Ledstrip inbouwen en aansluiten in plafond, profiel of keuken

Hoe een ledstrip werkt

Een ledstrip is een smalle, buigzame printplaat met leds en kleine weerstanden, met aan de achterkant een kleeflaag. Hij maakt licht over zijn hele lengte, maar hij is geen afgewerkte lamp: profiel, voeding, bekabeling en koeling stel je zelf samen. Wie begrijpt hoe de strip vanbinnen is opgebouwd, kiest ook de juiste voeding en knipt hem op de goede plek.

Secties en knippunten

De strip bestaat uit korte, identieke secties. Elke sectie is een eigen schakeling: een paar leds in serie met een weerstand die de stroom begrenst. Langs beide randen lopen twee brede koperbanen, de plus en de min, die de spanning over de hele lengte verdelen.

Tussen twee secties staat een knippunt, meestal een lijntje met een schaartje en koperen soldeervlakjes. Alleen daar knip je. Knip je ertussen, dan valt de laatste sectie uit, want die schakeling is dan onderbroken.

Op een strip van 24 V liggen de knippunten verder uit elkaar dan op een van 12 V. Er staan per sectie meer leds in serie, omdat de hogere spanning over meer leds verdeeld wordt.

12 V, 24 V of 230 V

Voor binnen zijn 12 V en 24 V gelijkspanning het gangbaarst. Die spanning valt onder de zeer lage veiligheidsspanning (ZLVS) van het AREI. Voorwaarde is dat ze uit een voeding komt met een scheiding zoals een veiligheidstransformator. Bij een droge huid ligt de grens voor gelijkspanning zonder rimpel op 60 V, bij een natte huid op 30 V. Onder die grens hoeft de strip zelf geen bescherming tegen aanraking te hebben.

Een strip van 24 V trekt bij hetzelfde vermogen half zoveel stroom als een van 12 V. Daardoor verliest hij minder spanning in zijn eigen koperbanen en in de kabels, en kun je met één invoeding een langer stuk voeden. Voor een lichtkoof of een keuken over de volle breedte is 24 V daarom de logische keuze.

Er bestaan ook strips die rechtstreeks op 230 V werken. Die vallen onder laagspanning en moeten volledig tegen aanraking beschermd zijn, door een omhulsel of door isolatie. Je knipt ze alleen op de punten die de fabrikant aanduidt en sluit ze aan met het aansluitstuk dat bij de strip hoort.

Uitvoering	Voeding	Aanraken in een droge ruimte	Knippen
12 V gelijkspanning	Ledvoeding 230 V naar 12 V	Toegelaten (ZLVS)	Korte secties
24 V gelijkspanning	Ledvoeding 230 V naar 24 V	Toegelaten (ZLVS)	Iets langere secties
Constante stroom	Driver met vaste stroom	Hangt af van de totale spanning	Volgens de fabrikant
230 V	Aansluitstuk van de fabrikant	Volledig afgeschermd	Alleen op de aangeduide punten

Constante spanning of constante stroom

Bijna alle ledstrips zijn spanningsgestuurd. De voeding houdt de spanning vast op 12 of 24 V en de weerstanden op de strip regelen de stroom per sectie. Zo kun je meerdere stukken naast elkaar aansluiten op één voeding, zolang het totale vermogen past.

Een stroomgestuurde strip werkt omgekeerd. De driver houdt de stroom vast, bijvoorbeeld 350 mA, en de spanning stijgt met elke sectie die in serie bijkomt. Zo kan de spanning boven de grens van de ZLVS uitkomen.

Op de driver staat het spanningsbereik van de uitgang. Ligt dat boven 60 V, dan is de strip geen zeer lage veiligheidsspanning meer en moet hij net als een 230 V-strip volledig tegen aanraking beschermd zijn. Een spanningsgestuurde strip herken je aan de opdruk 12 V of 24 V. Staat er een stroom in mA op, dan hoort er een driver bij.

Ledprofielen kiezen

Een ledprofiel is een aluminium goot waarin je de strip kleeft. Er hoort een afdekkap bij die het licht zacht maakt, plus clips of een kraag om het te bevestigen. Het profiel bepaalt hoe goed de strip zijn warmte kwijt kan. Het bepaalt ook of je de afzonderlijke leds ziet en hoe strak het resultaat oogt.

Waarom een aluminium profiel

Een led zet maar een deel van zijn vermogen om in licht; de rest wordt warmte, geconcentreerd in een heel klein chipje. Die warmte moet weg, want vooral door warmte geeft een led na verloop van tijd minder licht en gaat hij minder lang mee. Een losse strip op hout of gyproc kan nauwelijks warmte afgeven. Het aluminium onder de strip werkt als koellichaam en verdeelt de warmte over een veel groter oppervlak.

Leg de strip daarom in een profiel en vermijd een kleine, afgesloten ruimte zonder luchtcirculatie. Hoe meer watt per meter de strip heeft, hoe zwaarder het profiel mag zijn. Fabrikanten vermelden bij elk profiel een maximum aan watt per meter; houd je daaraan.

De levensduur van een ledproduct staat als een L-waarde op de fiche, bijvoorbeeld L80 bij 50.000 uur. Dat betekent dat de helft van de leds na 50.000 branduren nog minstens 80% van zijn oorspronkelijke licht geeft. Die waarde geldt alleen als de strip zo koel blijft als de fabrikant voorschrijft.

Opbouw, inbouw of hoekprofiel

Een opbouwprofiel kleef of vijs je op een oppervlak, zoals onder een plank of op de bovenkant van een gyprocrand. Een inbouwprofiel heeft een kraag en zakt in een gefreesde sleuf in hout of plaatmateriaal, zodat alleen de afdekkap zichtbaar blijft. Een hoekprofiel richt de strip schuin. Dat is handig in een hoek tussen wand en plafond of aan de voorkant van een hangkast. Daarnaast bestaan er profielen die je in een gyprocplafond of -wand inwerkt en mee afplamuurt. Na het schilderen zie je alleen een dunne lichtlijn zonder zichtbare rand.

Opaal of helder afdekken

Een heldere afdekkap laat het meeste licht door, maar je ziet de afzonderlijke leds als een rij puntjes, zeker in een glanzend werkblad. Een opalen kap verspreidt het licht tot een egale lijn en kost wat lichtopbrengst. Hoe dieper de strip in het profiel ligt, hoe beter de kap de puntjes wegwerkt. Bij indirect licht, waar je de strip zelf niet ziet, mag de kap helder zijn of zelfs ontbreken.

Een ledprofiel in gyproc inwerken

Een profiel om in gyproc in te werken heeft geperforeerde flenzen aan beide kanten. Je maakt een uitsparing in de plaat en zet het profiel vast op de onderconstructie. Daarna plamuur je de flenzen weg, net als een voeg tussen twee platen. Een gangbaar type is gemaakt voor platen van 12,5 mm en neemt strips tot 14 mm breed en 15 W per meter.

Schuur de flenzen grof op en maak ze vetvrij, anders hecht de voegvuller slecht op het geanodiseerde aluminium. Leg in de eerste laag een wapeningsband, net als bij een gyprocvoeg. Aluminium zet anders uit dan gyproc. Bij een lange lijn hoort daarom om de 4 m een uitzettingsvoeg: 2 mm, of 4 mm bij strips boven 15 W per meter.

Tijdens het plamuren en schilderen sluit je het kanaal af met de beschermbuis of de afdekkap die bij het profiel hoort. Pas als de verf droog is, verwijder je de bescherming, kleef je de strip in en klik je de opalen kap vast. Welke voegvuller hecht en hoe je hem in lagen aanbrengt, lees je bij het juiste voegmiddel voor gyproc.

Bekijk groter ↗

Indirect licht in het plafond

Bij indirect licht zie je de strip zelf niet. Hij schijnt op het plafond of tegen een wand. Wat je ziet, is de weerkaatsing: een zachte band die het plafond optisch hoger maakt. Dat licht verblindt niet en verbergt de rij leds, maar het levert ook minder bruikbaar licht op tafel of werkblad dan een spot.

Een lichtkoof in gyproc

De klassieke opbouw is een lichtkoof, ook lichtgoot genoemd. Dat is een verlaagde rand in gyproc langs de muur of rond de kamer, met een open sleuf naar het plafond. De strip ligt in een hoekprofiel op de bovenkant van de rand, achter een opstaande lip, en schijnt omhoog. Die lip schermt de strip af voor wie in de kamer staat.

Hoe groter de afstand tussen strip en plafond, hoe breder en zachter de lichtband uitloopt. Ligt de strip te dicht tegen het plafond, dan krijg je een harde, felle streep en soms afzonderlijke vlekjes. Richt de strip daarom schuin naar het plafond en houd de sleuf ruim genoeg om er later bij te kunnen.

Het plafond moet egaal zijn: strijklicht laat elke voeg, vijskop en oneffenheid zien. Plan bij een lichtkoof dus een volledig vlak afgewerkt plafond in. De constructie met metalen profielen en platen staat bij een gyprocplafond of vals plafond plaatsen.

Indirecte verlichting in het plafond zelf maken

Het gyprocwerk en de 24 V-kant kun je als handige doe-het-zelver zelf aan. Je bouwt de rand op, plaatst het profiel en legt de strip met zijn kabels tot bij de voeding. Voorzie in de koof een plek voor de voeding of een kabel naar een bereikbare plaats, zoals een kast of een uitneembaar luik.

De 230 V-kant is een ander verhaal. Een nieuw lichtpunt of een nieuwe kring vanaf de zekeringkast valt onder het AREI en wordt gekeurd voordat je hem gebruikt. Laat de wachtbuis met de 230 V-kabel tot op de plaats van de voeding komen voordat het plafond dichtgaat; achteraf kost dat breekwerk.

Ledstrip voor inbouw in het plafond

Wil je geen koof maar een strakke lichtlijn in een vlak plafond, dan werk je een inbouwprofiel in de gyprocplaten in. Dat is direct licht: het schijnt recht naar beneden en verlicht de ruimte eronder, net als een rij spots. Combineer het gerust met inbouwspots en een lichtplan.

Een lijn in het plafond vraagt een vlakke onderconstructie en een profiel dat perfect recht ligt. Elke knik of hoogteverschil zie je in de lichtlijn.

Voorzie aan elk uiteinde een opening of een inbouwdoos waar de kabel naar de voeding door kan.

Welke kleurtemperatuur en hoeveel licht?

Voor een living of slaapkamer kies je warm wit van 2700 tot 3000 K. Neutraal wit van 4000 K past bij een werkplek, zoals boven het aanrecht of in een bureau. Hoeveel licht een strip geeft, lees je af in lumen per meter op de fiche; watt zegt alleen hoeveel hij verbruikt. Een goede led haalt ongeveer 100 lumen per watt.

Kijk ook naar de kleurweergave. Een CRI of Ra van 80 tot 90 is gangbaar voor binnenverlichting, boven 90 zie je kleuren van voedsel, hout en textiel natuurlijker. Bij strooilicht over een witte muur of plafond valt een kleurverschil tussen twee rollen meteen op. Koop daarom alle strips voor één ruimte in één keer, uit dezelfde reeks.

Led-voeding kiezen en dimensioneren

De voeding, ook leddriver of transfo genoemd, zet de 230 V van het net om naar 12 of 24 V gelijkspanning. Kies ze op drie gegevens: dezelfde uitgangsspanning als de strip, genoeg vermogen en een plek waar ze bereikbaar blijft en haar warmte kwijt kan.

Vermogen optellen met 10% reserve

Tel het vermogen van alle strips op de voeding op: het aantal watt per meter op de fiche maal het aantal meter. Tel daar minstens 10% bij als reserve en kies de eerstvolgende maat voeding. Een voorbeeld: 6 m strip van 10 W per meter is 60 W. Met reserve wordt dat 66 W, dus kies je een voeding van 75 W of 100 W.

Overdrijf ook niet naar boven. Veel voedingen hebben een minimale belasting; zit je daaronder, dan wordt de uitgangsspanning onstabiel en kan de strip knipperen. Een bruikbare stelregel is de voeding voor minstens de helft te belasten. Met 66 W op een voeding van 100 W zit je op 66% en dus goed.

Stroom en kabelsectie aan de 24 V-kant

Aan de kant van de strip loopt een veel grotere stroom dan aan de 230 V-kant. Je rekent hem uit door het vermogen te delen door de spanning. Zo is 66 W op 24 V goed voor 2,75 A, op 12 V al 5,5 A. Hoe hoger de stroom, hoe meer spanning er in de kabel verloren gaat.

Houd het spanningsverlies tussen voeding en strip onder 5%, bij 24 V dus onder 1,2 V. Een snelle schatting: een koperen kabel van 0,75 mm² heeft per meter draad ongeveer 0,023 ohm. Een kabel van 5 m heeft heen en terug 10 m draad, dus ongeveer 0,23 ohm. Bij 2,75 A verlies je daarin ongeveer 0,65 V, bijna 3% van 24 V. Dezelfde kabel met 5,5 A op 12 V verliest 1,3 V, of 11%. Zet de voeding daarom zo dicht mogelijk bij de strip of kies een dikkere kabel.

Gebruik aan de strip soepele kabel. Een stijve installatiedraad zoals XVB trekt bij de minste beweging aan de soldeervlakjes van de strip en breekt ze los.

Een lange strip aan beide uiteinden voeden

Ook de koperbanen op de strip zelf hebben weerstand. Voed je een lange strip aan één kant, dan loopt alle stroom door de eerste meters. Het einde wordt zichtbaar zwakker en vaak iets geler. Te veel stroom door die banen maakt ze bovendien warm en kan de strip beschadigen.

Sluit langere stukken daarom parallel aan: een eigen kabel van de voeding naar elk stuk, of een kabel naar beide uiteinden van dezelfde strip. Hoe lang één invoeding mag zijn, staat op de fiche van de strip. Bij grote lengtes werken twee of drie kleinere voedingen beter dan één grote. De kabels blijven dan dunner en het spanningsverlies kleiner.

Bekijk groter ↗

Waar de voeding komt

Een voeding is een toestel dat warmte afgeeft en ooit stukgaat. Het AREI vraagt dat toestellen en hun verbindingen bereikbaar blijven voor nazicht en onderhoud. Een voeding die ingepleisterd in een gesloten koof zit, voldoet daar niet aan en kun je ook niet vervangen zonder breekwerk.

Goede plekken zijn de bovenkant van een hangkast, een technische kast, een uitneembaar deel van de koof of een luik in het plafond. Leg de voeding er los op of vijs ze vast, met wat lucht rond de behuizing, en dek ze niet af met isolatie.

De kabels van 24 V en die van 230 V lopen gescheiden. Het AREI aanvaardt daarvoor een afstand van minstens 10 mm of een extra mantel of buis rond de ZLVS-kabel. Een kabel die geïsoleerd is voor de hoogste spanning erin, mag ook. De 24 V-kant verbind je nooit met de aarding of met de beschermingsgeleider van een andere kring.

Inschakelstroom bij meerdere voedingen

Op het moment dat je inschakelt, laden de condensatoren in een voeding zich in een fractie van een seconde op. Die piekstroom is vele malen groter dan de gewone stroom. Hangen er meerdere voedingen achter één schakelaar, dan tellen de pieken op. Het gevolg zie je niet meteen. Een automaat valt af en toe bij het aanzetten, of het contact van de schakelaar is na een jaar verbrand. Sommige fabrikanten vermelden hoeveel voedingen er op één automaat mogen. Bij een grote lichtkoof met meerdere voedingen schakel je ze beter via een relais of een teleruptor met drukknoppen. De schakelaar ziet dan alleen een kleine stuurstroom.

Ledstrip aansluiten op een lichtschakelaar

Bij een ledstrip op een vaste lichtkring zit de schakelaar aan de 230 V-kant, vóór de voeding. Zo is de voeding spanningsloos als het licht uit is en verbruikt ze niets in stand-by. Na de voeding loopt alleen nog 12 of 24 V naar de dimmer en de strip.

Het bestaande lichtpunt gebruiken

Op een lichtpunt in het plafond of op de muur komen een geschakelde fasedraad, een neuter en de geelgroene beschermingsgeleider toe. De voeding sluit aan op de geschakelde fase en de neuter. Een voeding van klasse I heeft ook een klem voor de aarding. Een voeding van klasse II, met het symbool van een dubbel vierkant, heeft die niet.

Een voeding op een bestaand lichtpunt aansluiten is geen nieuwe kring: de voeding neemt de plaats in van een lamp op een kring die er al is. Het AREI noemt een wijziging belangrijk zodra ze een bijkomend risico voor personen of goederen meebrengt dat nog niet gekeurd is. Twijfel je daarover, vraag het dan vooraf aan een erkend controleorganisme. Komt er een nieuwe kring vanaf de zekeringkast bij, dan is het duidelijk: dat is volgens het AREI een belangrijke uitbreiding en volgt er een keuring. Sinds 1 juni 2023 hangt verlichting in een nieuwe installatie achter een 30 mA-differentieel; lees daarvoor welke differentieel je verlichting beveiligt.

Verbindingen in een doos

Het AREI wil verbindingen in een aftakdoos, aan de klemmen van een toestel of in een plafonddoos met voldoende ruimte. Een losse verbindingsklem die tussen de gyprocplaten hangt, is dus fout, ook als het werkt. Laat de 230 V eindigen in een doos bij het lichtpunt of in de aansluitklemmen van de voeding zelf. De trekontlasting van de voeding klemt op de mantel van de kabel.

Welke klemmen je gebruikt en hoe je ze op de draad zet, staat bij elektrische draden veilig verbinden. Werk altijd met de automaat van die kring uit en controleer met een spanningstester dat er geen spanning meer op staat. Kun je dat niet zelf nagaan, laat dan een elektricien de 230 V-kant aansluiten.

Ledstrip aansluiten op 230 V of 220 V

Het net in België levert 230 V; « 220V » is de oude benaming. Een strip van 12 of 24 V sluit je nooit rechtstreeks aan op 230 V, ook niet even om te testen. De leds en weerstanden branden meteen door. Er hoort altijd een voeding tussen.

Een strip die gemaakt is voor 230 V komt met een eigen aansluitstuk van de fabrikant. Hij moet volledig in een gesloten profiel of mantel liggen, want elk blank stukje staat onder netspanning. Binnenverlichting mag volgens het AREI niet gevoed worden boven 250 V, dus 230 V is toegelaten. Knippen kan alleen op de punten die de fabrikant aanduidt, en die liggen veel verder uit elkaar dan op een strip van 24 V.

Schakelen met een drukknop, sensor of app

Veel dimmers en controllers voor ledstrips hebben een ingang voor een gewone drukknop. Kort drukken schakelt aan of uit, lang drukken dimt. De voeding blijft dan onder spanning en de controller schakelt aan de 24 V-kant. Voeding en controller verbruiken zo ook een beetje stroom als het licht uit is, maar je kunt van op meerdere plaatsen bedienen. In een kast werkt een deurcontact of een bewegingssensor aan de 24 V-kant het eenvoudigst. Voor een draadloze bediening via een app hangt er een ontvanger tussen voeding en strip.

Ledstrip dimmen met PWM

Een ledstrip dim je niet door de spanning te verlagen. Sluit je een strip van 24 V aan op 12 V, dan blijft hij gewoon donker. De weerstanden op de strip zijn berekend op 24 V. Bij de helft van die spanning blijft de stroom onder de drempel waarbij de leds licht geven. Daarom gebruik je pulsbreedtemodulatie, kortweg PWM.

Hoe een PWM-dimmer werkt

Een PWM-dimmer staat tussen voeding en strip en schakelt de 24 V heel snel aan en uit. Het aantal pulsen per seconde blijft gelijk, maar de breedte van elke puls verandert. Brede pulsen met korte pauzes geven veel licht, smalle pulsen met lange pauzes weinig. Je oog middelt dat uit tot een stabiel, gedimd licht.

Zo houdt elke led zijn eigen stroom en dus zijn kleur, terwijl de gemiddelde hoeveelheid licht daalt. Spanningsgestuurde strips kun je alleen op die manier dimmen. Stroomgestuurde strips kunnen ook met een driver die de stroom zelf verlaagt.

De frequentie van een PWM-dimmer

Hoe snel de dimmer schakelt, bepaalt of je iets ziet. Heel wat leddimmers werken rond 200 Hz, en dat is te traag: bij bewegingen zie je een stroboscopisch effect, en dat wordt op den duur storend. Boven 1 kHz geldt het licht als stabiel; goede controllers werken daar of hoger, bijvoorbeeld op 1,2 kHz.

De meeste fabrikanten vermelden de frequentie niet. Een eenvoudige test: zwaai een potlood snel heen en weer onder het gedimde licht. Zie je één vloeiende vlek, dan is het licht stabiel. Zie je een rij afzonderlijke potloden, dan flikkert het.

Dimmen met een gewone muurdimmer

Een draaidimmer in de muur werkt met fase-aansnijding of fase-afsnijding op de 230 V. Een gewone ledvoeding probeert juist een vaste uitgangsspanning te houden en werkt die dimmer daardoor tegen. Het resultaat is flikkeren, zoemen of een strip die op een bepaalde stand uitvalt.

Wil je toch met de bestaande muurdimmer werken, kies dan een voeding die uitdrukkelijk dimbaar is met fase-afsnijding of fase-aansnijding. Controleer ook de minimale belasting van de dimmer. Andere voedingen hebben een stuuringang voor 1-10 V of DALI. Meer over muurdimmers en hun instellingen staat bij een muurdimmer kiezen voor led.

RGB en dimbaar wit met meerdere kanalen

Een strip met kleuren (RGB) of met een instelbaar wit heeft meerdere kanalen. Meestal is de plus gemeenschappelijk en heeft elke kleur een eigen min. De controller dimt elk kanaal afzonderlijk met PWM en mengt zo de kleur. Kies een controller met evenveel kanalen als de strip en reken met het vermogen van alle kanalen samen als ze tegelijk vol branden.

Verlichting onder keukenkasten en boven het keukenblad

Onder de hangkasten is een ledstrip het meest gebruikte werklicht in een keuken. Het plafondlicht komt van achter je en werpt je eigen schaduw op het werkblad. Een strip onder de kasten schijnt van voren op wat je snijdt.

Verlichting boven het keukenblad

Plaats het profiel onder de hangkast, dicht bij de voorrand en niet tegen de muur. Dan valt het licht over het hele werkblad en kijk je niet recht in de leds. Een hoekprofiel dat de strip naar de muur kantelt, belicht ook de achterwand en verblindt minder. Een opalen kap is hier zinvol, want in een glanzend werkblad of een tegelwand spiegelt elke led.

Voor werklicht past neutraal wit van 4000 K, of 3000 K als je de keuken liever warm hebt. Kies een CRI boven 90. Hoe hoog de hangkasten boven het werkblad hangen, bepaalt mee hoeveel licht je nodig hebt. De gangbare maten vind je bij de hoogte van werkblad en hangkasten.

Voeding en kabels in de keuken

De voeding ligt meestal bovenop de hangkasten of achter de plint van de onderkasten, waar ze bereikbaar blijft. De kabels gaan door een geboord gat in de achterwand of de bodem van de kast, met een doorvoertule erin, zodat de mantel niet tegen een scherpe rand schuurt. Houd de strip en de voeding uit de warme, vochtige lucht boven de kookplaat en de dampkap.

Sluit je meerdere kasten aan, voer dan elk stuk apart vanuit een verdeelstuk aan de 24 V-kant. Zo hoeft er geen stroom door een reeks korte stripjes na elkaar te lopen.

Een ledstrip in een kast of meubel

In een kast of een nis werkt een inbouwprofiel in een gefreesde sleuf het netst. Een deurcontact of sensor schakelt het licht als je de deur opent. Een kleine, gesloten kast is wel net de plek waar een strip zijn warmte slecht kwijt kan. Kies er daarom een strip met weinig watt per meter en kleef hem ook hier in een aluminium profiel.

Zelf doen of laten doen door een elektricien

Werken aan een ledstrip valt uiteen in twee delen met elk hun eigen regels. Het zeer laagspanningsdeel na de voeding is ongevaarlijk bij aanraking. Het 230 V-deel ervoor is een gewoon onderdeel van de elektrische installatie, met de regels en de keuring van het AREI.

Wat je zelf aankunt

Profielen plaatsen, de strip op maat knippen en inkleven, de 24 V-kabels leggen en de dimmer aan de 24 V-kant aansluiten: dat doet een handige doe-het-zelver zelf. Ook de gyprocrand of de sleuf in een meubel maak je zelf.

De voeding aansluiten op een bestaand lichtpunt of een stopcontact van een kring die al gekeurd is, gebeurt aan de 230 V-kant. Dat mag alleen spanningsloos. Twijfel je over wat er in de doos zit, laat het dan over aan een elektricien.

Wanneer de installatie gekeurd wordt

Een erkend controleorganisme keurt de installatie bij de ingebruikname en na een belangrijke wijziging of uitbreiding. Ook bij een verzwaring van de aansluiting en bij de verkoop van een woning met een oude installatie volgt een keuring. Daarna volgt elke 25 jaar een nieuwe controle. Een nieuwe kring voor een lichtkoof is zo’n belangrijke uitbreiding; laat die keuren voordat je hem gebruikt.

Het AREI is een federaal reglement en geldt in heel België. Premies en de regels voor woningkwaliteit verschillen wel per gewest, en een netbeheerder of gemeente kan bijkomende eisen stellen. Hoe de keuring verloopt, staat bij de keuring van de elektrische installatie.

Wat de kostprijs bepaalt

Een ledstrip kost per meter weinig in vergelijking met wat eromheen komt. De rekening hangt vooral af van de kwaliteit van de strip (lumen per watt, CRI, kleurreeks), de profielen, de voeding en de dimmer. Daarbij komt het werk. Een lichtkoof in gyproc vraagt een dag of meer plafondwerk, en een nieuwe kring vraagt een elektricien en een keuring. Een betrouwbare Belgische richtprijs per meter bestaat er niet; vraag een bestek waarin profielen, strip, voeding en werk apart staan.

Het verbruik is laag. Een strip van 6 m met 10 W per meter verbruikt 60 W. Brandt hij elke avond 3 uur, dan is dat ongeveer 66 kWh per jaar.

Een ledstrip in een profiel plaatsen en aansluiten

1. 1

   Meet en reken het vermogen uit

   Meet de lengte per stuk en noteer per stuk het knippunt dat er het dichtst onder ligt. Vermenigvuldig het totaal aantal meter met de watt per meter van de strip en tel er 10% bij. Kies een voeding van 24 V die minstens dat vermogen levert en voor minstens de helft belast wordt.

2. 2

   Bepaal de plek van voeding en dimmer

   Kies een bereikbare, droge plek met wat luchtruimte, zo dicht mogelijk bij de strip. Denk aan de bovenkant van een hangkast, een technische kast of een luik. Reken de kabellengte na: het spanningsverlies tussen voeding en strip blijft onder 5%.

3. 3

   Plaats de profielen

   Vijs of kleef de profielen recht, met een waterpas of een laserlijn. Boor de doorvoeren voor de kabels aan het uiteinde van elk profiel en ontbraam ze. Een inbouwprofiel in gyproc plaats je vóór het plamuren en dek je af tot de verf droog is.

4. 4

   Knip en kleef de strip

   Knip alleen op een knippunt. Maak het profiel stofvrij en trek de beschermfolie van de kleeflaag. Druk de strip over de hele lengte aan, op de printplaat en niet op de leds. Buig hem niet scherp in de lengte en trek hem niet los om opnieuw te kleven.

5. 5

   Sluit de 24 V-kant aan

   Soldeer of klem soepele kabel op de koperen vlakjes, met rood of gemerkt op de plus. Voer lange stukken aan beide uiteinden of elk stuk apart vanaf de dimmer. Controleer met een multimeter dat er geen sluiting is tussen plus en min voordat je spanning zet.

6. 6

   Laat de 230 V-kant aansluiten

   De voeding komt op de geschakelde fase en de neuter van het lichtpunt, met de automaat van die kring uit en gecontroleerd spanningsloos. Kun je niet zelf met een spanningstester nagaan dat er geen spanning meer op staat, laat het dan een elektricien doen. Een nieuwe kring wordt gekeurd vóór gebruik.

7. 7

   Test, dim en sluit af

   Zet de automaat aan en schakel in. Controleer of het einde van de strip even helder en even wit is als het begin. Dim daarna tot de laagste stand en kijk of het licht rustig blijft. Klik daarna de afdekkappen en de eindkapjes vast.

Vóór je de afdekkappen vastklikt

• De spanning op de voeding (12 of 24 V) is dezelfde als op de strip.
• Het vermogen van alle strips plus 10% ligt onder het vermogen van de voeding, en de voeding is minstens voor de helft belast.
• Elk stuk strip is op een knippunt geknipt en volledig in een aluminium profiel gekleefd.
• Stukken langer dan de fiche toelaat, worden aan beide uiteinden of apart gevoed.
• De voeding ligt op een bereikbare, droge plek met luchtruimte en zonder isolatie erop.
• De 24 V-kabels lopen minstens 10 mm van de 230 V-kabels of hebben een extra mantel.
• Alle 230 V-verbindingen zitten in een doos of in de klemmen van de voeding.
• Gedimd tot de laagste stand toont een zwaaiend potlood één vloeiende vlek.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een strip zonder profiel op hout of gyproc kleven

Op hout of gyproc kan de strip zijn warmte nauwelijks kwijt. De leds worden warmer dan voorzien, verliezen sneller licht en de kleeflaag laat na een tijd los. Kleef hem in een aluminium profiel dat past bij het aantal watt per meter.

Een strip van 24 V op een voeding van 12 V zetten

Wie denkt zo de helft van het licht te krijgen, krijgt niets: de stroom blijft onder de drempel van de leds. Omgekeerd brandt een strip van 12 V op 24 V door. De spanning van voeding en strip is altijd gelijk; dimmen doe je met een PWM-dimmer.

De voeding inbouwen waar niemand er nog bij kan

Een voeding die in een gesloten koof of achter gyproc verdwijnt, kun je bij een defect alleen bereiken door het plafond open te maken. Ze krijgt er bovendien te weinig lucht. Voorzie een luik, een uitneembaar deel of een plek in een kast.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Laat een elektricien komen voor alles aan de 230 V-kant waar je zelf onzeker over bent. Denk aan een nieuw lichtpunt, een extra schakelaar of een nieuwe kring vanaf de zekeringkast. Een nieuwe kring is volgens het AREI een belangrijke uitbreiding, die een erkend controleorganisme keurt voordat je hem gebruikt. De elektricien werkt dan ook het eendraadschema bij. Ook een ledstrip in de badkamer of buiten hoort bij een vakman. Hetzelfde geldt voor een stroomgestuurde installatie met hoge uitgangsspanning en een grote lichtkoof met meerdere voedingen.

Bronnen

• AREI Boek 1 — Installaties op laagspanning en op zeer lage spanning (geconsolideerde versie), FOD Economie
• Ledverlichting voor de elektrotechnisch installateur, Volta (2017)
• Installateurshandleiding ledstrips, Gigatek
• Vlaanderen.be — Verlichting
• Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)
• Productgegevensblad LED-profiel voor plaatdikte 12,5 mm, Protektor