Latei of linteel boven een raam of deur: welk type en hoe je het plaatst
Een latei of linteel draagt het metselwerk boven een raam of deur. In een spouwmuur ligt op het binnenblad meestal een voorgespannen betonlatei. Onder de gevelsteen ligt een verzinkt L-ijzer of catnicprofiel. De oplegging is minstens 10 cm, vaak 15 tot 20 cm aan elke kant. In 2023 kostte een stalen gevellatei bij aanbestedingen een mediaan van 106 euro per meter, een prefab latei gemiddeld 99 euro, met btw en geplaatst.
Bekijk de informatie en links bij deze gids
Wat een latei of linteel doet
Een latei is de balk boven een raam- of deuropening. Ze draagt het metselwerk erboven en leidt de last naar de muur naast de opening. In Vlaanderen hoor je ook linteel, en een stalen hoekprofiel heet L-ijzer of hoeklijn. Het gaat telkens om hetzelfde onderdeel in een ander materiaal.
Wat er op de latei drukt
Boven een opening vormt het metselwerk vanzelf een ontlastingsboog. Dat lukt als de muur boven de latei hoger is dan de helft van de breedte van de opening. De last boven die boog gaat via het metselwerk naast de opening naar beneden.
Op de latei drukt dan alleen een driehoek metselwerk met hoeken van 45°, plus het eigen gewicht van de latei. Bij een raam van 1,20 m breed is die driehoek 60 cm hoog. Dat is weinig gewicht, en daarom volstaat boven een gewoon raam vaak een slanke latei.
Ligt er onder de top van die driehoek een vloer, een balk of een dakvoet? Dan komt die last rechtstreeks op de latei. In een woning met welfsels net boven de ramen is dat eerder regel dan uitzondering.
Binnenblad en gevelsteen elk op hun eigen latei
Een spouwmuur bestaat uit twee muren met een spouw ertussen. Het binnenblad draagt de vloeren en het dak, het buitenblad in gevelsteen houdt de regen tegen. Boven een raam krijgt elk blad zijn eigen latei. Op het binnenblad ligt meestal een betonlatei die de last van vloer of dak mee opneemt. De gevelsteen van ongeveer 9 cm breed rust op een stalen hoeklijn, die alleen het buitenblad draagt. Die scheiding is ook thermisch nodig: een betonbalk die van binnen tot buiten doorloopt, onderbreekt de isolatie en wordt een koudebrug. Hoe de twee bladen samenwerken, lees je bij hoe een spouwmuur is opgebouwd.
Samenwerkende of zelfdragende latei
Er zijn twee soorten prefab lateien. Een samenwerkende of composiet latei is een smalle voorgespannen balk. Ze krijgt pas haar volle draagkracht samen met het metselwerk of beton dat erop komt. Het metselwerk neemt de druk op, de voorgespannen strengen in de latei de trek.
Een zelfdragende latei draagt zonder hulp van het metselwerk. Voorbeelden zijn een stalen hoeklijn of een betonbalk met eigen wapening.
Op de werf is het verschil duidelijk. Een samenwerkende latei ondersteun je tijdens het metselen tot de mortel hard is. Anders zakt ze door onder de eerste rijen stenen.
Welke latei kies je boven een raam of deur?
De keuze hangt af van de muur, de breedte van de opening en wat er boven de opening rust. In een nieuwe spouwmuur liggen meestal twee lateien naast elkaar, in een oude volle muur vaak één brede.
Voorgespannen betonlatei of prefab betonbalk
De prefab betonlatei is de standaard boven ramen en deuren in snelbouw en baksteen. Ze bestaat in breedtes die passen bij de muurdikte, zoals 9, 12, 14 en 19 cm. De lengtes gaan van 1,00 tot 3,60 m, per 10 cm. Een latei van 14 cm breed weegt ongeveer 17,7 kg per meter, dus twee mensen leggen ze zonder hefmaterieel op haar plaats.
Zwaardere prefab betonbalken hebben eigen wapening en zijn zelfdragend. Welke van de twee je nodig hebt, volgt uit de last. Boven een raam onder het dak volstaat vaak een samenwerkende latei. Onder een vloer met welfsels rekent de ingenieur het na.
L-ijzer boven een raam in de gevel
Een L-ijzer is een stalen hoekprofiel. Het liggende been zit onder de gevelsteen, het opstaande been verdwijnt in de spouw achter de steen. Het klassieke L-ijzer is een hoekprofiel uit constructiestaal, thermisch verzinkt en soms in kleur gecoat. Voor de meeste ramen volstaat een profiel van 3 mm dik, en voor bredere ramen bestaan profielen van 6 mm dik tot 3,80 m lang.
Het L-ijzer wordt niet aan het binnenblad verankerd. Er loopt dus geen staal door de isolatie, en de koudebrug blijft klein. Bij een heel brede opening komt er een geveldrager of een regelbare console. Die wordt wel aan de draagstructuur bevestigd, net als de dragers van een gevel die per verdieping wordt opgevangen.
Wat is een catnicprofiel?
Catnic is een merknaam die op Vlaamse werven als soortnaam dient. Bedoeld wordt een dunne, geplooide stalen latei onder de gevelsteen. Zo een catnic-profiel is gemaakt van dompelverzinkt plaatstaal met 275 g zink per m², met een zwarte polyester poedercoating erover. Die dubbele bescherming heet een duplexsysteem. Het zink beschermt het staal, de coating beschermt het zink tegen zouten en andere stoffen die uit de mortel loskomen.
Het profiel is licht en heeft een dunne voorrand die bijna wegvalt onder de gevelsteen. Vooraan zit een druiprand, zodat spouwwater van de voorkant af drupt. Wil je de stalen rand helemaal wegwerken, dan hangt er een rollaag aan met roestvaste rollaagbeugels, 6 à 8 per meter.
Houten balk boven een raam
In oudere woningen zit boven ramen en deuren vaak een houten balk. Je vindt hem vooral aan de binnenkant van een volle muur of boven een binnendeur. Hout is een volwaardige latei zolang het droog blijft. Vocht van een lekkende dorpel, een slechte voeg of condensatie laat de kop van de balk rotten, precies waar hij in de muur zit. Prik bij een renovatie met een priem in de zichtbare kop. Geeft het hout zacht mee of brokkelt het, dan laat je de latei vervangen; in een buitenmuur kiest men daarvoor meestal beton of staal.
Brede openingen: een poutrel in plaats van een latei
Rond 3 à 3,50 m houden de meeste standaardlateien op. Een catnicprofiel gaat tot 3,40 m dagmaat, een prefab latei tot 3,60 m lengte inclusief oplegging. Een breed raam of een garagepoort onder een vloer krijgt dan meestal een stalen poutrel of een gewapende betonbalk op maat. Die keuze maakt de ingenieur.
Hoe zo een ligger in een bestaande muur komt, lees je bij een poutrel steken en een draagmuur openen. Wat er bij het raam zelf komt kijken, staat bij een schuifraam plaatsen.
| Type | Waar | Typische opening | Let op |
|---|---|---|---|
| Voorgespannen betonlatei | binnenblad, volle muur | tot ongeveer 3,20 m | samenwerkend: ondersteunen tot de mortel hard is |
| Prefab betonbalk met wapening | binnenblad onder vloer | volgens berekening | zelfdragend, zwaarder |
| L-ijzer, thermisch verzinkt | onder de gevelsteen | profiel tot 3,80 m lang (6 mm) | oplegging en waterkering |
| Catnicprofiel, duplex | onder de gevelsteen | 1 tot 3,40 m dagmaat | oplegging 20 cm |
| Houten balk | oude muren, binnendeur | smalle openingen | rot bij vocht |
| Poutrel of balk op maat | brede opening, draagmuur | vanaf ± 3 m | altijd een berekening |
Welke dikte en lengte L-ijzer heb je nodig?
De lengte van een L-ijzer reken je zelf uit. De doorsnede volgt uit de breedte van de opening en uit wat erop rust. Voor een gewone gevel boven een raam geven de tabellen van de fabrikant het profiel. Rust er meer op dan de gevelsteen, dan rekent een ingenieur.
Lengte: dagmaat plus twee keer de oplegging
De dagmaat is de vrije breedte van de opening tussen het metselwerk. Tel daar aan elke kant de oplegging bij. Bij een raam van 1,50 m dagmaat en 20 cm oplegging is het L-ijzer dus 1,90 m lang. Profielen komen in stappen van 20 cm, dus je kiest de eerste lengte die minstens die maat haalt. Een iets langere oplegging is geen probleem, een kortere wel, want aan de rand van een muur breekt het metselwerk het eerst.
Hoogte en dikte groeien met de overspanning
Hoe breder de opening, hoe stijver het profiel moet zijn. Bij catnicprofielen gaat de profielmaat van 80 × 60 mm voor een dagmaat tot 1,00 m naar 80 × 102 mm tot 1,40 m. Daarna volgen 80 × 125 mm tot 1,80 m en 80 × 150 mm tot 3,20 m. Een versterkt type van 86 × 162 mm gaat tot 3,40 m.
Bij gewone verzinkte hoeklijnen van 3 mm dik loopt de reeks van 80 × 60 tot 80 × 150 mm. Voor de grootste ramen is er een profiel van 6 mm dik.
Stijfheid weegt hier zwaarder dan sterkte. Een latei die een paar millimeter doorbuigt, breekt niet, maar de voegen erboven scheuren wel. Daarom beperkt de norm NBN B 03-003 de doorbuiging tot 1/500 van de overspanning. Zitten er erboven nog openingen, dan is dat 1/1.000. Over 1,50 m is dat 3 mm, respectievelijk 1,5 mm.
Thermisch verzinkt, met coating of roestvast
Een L-ijzer zit in de spouw, waar het nat wordt van regenwater dat door de gevelsteen dringt. Onbeschermd staal begint daar te roesten, en dat zie je pas als de gevel al schade heeft. Kies dus thermisch verzinkt staal volgens NBN EN ISO 1461, of een duplexsysteem met een coating op het zink. Roestvast staal zie je vooral bij de beugels waaraan een rollaag hangt.
Wil je een zichtbaar L-ijzer in de kleur van het schrijnwerk? Vraag dan een poedercoating in een RAL-kleur, die de fabrikant aanbrengt voordat het profiel geleverd wordt.
Wanneer de fabrikantentabel niet meer volstaat
De tabellen van een fabrikant gaan uit van gewoon metselwerk boven de opening. Rust er een vloer, balk, dakvoet of schouw op de latei, dan rekent een ingenieur stabiliteit. Dat geldt ook voor een opening in een bestaande draagmuur. Hij bepaalt de latei, de oplegging en eventueel een betonslof onder de uiteinden. Wat zo een studie inhoudt, staat bij wat een ingenieur stabiliteit berekent en wat hij nodig heeft.
Kies een latei nooit alleen op de breedte van het raam. Een latei die boven een raam onder het dak volstaat, kan onder een vloer met welfsels te licht zijn. Twijfel je wat er op de muur rust, laat het dan nakijken voordat er besteld wordt.
Oplegging en overspanning
De oplegging is het stuk latei dat op de muur naast de opening rust. Daar komt de hele last van de opening samen op een klein stuk metselwerk, en daar gaat het het vaakst mis.
Hoe lang moet de oplegging zijn?
Voor lateien volgens de Europese norm NBN EN 845-2 is de oplegging minstens 10 cm. De fabrikant vraagt vaak meer. Een voorgespannen latei tot 1,50 m lang krijgt 15 cm aan elke kant, een langere latei 20 cm. Ook een catnicprofiel ligt 20 cm op aan elke kant.
Maak je een nieuwe opening in een bestaande muur, dan geldt bij voorkeur 20 cm of meer en in geen geval minder dan 10 cm. Volg altijd de strengste waarde. Het plan van de ingenieur of de technische fiche van de latei gaat voor op een vuistregel.
Op een mortelbed, soms met een betonslof
Een prefab latei komt op een volle laag mortel te liggen. Die verdeelt de druk gelijkmatig en zorgt voor wrijving, zodat de latei blijft liggen. Soms zit er een profiel uit neopreen in de mortel voor extra wrijving. Bij een grote last of zwak metselwerk, zoals oude baksteen of holle snelbouw, komt onder elk uiteinde een betonslof. Dat is een kort gewapend betonblok dat de druk over een groter stuk muur spreidt. De ingenieur tekent de maat.
Overspanning van een betonnen balk
Hoe ver een betonnen balk overspant, hangt af van drie dingen. Het type latei, de hoogte van het metselwerk dat ermee samenwerkt en de last per meter.
De tabellen van een fabrikant tonen hoe groot dat verschil is. Neem een samenwerkende latei van 14 cm breed, met metselwerk erop tot 30 cm totale hoogte. Bij een last van 300 kg per meter overspant ze 2,00 m vrij. Bij 900 kg per meter is dat nog 1,15 m. Met 50 cm totale hoogte haalt dezelfde latei 3,20 m bij de lichte last.
Die waarden gelden alleen voor dat product en die steen. Voor jouw opening kijk je in de tabel van de latei die je koopt.
Sleuven en leidingen bij de latei
In een latei kap je geen sleuf voor een buis of kabel, ook niet in een stalen profiel. Een uitsparing verzwakt precies het deel dat de trek of de druk opneemt. Leg wachtbuizen en leidingen daarom naast de opening, in een verticale sleuf. Een horizontale of schuine sleuf in dragend metselwerk mag alleen met een stabiliteitsberekening, en moet er toch iets door de latei, dan voorziet de ingenieur een doorvoer.
Een catnic of L-ijzer plaatsen in een spouwmuur
Een stalen latei onder de gevelsteen plaatsen is gewoon metselwerk, maar met een vaste volgorde. Het stappenplan onderaan zet de handelingen op een rij; hier staat waarom ze zo gaan.
Metselen op een stalen latei
Het L-ijzer of catnicprofiel ligt aan beide kanten op een mortelbed op het metselwerk naast de opening. De eerste rij stenen komt rechtstreeks op het staal of op de folie, zonder mortelspecie eronder. Mortel op een glad stalen been hecht slecht en geeft geen vaste steun.
Een dun stalen profiel buigt tijdens het metselen door onder de verse stenen. Daarom ondersteun je het liggende been over de hele lengte, met een stut en een plank. Die steun gaat pas weg als het metselwerk volledig is uitgehard.
Waterkerende folie boven de latei
Regenwater dat door de gevelsteen dringt, loopt in de spouw naar beneden. Boven een raam vangt een waterkerende folie dat water op en voert het naar buiten. De folie zit hoger in een voeg van het binnenblad, boven de spouwankers. Ze loopt schuin over de spouw en eindigt over de latei, tussen raamkader en gevelsteen.
Onderaan moet het water weg kunnen. Daarvoor blijven er openingen in de voeg tussen schrijnwerk en gevelsteen, of laat de metser stootvoegen open in de rij boven de latei als het plan dat voorziet.
Aan de uiteinden laat je de folie een eind voorbij de latei lopen, zodat het water niet langs de zijkant opnieuw de spouw in loopt.
Neem een foto van de folie en de open voegen voordat de volgende rijen stenen erop komen. Na een lek boven een raam zie je dan meteen of de waterkering goed lag, zonder de gevel open te breken.
Isolatie tot tegen het raam
De spouwisolatie loopt door tot tegen het raamkader, zodat er boven het raam geen koude strook ontstaat. Een L-ijzer dat alleen op het buitenblad rust, laat die isolatie ongemoeid. De kier rond het kader vult men meestal met PUR-schuim of minerale wol. Minerale wol dempt ook geluid.
Linteel plaatsen in het binnenblad
Een voorgespannen latei met een rand in gebakken aarde leg je met de betonzijde naar boven op een mortelbed. Houd de oplegging van de fiche aan. Zet er daarna een centrale stut onder en metsel meteen verder op de vooraf natgemaakte latei.
Vul de stootvoegen boven de latei goed, want latei en metselwerk moeten één geheel vormen. De stut blijft staan tot het metselwerk hard is.
Giet je beton op de latei in plaats van te metselen, bijvoorbeeld voor een ringbalk? Gebruik dan beton van de kwaliteit die de fabrikant opgeeft, zoals C25/30. Ook dan blijft de latei onderstut tot het beton sterk genoeg is.
Een latei of betonnen balk zelf gieten
Een latei ter plaatse gieten gebeurt nog bij een ongewone maat, een gebogen opening of een latei die één geheel vormt met een ringbalk. Voor een gewone raamopening is een prefab latei sneller en goedkoper.
Wanneer gieten zinvol is
Ter plaatse gestort beton is een gangbare oplossing naast stalen profielen en prefab beton. De balk krijgt precies de vorm en lengte die je nodig hebt, en sluit aan op een ringbalk of vloerplaat. Daar staan de bekisting, de wapening en de wachttijd tegenover. Zolang het beton niet hard is, draagt de balk niets.
Bekisting, wapening en beton
De bekisting is een open houten bak met de maat van de balk. Ze is zo gestut dat ze niet doorbuigt onder het natte beton. Hoe je die stevig maakt, lees je bij een bekisting maken.
De wapening bepaalt hoeveel de balk draagt. Het aantal staven, de diameter, de beugels en de dekking aan alle kanten horen op een plan van de ingenieur. Die dekking beschermt het staal later tegen roest.
Het beton moet volledig rond de wapening lopen, zonder holtes. Daarna blijven bekisting en stutten staan tot het beton sterk genoeg is. Hoe lang dat duurt, hangt af van het beton en de temperatuur. De ingenieur of de leverancier geeft de termijn op.
Een gegoten latei zonder berekende wapening is een gok. Te weinig staal, of staal te dicht tegen de buitenkant, geeft na enkele jaren betonrot. Het roestende staal duwt dan het beton los. Hoe dat eruitziet en hoe je het herstelt, staat bij betonrot herstellen.
Een latei vervangen in een bestaande muur
Een latei vervangen gebeurt bij een rotte houten balk, een doorgeroest L-ijzer of een raam dat breder wordt. Het werk lijkt op een poutrel steken, op kleinere schaal. Eerst moet de last erboven ergens anders rusten. Pas dan gaat de oude latei eruit.
Vergunning en architect in Vlaanderen
Werken aan gevels zijn in Vlaanderen sinds 1 maart 2026 vrijgesteld van omgevingsvergunning. De energieprestatie van het gebouw mag niet verslechteren en het bouwvolume blijft gelijk. De woning moet hoofdzakelijk vergund of vergund geacht zijn, het aantal woongelegenheden en de functie blijven gelijk, en de werken mogen niet ingaan tegen een verordening of een lokaal plan.
Een latei vervangen of een opening vergroten raakt de draagstructuur. Bij stabiliteitswerken geldt de vrijstelling sinds 5 september 2026 alleen als een architect is aangesteld voor ontwerp en controle. Voor beschermd erfgoed en gebouwen in de inventaris bouwkundig erfgoed gelden aparte regels.
Regels verschillen per gewest, en een gemeente kan eigen voorschriften hebben. De actuele stand vind je op omgevingsloket.be; meer uitleg staat bij wanneer je een omgevingsvergunning nodig hebt.
Zonder schoren of met stempels
Een opening tot 1 m breed lukt meestal zonder tijdelijke ondersteuning. Dan moet het metselwerk vol, samenhangend en scheurvrij zijn. Er mag ook geen vloer of balk onder de top van de driehoek rusten, zodat de ontlastingsboog zich kan vormen.
In alle andere gevallen stempelt de aannemer eerst. Hij steekt steunprofielen door de muur boven de latei en zet die op verstelbare stutten. Zo blijft de muur erboven staan als de oude latei eruit gaat.
Bij een smalle opening werkt men soms met twee halve lateien. Eerst komt over de halve muurdikte een sleuf, een halve latei en opvulling, daarna de andere helft. Bij grote overspanningen vermijd je die methode, omdat de muur over de halve dikte sterk verzwakt. Een veiliger variant beperkt de inkeping tot een derde van de muurdikte.
Opvullen met krimpvrije mortel
Tussen de nieuwe latei en het metselwerk erboven blijft altijd een spleet. Die moet over de hele muurdikte vol, anders zakt de muur later tot hij op de latei rust en scheurt hij. Daarvoor dient een krimpvrije opvulmortel; hoe die werkt, staat bij krimpvrije mortel. Pas als die mortel hard is, gaan de stempels weg.
Een L-ijzer in de gevel vervangen
Bij een spouwmuur gaat het vaak alleen om het buitenblad. De metser breekt de stenen boven het oude L-ijzer uit, zo hoog als nodig. Daarna haalt hij het ijzer weg, legt hij een nieuw verzinkt profiel met folie en metselt hij de stenen terug. Liefst hergebruikt hij daarbij de bestaande gevelsteen.
Het binnenblad blijft staan, maar tijdens de werken draagt niets het buitenblad boven de opening. Ook hier hoort er dus een tijdelijke ondersteuning onder.
Kijk bij die gelegenheid naar de spouw. Ligt er geen folie boven het raam, dan staat het nieuwe L-ijzer even snel in het water als het oude: de folie hoort dus bij de vervanging.
Roest en schade aan oude L-ijzers
Een oud L-ijzer roest van buiten naar binnen. Het staal verliest dikte en sterkte. Bovendien neemt roest meer plaats in dan het staal waaruit het ontstaat, en dat volume duwt de stenen erboven omhoog.
Hoe je een roestend L-ijzer herkent
De eerste tekens zie je aan de voorrand. De verf bladdert af, er lopen roestbruine strepen over het raamkader of de dorpel, en de rand schilfert in lagen af.
Wordt het erger, dan komt de rij stenen boven het ijzer licht omhoog. In de lintvoeg erboven verschijnt een horizontale scheur. Vanaf de uiteinden loopt dan vaak een trapscheur door de voegen.
Ook een raam dat aan de bovenkant klemt, kan erop wijzen dat de latei of het metselwerk op het kader drukt.
Ontroesten en beschermen of vervangen
Zit de roest alleen aan het oppervlak en is het staal nog vol? Dan kan de schilder het ontroesten tot op het blanke metaal en opnieuw beschermen met een roestwerende grondlaag en een afwerklaag. Dat remt het proces, maar het deel van het ijzer in de muur en de spouw bereik je zo niet. Is het staal in lagen weggeroest, staat het metselwerk opgedrukt of loopt de scheur door, dan vervang je het L-ijzer. Uitstellen maakt het werk alleen groter, want hoe meer het roest zet, hoe meer stenen loskomen.
Wanneer een scheur boven een raam verdacht is
Niet elke scheur boven een raam komt van een roestende latei. Een fijne scheur door krimp of temperatuur blijft even breed. Een scheur onder 3 mm die stabiel blijft en waarvan de randen niet verspringen, is in het algemeen geen risico voor de stabiliteit.
Vanaf 3 mm volg je de scheur minstens drie maanden en liefst een jaar met een scheurwijdtemeter. Groeit ze, dan wordt eerst de oorzaak gezocht en aangepakt. Pas daarna volgt het herstel. Hoe je een stabiele scheur herstelt, staat bij scheuren in een muur herstellen.
Wat kost een latei boven een raam?
Een winkelprijs per latei zegt weinig, want de prijs hangt af van het type, de lengte en of het om nieuwbouw of renovatie gaat. De eenheidsprijzen uit de aanbestedingen voor sociale woningbouw in Vlaanderen geven wel een orde van grootte.
Prijs per meter van prefab en stalen lateien
In 2023 kostte een prefab deur- of raamlatei bij die aanbestedingen gemiddeld 82 euro per meter exclusief btw. Met 21% btw is dat ongeveer 99 euro, geleverd en geplaatst. De spreiding was groot: van 12 tot 304 euro per meter met btw.
Een latei in thermisch verzinkt profielstaal kostte een mediaan van 88 euro per meter exclusief btw. Met btw is dat ongeveer 106 euro, met een spreiding van 50 tot 137 euro. Een zichtbare regelbare console in verzinkt staal kwam gemiddeld op ongeveer 110 euro per meter met btw. Een slab of aansluitband in EPDM kostte gemiddeld 57 euro per meter.
| Post | Eenheid | Prijs met 21% btw | Excl. btw (bron) |
|---|---|---|---|
| Prefab deur- of raamlatei | m | gemiddeld 99 euro (12–304) | gemiddeld 82,14 euro (2023) |
| Prefab latei, per stuk | stuk | gemiddeld 261 euro (125–432) | gemiddeld 215,95 euro (2022) |
| Latei, thermisch verzinkt profielstaal | m | mediaan 106 euro (50–137) | mediaan 88 euro (2023) |
| Idem, met coating | m | gemiddeld 79 euro (52–109) | gemiddeld 64,90 euro (2023) |
| Regelbare console, zichtbaar, verzinkt | m | gemiddeld 110 euro (76–175) | gemiddeld 90,85 euro (2023) |
| Slab of aansluitband EPDM | m | gemiddeld 57 euro (42–81) | gemiddeld 47,24 euro (2023) |
| Herstelling bestaand gevelmetselwerk | m² | gemiddeld 287 euro (143–339) | gemiddeld 236,94 euro (2023) |
Rekenvoorbeeld voor een raam van 1,50 m
Een raam van 1,50 m dagmaat in een spouwmuur krijgt twee lateien van 1,90 m. De stalen latei ligt onder de gevelsteen, de betonlatei op het binnenblad. Aan de mediaan van 106 euro per meter kost de stalen latei ongeveer 200 euro. Aan het gemiddelde van 99 euro per meter kost de prefab latei ongeveer 190 euro. Beide bedragen zijn geleverd en geplaatst, met 21% btw.
Die prijzen komen uit nieuwbouwprojecten met veel ramen tegelijk. Bij één latei in een bestaande woning komen er posten bij: stempelen, uitbreken, terugmetselen en afwerken. Herstelling en aanpassing van bestaand gevelmetselwerk kostte bij dezelfde aanbestedingen gemiddeld 287 euro per m² met btw.
Vraag daarom een offerte met aparte lijnen voor de latei, de ondersteuning, het metselwerk en het afvoeren van het puin. Zo vergelijk je aannemers op dezelfde posten.
Een stalen latei en folie boven een raam in de spouwmuur plaatsen
Deze stappen gelden voor een nieuwe spouwmuur, waarin de opening al de juiste maat heeft en de latei van het binnenblad al ligt. Volg altijd de technische fiche van het profiel. Rust er een vloer of balk op de gevel, dan beslist de ingenieur.
-
Controleer de dagmaat en het profiel
Meet de dagmaat tussen het metselwerk op twee hoogtes en tel er tweemaal de oplegging van de fiche bij. Het profiel is goed als het minstens die lengte heeft en het type in de tabel bij die dagmaat past.
-
Leg het profiel op een mortelbed
Leg het L-ijzer of catnicprofiel aan beide kanten op een vol mortelbed, met het opstaande been in de spouw. Het profiel ligt waterpas en de oplegging is links en rechts even lang.
-
Ondersteun het liggende been
Zet onder het profiel een stut met een plank over de hele lengte, zodat het niet doorbuigt onder de verse stenen. Druk op het midden: het staal zakt niet meer.
-
Breng de waterkerende folie aan
Leg de folie enkele lagen hoger in een voeg van het binnenblad en laat ze schuin over de spouw en het opstaande been lopen. Ze komt tot aan de voorkant van het liggende been en loopt aan beide kanten een eind voorbij de latei.
-
Metsel de eerste rij op het staal
Zet de eerste rij stenen rechtstreeks op het profiel of de folie, zonder mortel eronder. Laat de afvoer voor het spouwwater open die het plan voorziet: open stootvoegen in die rij of openingen in de voeg boven het raamkader. De rij staat in lijn met de gevel.
-
Haal de steun weg na het uitharden
Laat de stut staan tot het metselwerk boven de latei volledig is uitgehard. Daarna is de voorrand van het profiel nog recht en zitten er geen scheuren in de voegen erboven.
Rekenhulp
Beton of chape berekenen
Bereken hoeveel beton, stabilisé of chape je nodig hebt voor een vloer, plaat of fundering: in kubieke meter en in liter, met een marge.
Vóór de stenen boven het raam komen
In de praktijk
Een roestspoor en een scheur boven een oud raam
Boven een raam in een gevel uit de jaren 1970 zie je roestbruine strepen op het kader. In de voeg boven het ijzer loopt een horizontale scheur. Je kijkt of de stenen erboven opgedrukt staan en meet de scheur. Is het staal in lagen weggeroest of staan de stenen scheef, dan laat je het L-ijzer met folie vervangen. Is alleen het oppervlak aangetast, dan laat je ontroesten en beschermen, en teken je de scheur af om te zien of ze groeit.
Een breder raam onder de vloer
Je wilt een raam van 1,20 m vervangen door een raam van 2,40 m. Net boven het raam liggen de welfsels van de verdieping. De bestaande latei is te kort, en de vloer rust straks rechtstreeks op de nieuwe latei. Je stelt een architect aan en laat de ingenieur de latei en de opleggingen berekenen. Daarna vraag je offertes die het stempelen apart vermelden.
Een latei die tijdens het metselen doorzakt
Na drie rijen stenen op een voorgespannen latei zie je dat ze in het midden een paar millimeter doorbuigt. Er staat geen stut onder, terwijl een samenwerkende latei pas met het verharde metselwerk draagt. Je zet meteen een stut onder het midden en laat de metser de natte rijen nakijken. Zijn de voegen al gezakt, dan breekt hij ze uit en metselt hij opnieuw op de onderstutte latei.
Veelgemaakte fouten
Een oplegging van een paar centimeter
Een latei die net op de rand van de opening ligt, drukt die rand na verloop van tijd stuk. Onder de uiteinden ontstaan dan scheuren. Neem de oplegging uit de fiche of het plan: minstens 10 cm en meestal 15 tot 20 cm, op een vol mortelbed.
Mortel onder de stenen op een stalen latei
Een dikke mortellaag op een glad stalen been hecht slecht en geeft geen vaste steun. De eerste rij kan dan zakken of loskomen. Zet de stenen rechtstreeks op het staal of de folie.
Geen waterkering boven het raam
Zonder folie loopt het spouwwater langs het staal naar binnen of blijft het op het L-ijzer staan. Het profiel roest dan van binnenuit. Leg altijd een folie van het binnenblad over de latei naar buiten, met een afvoer onderaan.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een latei en een linteel?
Er is geen verschil. Linteel is het woord dat in Vlaanderen ook gebruikt wordt, naar het Franse linteau. Beide betekenen de balk boven een raam- of deuropening die het metselwerk erboven draagt.
Mag je zelf een linteel plaatsen?
In een nieuwe muur met de opening al op maat is een prefab latei of een L-ijzer plaatsen gewoon metselwerk. Een ervaren doe-het-zelver kan dat, met de fiche ernaast. Een latei in een bestaande draagmuur plaatsen of vervangen is stabiliteitswerk. Dan horen er een berekening, een architect en een aannemer bij die kan stempelen.
Hoe zwaar is een betonnen balk boven een raam?
Een voorgespannen latei van 14 cm breed weegt ongeveer 17,7 kg per meter, een van 19 cm 23,7 kg per meter. Een latei van 1,90 m in 14 cm weegt dus ongeveer 34 kg. Een gewapende betonbalk op maat is veel zwaarder en gaat vaak met hefmaterieel op zijn plaats.
Kan een betonnen balk in de gevel zichtbaar blijven?
Dat kan, maar een betonbalk die door de hele muur loopt, onderbreekt de spouwisolatie en wordt een koudebrug. In een geïsoleerde spouwmuur ligt de betonlatei daarom alleen op het binnenblad. Een stalen latei of console draagt de gevelsteen.
Wanneer je een vakman inschakelt
Een latei in een nieuwe muur plaatst de metser of aannemer volgens de fiche of het plan. Rust er een vloer, balk of dak op de opening, dan rekent een ingenieur stabiliteit de latei en de oplegging. Dat geldt ook als je een opening maakt of vergroot in een bestaande muur. In Vlaanderen is voor zulke stabiliteitswerken sinds 5 september 2026 een architect nodig om de vrijstelling van vergunning te gebruiken. Een opening breder dan 1 m, of een opening onder een vloer, laat je eerst stempelen door een aannemer die dat gewoon is. Groeit een scheur van 3 mm of meer, of zakt het metselwerk boven een raam? Laat dan een architect of ingenieur ter plaatse kijken voordat er hersteld wordt.
Bronnen
- Buildwise (WTCB-Contact 2022/1) — stabiliteit tijdens de bouwfase en « Hoe openingen uitvoeren in bestaand metselwerk? »
- Buildwise — bouwdetail 1352: spouwmuur, aansluiting van een buitenschrijnwerk
- Departement Omgeving — wijzigingen Vrijstellingenbesluit, Meldingsbesluit en Besluit limitatieve lijst
- Vlaanderen.be — eenheidsprijzen sociale woningbouw (tabel 2022-2023)
- Monumentenwacht Vlaanderen — ijzeren buitenelementen onderhouden (onderhoudsfiche 2020)
- Ploegsteert (Wienerberger): technische fiche Staltonlatei, voorgespannen composietlatei
- Scaldex: catalogus stalen lateien (Catnic en PG-lateien, 2018)
Verder lezen over dit onderwerp
Poutrel steken: een draagmuur uitbreken en opvangen met een stalen ligger
Bouwen in houtskelet: hoe een houtskeletwand in elkaar zit
Predallen of welfsels: welke draagvloer kies je?
