Het water loopt nu langs de losse koppeling in je emmer. Open de ontluchter een tikje, zodat er lucht in de radiator kan en het water sneller wegloopt.

Is de radiator leeg, dan draai je beide koppelingen helemaal los. De radiator hangt met strippen op de consoles. Til hem recht omhoog tot de strippen loskomen en kantel hem voorzichtig, want er zit nog een restje water in. Voor een grote radiator zijn twee personen nodig.

Buizen afdoppen als de radiator wegblijft

Een open buis laat water lopen zodra iemand de kraan opendraait. Zet daarom op elke buis een dop met een nieuwe dichting, ook als de radiator maar een paar dagen wegblijft. Heeft de buis nog een kraan, dan dop je de uitgang van die kraan.

Een dop die loskomt, is een lek onder druk. Draai hem stevig aan en kijk een uur na het opnieuw op druk brengen of hij droog blijft.

Radiator tijdelijk verwijderen voor schilderwerk

Wil je de muur achter een radiator schilderen, dan haal je de radiator beter weg, want met een roller bereik je die muur slecht. Je sluit beide kranen, maakt de radiator los en dopt de buizen. De rest van de installatie blijft in gebruik. Ontbreekt de afsluiter, dan moet de kring leeg en laat je er meteen een plaatsen.

Schilder ook achter de consoles en rond de buizen, want daar kom je later niet meer bij. Hang de radiator pas terug als de verf droog is. Hoe je de muur zelf aanpakt, staat bij een muur schilderen in stappen.

Een radiator definitief weglaten

Verdwijnt een radiator voorgoed, bijvoorbeeld omdat je een muur plaatst, dan dop je de buizen of laat je de tak bij de aftakking afsnijden. Een afgedopte buis die nog aan de installatie hangt, is een dood been waarin het water stilstaat.

Hangen de radiatoren in serie, zoals bij een eenpijpssysteem, dan valt met die ene radiator ook de doorvoer naar de volgende weg. Laat zo’n ingreep door een installateur doen.

Een radiator met onderblok of H-blok aansluiten

Heeft de radiator zijn aansluitingen onderaan, ongeveer in het midden, dan sluit je hem meestal aan met een onderblok of een H-blok. Dat blok verbindt de buizen met de twee aansluitingen onderaan, zodat er geen kranen aan de zijkant van de radiator hangen.

Wat is een onderblok en hoe werkt het?

Een onderblok is het aansluitstuk onder de radiator. De aanvoer- en de retourbuis komen erin samen en het blok leidt het water naar de twee onderste aansluitingen.

Bij een radiator met ingebouwd ventiel bedien je de toevoer met de thermostaatknop op dat ventiel, rechtsboven. De radiator heeft daarvoor binnenin een stromingsbuis die het water van onderen naar het ventiel brengt. Zo regel je de toevoer, ook al komen de buizen onderaan binnen.

H-blok: waarom het ventiel niet zomaar van kant wisselt

Een H-blok is een onderblok in de vorm van een H, voor een radiator met twee aansluitingen onderaan. Bij een radiator met een ingebouwde stromingsbuis hoort het ventiel op de plaats waarvoor de radiator gemaakt is, meestal rechtsboven.

Zet je het links, bijvoorbeeld omdat rechts een kast staat, dan loopt de stromingsbuis nog altijd naar rechts. Het water verdeelt de warmte dan slecht over de radiator.

Alleen een radiator die volledig gespiegeld kan worden, laat het ventiel links toe. Dat staat uitdrukkelijk op de technische fiche of prijslijst van de fabrikant. Vind je het daar niet, dan is de radiator niet omkeerbaar.

Aansluiting van een radiator met onderblok

Kies het blok volgens de richting van je buizen: komen ze loodrecht uit de vloer of horizontaal uit de muur? Vergelijk op de fiches van radiator en blok daarna drie gegevens. Dat zijn de afstand tussen de aansluitingen (bij een H-blok vaak 50 mm), de schroefdraad en de plaats van het ventiel. Past een van de drie niet, dan past het blok niet.

Stel de aanvoer en de retour vast voor je het blok plaatst, want achteraf kom je er onder de radiator slecht bij. Draai de koppelingen aan met nieuwe dichtingen en vul langzaam. Kijk het blok na een uur stoken extra goed na, want een lek onder de radiator zie je laat.

Afsluiten en losmaken bij een onderblok

Er bestaan onderblokken met een ingebouwde afsluiter, maar of het blok of de radiator er een heeft, verschilt per uitvoering. Staat het niet op de fiche, ga er dan niet van uit dat je zonder aftappen kunt werken.

Kies bij een nieuwe aansluiting een uitvoering waarmee je de radiator kunt afsluiten. Zo blijft de volgende ingreep beperkt tot één radiator in plaats van de hele kring.

Muuraansluiting en inbouwdoos

Komen de buizen uit de muur in plaats van uit de vloer, dan spreek je van een muuraansluiting. De buizen steken horizontaal uit de afgewerkte muur, vaak met rozetten die de gaten afdekken. Een onderblok bestaat voor buizen uit de vloer en voor buizen uit de muur. Kies het blok dat bij de richting van je buizen past.

Zit de aansluiting in een inbouwdoos in de muur, dan verdwijnt het blok achter de radiator. Zo’n doos plaats je voor het pleisterwerk of de gyprocplaat komt, en de verbindingen erin moeten bereikbaar blijven.

Koper, meerlagenbuis of flexibele slang als verwarmingsbuis

De buis naar de radiator zie je zelden. Kies ze daarom op wat je aankunt en op de plek waar ze komt te liggen. Een verwarmingsbuis moet de temperatuur en de druk van de installatie aankunnen en, als ze uit kunststof bestaat, ook zuurstof tegenhouden.

Koperen buis

Koper is de klassieke keuze voor zichtbare, rechte leidingen langs de muur en onder de plint. De buis blijft recht en houdt geen zuurstof door. Je verbindt ze door te solderen of met perskoppelingen.

Solderen vraagt een open vlam in je woning en ervaring. Met perskoppelingen werk je zonder vuur, maar je hebt een perstang nodig, die je kunt huren.

Meerlagenbuis

Een meerlagenbuis is een kunststof buis met een metaallaag in het midden. Ze komt op een rol en buigt met de hand of met een buigveer.

Je verbindt ze met perskoppelingen of schroefkoppelingen. Daardoor leg je ze in één stuk door een vloer of muur, zonder koppelingen onderweg.

Voor verwarming moet de buis zuurstofdicht zijn, want zuurstof in het water laat de stalen delen van de installatie roesten. Een kunststof leiding heeft daarvoor een zuurstofremmend scherm nodig. Lees op de fiche of de buis voor verwarming bestemd is.

Flexibele buis en aansluitslang

Een flexibele buis, bijvoorbeeld een gegolfde aansluitslang in roestvast staal, overbrugt een kleine afwijking tussen de buis en de aansluiting van de radiator. Gebruik ze voor korte stukken en niet voor een volledig traject. Ook zacht koper op rol is flexibel, maar het knikt als je te scherp buigt.

Leidingen isoleren en verbergen

Leg de verwarmingsleidingen zo veel mogelijk binnen het beschermd volume van de woning, het deel dat je verwarmt en isoleert. Isoleer ze waar ze door een onverwarmde ruimte lopen, zoals een kelder of een kruipruimte. Anders verliest het water onderweg warmte voor het de radiator bereikt.

Verberg je een buis in een vloer of een sleuf, dan leg je ze in één stuk. Hoe een volledige installatie in een bestaande woning wordt opgebouwd, staat bij centrale verwarming plaatsen in een bestaande woning.

Wat je zelf legt en wat de installateur doet

Een kort stuk meerlagenbuis met perskoppelingen tussen bestaande aansluitingen kun je met het juiste gereedschap zelf leggen.

Koper solderen, een buis door een afgewerkte vloer trekken of een nieuwe tak vanaf de ketel maken laat je aan een installateur. Eén onzorgvuldige koppeling in een vloer is een lek dat je pas ziet als het plafond eronder verkleurt.

Buis	Waar ze past	Hoe je verbindt
Koper	zichtbare, rechte leidingen langs muur en plint	solderen of perskoppeling
Meerlagenbuis	lange tracés in vloer of muur, zonder koppelingen onderweg	perskoppeling of schroefkoppeling
Flexibele buis	korte stukken om een kleine afwijking te overbruggen	schroefkoppeling

Een nieuwe radiator plaatsen

Bij het plaatsen van radiatoren begin je met de consoles: ze bepalen waar de radiator hangt en dragen het gewicht. Daarna volgen de aansluitingen en het vullen.

Consoles, pluggen en gewicht

Een paneelradiator hangt met aangelaste strippen aan consoles in de muur. Hoeveel strippen en consoles erbij horen, hangt van de lengte af. Bij de standaardradiator van een Belgische fabrikant zijn het vier of zes strippen en twee of drie consoles.

Een radiator van 1,6 m weegt ongeveer 53 kg. In massief metselwerk of beton dragen goed gekozen pluggen dat. Een holle wand van gyproc draagt zo’n gewicht niet met gewone pluggen. Schroef de consoles daar in een profiel of in steunhout dat vooraf in de wand is geplaatst. Welke plug in welke muur past, vind je bij de juiste plug en vijs voor elke muur.

Ruimte onder en boven de radiator

Een radiator trekt koude lucht van de vloer aan en laat de warme lucht langs de voorkant omhoog gaan. Houd daarom waar mogelijk 10 tot 15 cm vrij onder en boven de radiator, ook onder een venstertablet.

Hang de consoles zo dat de koppelingen en kranen bereikbaar blijven met een sleutel. Een thermostatische kraan achter een lang gordijn of een meubel voelt de warmte van de radiator in plaats van die van de kamer. Daardoor sluit hij te vroeg.

Koppelingen en dichtingen

Zet de ontluchter en de blindstop in de twee bovenste aansluitingen voor je de radiator ophangt, want daarna kom je er moeilijk bij.

Gebruik nieuwe dichtingen op elke koppeling, ook bij kranen die je hergebruikt. Draai ze aan tot ze zitten en niet harder: te hard aanspannen beschadigt de dichting en de schroefdraad.

Vullen, ontluchten en de druk herstellen

Open de kranen langzaam, zodat het water niet met een stoot door de koppelingen gaat. De nieuwe radiator en de buizen nemen water op, dus de druk op de manometer van de ketel zakt.

Ontlucht eerst de nieuwe radiator, lees dan de druk af en vul bij tot de waarde van vóór de klus. Lucht geleidt geen warmte en een nieuwe radiator bevat altijd lucht. Moest je de kring aftappen, dan ontlucht je daarna ook de rest van de woning en lees je de druk opnieuw af.

Hoe je ontlucht, staat bij radiator ontluchten. Over het bijvullen en de juiste waarde lees je meer bij de druk van je cv-ketel. Beperk het bijvullen: elke liter vers water brengt zuurstof binnen.

De retourkraan op de oude stand zetten

De thermostatische kraan regelt de toevoer volgens de kamertemperatuur. De retourkraan legt vast hoeveel water de radiator maximaal krijgt, en dus hoe de warmte over de radiatoren verdeeld is. Na het plaatsen zet je ze op dezelfde stand als vroeger, met het aantal slagen dat je hebt geteld.

Hoe je een hele installatie inregelt, staat bij een radiator die niet warm wordt. Is de thermostatische kraan zelf stroef of versleten, dan vind je bij een thermostatische radiatorkraan vervangen wat erbij komt kijken.

Na een uur stoken nakijken

Zet de verwarming aan en loop na een uur langs elke koppeling, kraan en blok. Zie je een vochtige vlek of een druppel, dan sluit je de kranen, vang je het water op en maak je de koppeling droog. Draai ze daarna met een nieuwe dichting opnieuw aan. Harder aanspannen lost zelden een lek op.

Voel ook of de radiator over de hele hoogte warm wordt. Blijft een deel koud, zoek dan eerst naar lucht, daarna naar een omgekeerde aansluiting of een retourkraan die te ver dichtstaat.

Wat bepaalt de prijs van het vervangen?

Een vaste prijs voor het vervangen van een radiator bestaat niet. Ze hangt af van een handvol posten die van woning tot woning verschillen.

Waaruit de prijs bestaat

De radiator zelf is één post: type, hoogte, lengte en afwerking bepalen de prijs, en de kranen en dichtingen komen erbij.

Dan volgt het werk. Verschuiven de buizen, dan komt er leidingwerk bij. Moet de kring leeg, dan komen het aftappen en het opnieuw vullen met behandeld water erbij, en vaak ook herstel van muur of vloer.

Offertes vergelijken

Vraag twee offertes en laat de posten apart vermelden: radiator, kranen, leidingwerk, water vullen en herstelwerk. Zo zie je of het verschil in de radiator zit of in de arbeid. Moet de kring leeg, vraag dan ook of het vulwater behandeld wordt, want dat verschil telt mee.

Een radiator vervangen op bestaande leidingen

1. 1

   Opmeten, foto’s nemen en de aanvoer vinden

   Meet de oude radiator en de afstand tussen de aansluitingen en neem foto’s. Zet de verwarming aan en voel welke buis het eerst warm wordt: dat is de aanvoer. Markeer ze met tape en fotografeer de aansluiting.

2. 2

   Verwarming uit en de radiator afsluiten

   Zet de verwarming uit en wacht tot de radiator koud is. Sluit de thermostatische kraan, tel de slagen van de retourkraan terwijl je ze sluit en noteer ze. Open de ontluchter een tikje: valt het water na de eerste spetters stil, dan sluiten beide kranen.

3. 3

   Water opvangen en de radiator afhangen

   Leg een doek en een emmer onder de koppelingen en draai de wartelmoeren een paar slagen los, terwijl een tweede sleutel de kraan tegenhoudt. Open de ontluchter zodat het water wegloopt, draai de koppelingen dan helemaal los en til de radiator van de consoles. Het gaat goed als de kranen droog blijven en al het water in de emmer loopt. Dop de buizen als de nieuwe radiator niet meteen komt.

4. 4

   De nieuwe radiator voorbereiden en ophangen

   Zet de ontluchter en de blindstop erin, plaats de consoles met een waterpas op de gemeten hoogte en laat 10 tot 15 cm vrij onder en boven. Hang de radiator op de consoles: hij zit vast als hij niet meer schuift.

5. 5

   Aansluiten en langzaam vullen

   Sluit de aanvoer op de aanvoer aan en de retour op de retour, telkens met nieuwe dichtingen. Open de kranen langzaam en zet de retourkraan op het aantal slagen dat je noteerde. Er mag nergens water uit een koppeling komen.

6. 6

   Ontluchten en de druk herstellen

   Ontlucht de nieuwe radiator, lees de druk af en vul bij tot de waarde van vóór de klus. De druk staat goed als hij koud op die waarde blijft.

7. 7

   Na een uur nakijken

   Zet de verwarming aan en kijk na een uur naar elke koppeling en elk blok. Voel of de radiator over de hele hoogte warm wordt. Hij is klaar als alles droog blijft en de radiator overal even warm voelt.

Voor je de verwarming weer laat draaien

• De aanvoer is bepaald voor de oude radiator werd losgemaakt, en de buizen of kranen zijn gemarkeerd.
• Na het sluiten van de kranen en het openen van de ontluchter bleef er geen water lopen.
• Het aantal slagen van de retourkraan is genoteerd en na het plaatsen hersteld.
• Elke koppeling heeft een nieuwe dichting en blijft droog, ook een uur na het opstarten.
• De consoles dragen de radiator, en onder en boven blijft 10 tot 15 cm vrij.
• De nieuwe radiator is ontlucht en de druk staat koud op de waarde van vóór de klus.
• Buizen die open bleven, zitten dicht met een dop met nieuwe dichting.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een aluminium radiator plaatsen zonder naar de pH van het water te kijken

Een radiator van aluminium brengt aluminium in de installatie, en aluminium corrodeert bij een te hoge pH. De pH van het vulwater moet dan onder 8,5 blijven, en na ongeveer drie maanden controleer je of dat zo blijft. Is ze hoger, dan hoort er een pH-stabilisator bij. Laat die door de installateur toevoegen.

De retour met een puntstuk op de radiator zetten in plaats van met een retourkraan

Het water loopt dan gewoon en de radiator wordt warm, dus het valt niet op. Je kunt de radiator dan niet meer afsluiten zonder de kring te legen. Ook inregelen lukt niet meer, zodat de radiatoren dicht bij de ketel meer water krijgen dan die verderop. Laat bij een volgende ingreep een retourkraan bijplaatsen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Een radiator vervangen of bijplaatsen is werk aan het hydraulisch circuit, en daarvoor is volgens Vlaanderen in principe geen erkenning vereist. Met een afsluiter aan beide kanten kun je het dus zelf doen, zolang je de ketel, de brander en de gasleiding met rust laat. Een installateur schakel je in als er geen afsluiters zijn en de hele kring leeg moet, als buizen verlegd of verlengd worden en als koper gesoldeerd moet worden. Bij het leegmaken en opnieuw vullen behandelt hij het vulwater en noteert hij in het logboek van de installatie wat hij toevoegt.

Een erkende technicus is wel verplicht voor de keuring van een nieuwe of verbouwde ketel en voor wijzigingen aan het verbrandingsgedeelte. Die erkenning is persoonlijk: een bedrijf kan zelf niet erkend zijn. Meer daarover staat bij onderhoud en keuring van je cv-ketel. Aan de gasleiding, de brander en de rookgasafvoer laat je uitsluitend een erkende technicus werken.

Vermoed je asbest achter of rond de oude radiator, dan blijf je van het materiaal af en laat je een staal analyseren door een erkend labo of een asbestdeskundige. Dit zijn de Vlaamse regels: per gewest gelden andere voorschriften, en een gemeente kan er eigen aan toevoegen.

Bronnen

• Vlaanderen.be — Afgifte-elementen, verwarmingsleidingen en circulatiepomp
• Vlaanderen.be — Verplichte keuring van een nieuwe of gewijzigde cv-installatie
• Buildwise — Afzettingen en corrosie in verwarmingsinstallaties vermijden (2017)
• Buildwise — Bestaande radiatoren hergebruiken met een lucht-waterwarmtepomp (2024)
• OVAM — Hoe asbest herkennen?
• Vasco — 10 meest gemaakte fouten bij het aansluiten van een radiator
• Radson — Technische fiche paneelradiator Standard (2019)