Op welke hoogte komen stopcontacten en schakelaars?

Wat het AREI zegt over de hoogte van stopcontacten

Het AREI, het reglement voor elektrische installaties, bepaalt hoe een stopcontact gebouwd, aangesloten en beveiligd is. Op welke hoogte het in de living, de slaapkamer of de keuken komt, laat het over aan de bouwheer en de elektricien. Een maat in centimeter staat er buiten de badkamer dus niet in, wel een reeks eisen die bepalen wat er op die plek mag komen.

Wat wel vastligt voor elk stopcontact

Elk stopcontact in een woning heeft een aardingscontact dat verbonden is met de beschermingsgeleider, de geelgroene draad. Alleen een stopcontact op zeer lage veiligheidsspanning of achter een eigen beschermingstransformator mag zonder. Stopcontacten tot 32 A en 400 V voldoen aan de norm NBN C 61-112-1. De gewone stopcontacten in huis, tot 16 A en 250 V, hebben minstens beschermingsgraad IPXX-D. Dat is strenger dan de IPXX-B die voor andere contactdozen volstaat.

Een ingewerkt stopcontact zit in een metalen doos of een doos uit isolerend materiaal. Per kring mag je hooguit acht enkelvoudige of meervoudige stopcontacten aansluiten; een meervoudig stopcontact telt daarbij als één.

Eigen kringen voor wasmachine, droogkast en kookplaat

Sommige toestellen krijgen een eigen kring, wat het AREI een toegekende stroombaan noemt. Het gaat om de wasmachine, de vaatwasmachine, de droogkast, het elektrisch fornuis, de kookplaat en de oven. Ook elk ander toestel met een vaste plaats en een vermogen van 2.600 W of meer staat op een eigen kring.

Dat bepaalt mee waar de stopcontacten komen. Achter de wasmachine en de droogkast hangen twee aparte stopcontacten, elk op een eigen automaat, en die kringen zitten achter een 30 mA-differentieel. Welke differentieel waarvoor nodig is, staat bij de differentieelschakelaar van 30 en 300 mA.

De badkamer is de uitzondering

In een ruimte met een bad of een douche telt de afstand tot het water. Het AREI deelt die ruimte in volumes in. In volume 0 en volume 1 zijn gewone stopcontacten en schakelaars verboden; alleen materieel op zeer lage veiligheidsspanning mag daar. Bij een douche reikt volume 1 tot 1,20 m van het midden van elke vaste watertoevoer en tot 2,25 m hoog.

Bij een bad komt er rond volume 1 nog een strook van 60 cm bij: volume 2. Bij een douche bestaat dat volume niet. In volume 2 mag een gewoon stopcontact, maar alleen achter een differentieel van hooguit 10 mA, wat het AREI zeer grote gevoeligheid noemt. Een eigen beschermingstransformator van hooguit 100 W mag ook. Een 30 mA-differentieel volstaat daar dus niet.

Die badkamerregels gelden sinds 1 maart 2025. Afstanden, IP-graad en voorbeelden per opstelling staan bij stopcontacten en verlichting in de badkamer.

Gangbare hoogte van stopcontacten per ruimte

Omdat het AREI geen maat oplegt, vertrek je van de inrichting: waar komen de zetel, het bed, de kasten en de toestellen. Houvast voor de hoogte geeft de Vlaamse ontwerpgids voor meegroeiwonen, die de overheid samen met het expertisecentrum voor toegankelijkheid uitgaf. Die raadt stopcontacten aan op 50 cm boven de vloer of in de bedieningsband tussen 90 en 120 cm. Uit een hoek blijf je telkens minstens 50 cm weg. Je meet vanaf de afgewerkte vloer, dus bovenop tegels of parket.

Stopcontacten in living en slaapkamer

Veel stopcontacten in de living en de slaapkamers komen laag. Ze verdwijnen dan achter de zetel, de tv-kast of het bed, en het snoer van een staande lamp loopt kort naar beneden. De afdekplaat moet dan wel volledig boven de plint blijven, want anders past de plint er niet meer onder. Op 50 cm, de hoogte uit de ontwerpgids, hoef je al een stuk minder diep te bukken.

De stopcontacten die je elke dag gebruikt, voor de stofzuiger of een lader, zet je beter in de band tussen 90 en 120 cm. Daar kun je er staand, zittend en met een rollator bij. De ontwerpgids vraagt in elke kamer minstens één stopcontact in die band en één aan de slotzijde van de deur, de kant van de kruk.

Boven een blad: bureau, werkbank en tv-meubel

Waar een stopcontact boven een meubel moet komen, meet je vanaf het blad. Boven een bureau of een werkbank in de garage zit het een handbreedte boven het blad. Een lader of een boormachine kan er dan bij zonder dat het snoer over de rand hangt. Achter een tv-meubel kies je de hoogte zo dat het stopcontact net boven of net onder de kast valt, nooit half erachter.

Daarom beslis je over de inrichting voordat de elektricien de dozen inslijpt. Een stopcontact dat 5 cm te laag zit, verplaats je achteraf alleen met slijpwerk en nieuw plakwerk.

Hoeveel stopcontacten per ruimte?

Het aantal stopcontacten legt het AREI niet vast, alleen het maximum van acht per kring. De ontwerpgids voor meegroeiwonen rekent ruim, zodat de kamer later anders ingericht kan worden zonder verlengsnoeren. Voor de toestellen die vast aangesloten worden, voorzie je daarbovenop één of twee reservestopcontacten.

Ruimte	Aanbevolen aantal stopcontacten
Living	Minstens 1 per 3 m muur, beter 8 of meer
Living vanaf 20 m²	Beter 10 tot 12
Slaapkamer	Minstens 4, met bureau beter 6
Keuken, langs de werkbladen	Minstens 6
Berging of wasplaats	Minstens 6
Garage	Minstens 6
Inkom en gang	Minstens 1 per gang en per verdieping

Gemeten vanaf de afgewerkte vloer

Op de werf ligt de ruwe vloer er nog zonder isolatie, chape en tegels. Wie dan vanaf het beton meet, krijgt dozen die na de vloeropbouw precies zoveel lager uitkomen als die opbouw dik is. De aannemer zet daarom een meterpeil op de muur: een lijn op een vaste, afgesproken hoogte boven de toekomstige afgewerkte vloer. Alle hoogtes van dozen tel je vanaf die lijn. Hoe de lagen van een vloer op elkaar volgen en hoeveel ruimte ze samen innemen, lees je bij de opbouw van een vloer.

Plaats	Aanbevolen hoogte	Gemeten vanaf
Stopcontact in living en slaapkamer	50 cm, of laag maar boven de plint	Afgewerkte vloer
Stopcontact dat je dagelijks gebruikt	90 tot 120 cm	Afgewerkte vloer
Lichtschakelaar	90 tot 120 cm	Afgewerkte vloer
Schakelaar of stopcontact naast het bed	Net boven het nachtkastje	Blad van het nachtkastje
Stopcontact boven het keukenwerkblad	20 cm	Werkblad
Stopcontact wasmachine en droogkast	90 tot 120 cm, naast de toestellen	Afgewerkte vloer
Afstand tot een binnenhoek	Minstens 50 cm	Hoek van de muur

Bekijk groter ↗

Hoogte van een lichtschakelaar

Een lichtschakelaar bedien je staand en meestal in het donker. Daarom zit hij overal in huis op dezelfde hoogte en op dezelfde plek ten opzichte van de deur, zodat je hand hem vindt zonder te zoeken.

Tussen 90 en 120 cm boven de vloer

Voor schakelaars raden zowel de ontwerpgids voor meegroeiwonen als het Vlaamse handboek toegankelijkheid de bedieningsband aan: tussen 90 en 120 cm boven de afgewerkte vloer. In die zone kan bijna iedereen er vanuit een gewone houding bij, kinderen en wie zit inbegrepen. De deurkruk hoort volgens de ontwerpgids in dezelfde band, zodat schakelaar en kruk ongeveer even hoog liggen.

Kies binnen die band één hoogte voor alle schakelaars van de woning en houd je eraan. Zit de schakelaar in de hal onderaan de band en in de keuken erboven, dan zoek je er in het donker telkens naar.

Naast de deur, aan de kant van de kruk

De schakelaar hoort aan de slotzijde van de deur, naast de kruk en niet achter de scharnieren. Zo bedien je hem terwijl je de deur openduwt. Draai de deur in gedachten open voordat de plaats vastligt. Verdwijnt de schakelaar achter de opengedraaide deur, dan moet je eerst de kamer in om het licht aan te zetten.

De plaat komt naast de deuromlijsting, met een paar centimeter vrije muur tussen lijst en plaat. Weet je nog niet hoe breed de chambranle wordt, laat dan ruimte genoeg en schuif de doos niet tot tegen het deurgat. De dagkant moet ook nog bezet of met gyproc bekleed worden.

Schakelaar en stopcontact in één bedienpunt

Vaak komen een schakelaar en een stopcontact samen onder één afdekplaat: naast het bed, in de hal voor de stofzuiger of bij het bureau. De dozen zitten dan horizontaal 71 mm uit elkaar, hart op hart. Verticaal is 60 of 71 mm gebruikelijk. De afdekplaat moet bij die afstand passen, dus spreek met de elektricien af welke afstand hij gebruikt.

Naast elkaar liggen schakelaar en stopcontact op dezelfde hoogte, en zo raadt de ontwerpgids meerdere stopcontacten ook aan. Onder elkaar zit het stopcontact 6 of 7 cm lager dan de schakelaar. Kies dan de hoogte van de hele groep zo dat beide in de band van 90 tot 120 cm vallen.

Schakelaar en stopcontact naast het bed

Naast het bed bedien je het licht liggend of zittend. De hoogte hangt daarom af van het nachtkastje en het bed, niet van de rest van de kamer.

Net boven het nachtkastje

Leg het bedienpunt zo dat je hand er vanuit bed bij kan: net boven het blad van het nachtkastje. Het moet wel hoog genoeg zitten dat de lamp en de wekker de plaat niet afdekken. Meet daarvoor eerst hoe hoog het nachtkastje wordt, want die maat bepaalt de hoogte. De ontwerpgids vraagt uitdrukkelijk om schakelaars en stopcontacten vanuit het bed bedienbaar te maken.

Het stopcontact voor de lamp en de lader komt in hetzelfde bedienpunt of laag achter het nachtkastje. Laag oogt rustiger, maar dan moet je achter het kastje om een lader in te pluggen.

Bedbreedte en hoofdbord meetellen

De plaats in de breedte bepaal je met het bed erbij. Meet de breedte van het bed met eventueel een hoofdbord, en zet het bedienpunt net buiten die maat. Een hoofdbord dat breder of hoger is dan gepland, schuift anders voor de schakelaar.

Bij een tweepersoonsbed komt aan elke kant een bedienpunt. Wil je het plafondlicht zowel bij de deur als vanuit bed bedienen, dan heb je twee schakelpunten nodig. Schakel je aan beide kanten van het bed, dan zijn het er drie. Hoe dat werkt, lees je bij een wisselschakeling met twee schakelaars.

Hoogte van stopcontacten in de keuken

In de keuken meet je vanaf het werkblad, niet vanaf de vloer. Het werkblad, de achterwand en de bovenkasten bepalen samen in welke strook de stopcontacten passen.

Stopcontact 20 cm boven het werkblad

Boven het werkblad komt het stopcontact op 20 cm boven het blad; zo legt de ontwerpgids voor meegroeiwonen het vast. Dan blijft er ruimte voor een opstaande rand of de onderste rij tegels, en komt het stopcontact uit de zone waar spatten en kruimels liggen. Ligt het werkblad op 90 cm, dan zit het stopcontact op 1,10 m boven de vloer. De hoogte van het werkblad zelf haal je uit het keukenplan; hoe je die kiest, staat bij de juiste hoogte van een keukenwerkblad.

Komen er bovenkasten, dan moet het stopcontact er duidelijk onder blijven, want een broodrooster of een waterkoker heeft ook ruimte boven zich nodig. Komt er een hoge achterwand, dan schuift het stopcontact mee omhoog tot boven die wand.

Afstand tot spoelbak en kookplaat

Buiten de badkamer legt het AREI geen afstand op tot een spoelbak of een kookplaat. Een stopcontact recht achter de kraan krijgt wel spatwater, en vlak achter de kookplaat loopt het snoer van een toestel over een warme zone. Een plek tussen de werkzones, bijvoorbeeld naast de snijplank, gebruik je het meest.

Verdeel de stopcontacten over de hele lengte van het werkblad, zodat er nergens een verlengsnoer over het blad hoeft.

Stopcontacten voor de ingebouwde toestellen

De vaatwasmachine, de koelkast en de oven staan meestal ingebouwd. Hun stopcontact komt bij voorkeur in een kast ernaast of in de sokkelzone, zodat je het toestel kunt loskoppelen zonder het uit te bouwen. De fabrikant geeft in de inbouwhandleiding aan waar de stekker moet kunnen.

De kookplaat en de oven worden vaak vast aangesloten op een eigen kring; daarvoor zie een kookplaat aansluiten. De dampkap krijgt een stopcontact of aansluitdoos boven de bovenkasten of in de schouw, waar de kap het afdekt.

Hoeveel stopcontacten in de keuken?

Reken op minstens zes stopcontacten langs de werkbladen, en meer bij een lang blad of een eiland. Verdeel ze over minstens twee kringen, want een waterkoker en een airfryer die tegelijk draaien, vragen al veel van één kring. Per kring blijft het maximum acht stopcontacten, en de toestellen met een eigen kring komen daar nog bij.

Wasmachine en droogkast

In de berging of de wasplaats bepalen de toestellen de hoogte van het stopcontact. Twee toestellen naast elkaar vragen iets anders dan een zuil met de droogkast op de wasmachine.

Hoe hoog is een droogkast?

Een gewone droogkast is ongeveer 85 cm hoog en 60 cm breed. Stapel je hem met een stapelkit op de wasmachine, dan tel je de hoogte van beide toestellen en van de stapelkit op. Met een wasmachine van dezelfde hoogte kom je boven 1,70 m uit. Voor de droogkast volstaat een gewoon stopcontact met aarding, maar het AREI vraagt er wel een eigen kring voor.

Staan de toestellen naast elkaar, dan zit het stopcontact best naast of boven de toestellen, in de band tussen 90 en 120 cm. Je trekt de stekker dan uit zonder het toestel naar voren te slepen. Bij een zuil komt het stopcontact naast de zuil, op dezelfde hoogte.

Na een sokkel of verhoog

Zet je de wasmachine op een sokkel, dan schuift een laag stopcontact achter het toestel soms onder het niveau van de sokkel of achter de verhoging. Laat het dan hoger zetten, naast de toestellen. Wat een verhoog betekent voor afvoer en stabiliteit, staat bij een wasmachine of droogkast verhogen.

Afmetingen van een stopcontact en inbouwdoos

Wie een wand of een kast ontwerpt rond stopcontacten, heeft de maten van doos en plaat nodig. De buitenmaat van het stopcontact hangt af van het merk en de afwerking; de inbouwdoos heeft vaste, gangbare maten.

Type E: het Belgische stopcontact met penaarde

Het Belgische stopcontact is het type E, met twee ronde openingen en een uitstekende aardingspen bovenaan. De stekker heeft daar een gaatje voor. Elk nieuw stopcontact in een woning heeft die aarding, behalve een stopcontact op zeer lage spanning of achter een beschermingstransformator.

Inbouwdoos van 60 mm

Een inbouwdoos voor een schakelaar of stopcontact heeft een binnendiameter van 60 mm en is minstens 40 mm diep, de ruimte voor de draden inbegrepen. Het mechanisme zelf steekt minstens 18 mm in de doos. In een te ondiepe doos is er te weinig plaats voor draden en klemmen, waardoor de elektricien het mechanisme moeilijk recht krijgt.

In een gyprocwand gebruikt de elektricien een hollewanddoos die zich vastklemt in de plaat. In metselwerk slijpt hij een gat en zet hij de doos vast in gipspleister of mortel.

Hart op hart bij meervoudige dozen

Meervoudige dozen schuif je aan elkaar met een vaste afstand. Horizontaal is dat 71 mm hart op hart, verticaal 60 of 71 mm. Kies de afstand die past bij de afdekplaten, want een plaat voor 71 mm past niet over twee mechanismen op 60 mm.

Afstand tot hoeken, deuren en kasten

De afdekplaat is breder dan de doos van 60 mm en moet volledig op een vlakke muur liggen. Houd daarom een paar centimeter vrij naast een deuromlijsting of de zijkant van een kast. Uit een binnenhoek raden de ontwerpgids en het handboek toegankelijkheid minstens 50 cm aan, zodat iemand met een rolstoel er dichtbij kan.

Toegankelijk bouwen en rolstoelhoogte

Wie met een rolstoel of rollator leeft, moet een bedienpunt kunnen bereiken: de hoogte telt, en ook hoe dicht je bij het toestel komt. Het Vlaamse handboek toegankelijkheid richt zich op gebouwen die voor publiek open zijn; voor woningen bestaat de ontwerpgids meegroeiwonen. Beide geven aanbevelingen. In een eigen woning legt geen regel een hoogte op.

Bedieningshoogte tussen 90 en 120 cm

Schakelaars, sloten en bedieningselementen komen tussen 90 en 120 cm boven de vloer. Voor dingen die je moet nemen of bereiken, zoals een kast of een toestel, ligt de reikzone tussen 40 en 140 cm. Wie zit, reikt van de rand van een toestel of meubel hooguit 60 cm diep.

Een stopcontact laag bij de plint ligt dus buiten de reikzone. In een woning die moet kunnen meegroeien, komen de dagelijks gebruikte stopcontacten daarom op 50 cm of in de band van 90 tot 120 cm. Daar kunnen ze ook samen met de schakelaar zitten.

Vrije ruimte rond het bedienpunt

Een rolstoel heeft ruimte nodig naast het bedienpunt. Zet schakelaars en stopcontacten minstens 50 cm uit een hoek of weg van een obstakel. Een schakelaar achter een kast of diep boven een werkblad haal je zittend niet. De bedieningselementen staan overigens niet in de Vlaamse toegankelijkheidsverordening zelf: het zijn aanbevelingen uit het handboek toegankelijkheid.

Een stopcontact verplaatsen of hoger zetten

Een stopcontact op een andere hoogte zetten is werk aan de elektrische installatie. Het AREI kijkt dan naar wie het doet en hoe het nadien gecontroleerd wordt.

Wat je zelf kunt voorbereiden

De plaats en hoogte van elk stopcontact en elke schakelaar kun je zelf vastleggen. Dat doe je op het situatieplan, met het keukenplan erbij en met krijt of tape op de muur. Dat bespaart de elektricien tijd en voorkomt dozen op de verkeerde plek. Werk aan de draden zelf gebeurt altijd spanningsloos, met de automaat en de differentieel uit en met een spanningstester gecontroleerd.

Schema, keuring en een nieuwe kring

Na het verplaatsen moet het situatieplan kloppen met wat in de muur zit. Gaat het om een belangrijke wijziging of uitbreiding van de installatie, dan keurt een erkend organisme ze voordat je ze weer gebruikt. Hoe je een schema bijwerkt, staat bij een eendraadschema en situatieschema tekenen; hoe het stopcontact zelf wordt aangesloten, bij een stopcontact aansluiten.

Hoogtes van stopcontacten en schakelaars vastleggen

1. 1

   Leg het peil van de afgewerkte vloer vast

   Vraag de aannemer om het meterpeil op elke muur en noteer op welke hoogte boven de toekomstige afgewerkte vloer het ligt. Alle hoogtes in het plan tel je vanaf die lijn, niet vanaf het beton.

2. 2

   Zet de meubels en toestellen op het plan

   Teken per kamer het bed met de nachtkastjes, de zetel, het tv-meubel, het bureau en de kasten. Leg het keukenplan ernaast, met de hoogte van het werkblad, de achterwand en de onderkant van de bovenkasten.

3. 3

   Kies per soort één hoogte

   Noteer een hoogte voor de schakelaars binnen de band van 90 tot 120 cm, een voor de gewone stopcontacten en een per werkblad of bureau. Schrijf bij elke doos de maat tot het midden, zodat er geen twijfel is over boven- of onderkant.

4. 4

   Controleer de draairichting van elke deur

   Kijk aan welke kant de kruk zit en of de deur tegen de muur openzwaait. De schakelaar komt aan de kant van de kruk, met ruimte naast de deuromlijsting.

5. 5

   Markeer de dozen op de muur en loop ze samen na

   Zet met krijt of tape een kruis op het midden van elke doos. Loop de woning met de elektricien door voordat hij slijpt: elk kruis staat op de juiste hoogte en valt niet achter een kast of deur.

6. 6

   Werk het situatieplan bij

   Laat de definitieve plaats van elke doos op het situatieplan zetten. Bij de keuring vergelijkt de keurder dat plan met wat in de woning zit.

Vóór de elektricien de dozen inslijpt

• Het meterpeil staat op elke muur, en de hoogte ervan boven de afgewerkte vloer staat op het plan.
• Elke schakelaar zit aan de kant van de kruk, met vrije muur naast de deuromlijsting.
• Alle schakelaars van de woning hebben dezelfde hoogte, binnen de band van 90 tot 120 cm.
• De stopcontacten boven het werkblad vallen boven de achterwand en onder de bovenkasten.
• Wasmachine, droogkast, vaatwasmachine, kookplaat en oven hebben elk een eigen kring op het plan.
• Het bedienpunt naast het bed ligt naast de breedte van bed en hoofdbord, net boven het nachtkastje.
• Er staan hooguit acht stopcontacten op één kring.
• In de badkamer staat geen stopcontact of schakelaar in volume 0 of 1.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Meten vanaf de ruwe vloer

Wie op de werf vanaf het beton meet, vergeet de vloeropbouw. Isolatie, chape en vloerbekleding komen er nog bovenop, en alle dozen komen evenveel lager uit als die lagen samen dik zijn. Werk vanaf het meterpeil en schrijf in het plan « vanaf afgewerkte vloer ».

Elke kamer een andere schakelaarhoogte

Als iedere ploeg of elke verbouwingsfase zijn eigen maat neemt, zitten schakelaars op 1,00, 1,10 en 1,20 m door elkaar. In het donker zoek je dan telkens. Leg één hoogte vast in het lastenboek of op het plan en houd je eraan bij elke uitbreiding.

Een stopcontact recht achter de kraan

Een stopcontact vlak achter de spoelbak krijgt spatwater en natte handen. Schuif het een kastbreedte op, naast de werkzone waar de toestellen staan.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Het plaatsen, verplaatsen of bijplaatsen van stopcontacten en schakelaars laat je over aan een elektricien. Hij werkt spanningsloos en past het eendraadschema en het situatieplan aan. Een erkend organisme keurt de installatie bij een nieuwe installatie en bij een belangrijke wijziging of uitbreiding. Ook de verkoop van een woning met een oude installatie vraagt een keuring. Twijfel je in de badkamer of de keuken aan de volumes of de kringen? Laat de elektricien dan de plaatsen op het plan bevestigen voordat er gesleufd wordt. Wat de keurder nakijkt, lees je bij de keuring van de elektrische installatie.

Bronnen

• AREI Boek 1 — installaties op laagspanning, geconsolideerde versie (FOD Economie, via Volta)
• Ontwerpgids Meegroeiwonen, Enter vzw en Vlaamse overheid (2009, via vlaanderen.be/inter)
• Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)
• Handboek toegankelijkheid: bedieningselementen, Inter (toegankelijkgebouw.be)
• Technische fiche sokkel voor enkelpolige schakelaar 170-01105, Niko (2026)
• Test-Aankoop — Een droogkast op een wasmachine plaatsen