Kamerthermostaat plaatsen, aansluiten en juist laten meten
Een kamerthermostaat hoort op een binnenmuur van de living, op ongeveer 1,5 m hoogte, weg van radiator, raam, zon en tocht. De radiatorkranen in die kamer staan volledig open. Een aan/uit-thermostaat met 2 draden kun je spanningsloos zelf vervangen; een modulerende thermostaat (OpenTherm of de eigen bus van het ketelmerk) moet de taal van je ketel spreken. Elke graad lager scheelt ongeveer 7% verbruik. Laat geen kamer tot 10 °C afkoelen, en houd de thermostaat bij vorst op minstens 15 °C.
Bekijk de informatie en links bij deze gids
Waarom de gemeten temperatuur afwijkt
Een kamerthermostaat meet de lucht in een paar kubieke centimeter rond zijn voeler. Wat jij in de zetel voelt, is een mengsel van luchttemperatuur, de temperatuur van muren en ramen en de luchtstroming langs je lichaam. Wijkt het getal op het scherm af van een thermometer of van je gevoel? Meestal ligt dat aan de plek, de voeler, koude muren of de ketel zelf.
De thermostaat meet een warme of koude plek
Zon die een uur per dag op de behuizing valt, een televisie of een lamp eronder, een schouw achter de muur: telkens wordt de voeler warmer dan de kamer. De ketel stopt dan te vroeg en de living blijft koel. Het omgekeerde gebeurt op een buitenmuur of naast een deur naar een koude hal. Daar meet hij te koud en blijft de ketel branden terwijl de rest van de kamer al te warm is.
Verplaatsen lost dat op. Het instelgetal hoger of lager zetten verschuift het probleem alleen: zodra de zon weg is of de deur dicht, klopt de kamer weer niet.
Controleren met een losse thermometer
Leg een gewone digitale thermometer een paar uur naast de thermostaat, op dezelfde hoogte en uit de zon. Vergelijk daarna met een meting in het midden van de kamer, op ongeveer 1,5 m. Zijn de twee metingen naast elkaar gelijk en wijkt het midden van de kamer af, dan hangt de thermostaat op een slechte plek. Wijkt de thermostaat zelf af van de thermometer ernaast, dan meet de voeler verkeerd.
Veel digitale thermostaten hebben in het installatiemenu een correctie of offset. Daarmee zet je een afwijking van de voeler recht. Een mechanische thermostaat met een bimetaal heeft die instelling niet; is die oud en wijkt hij meer dan een graad af, dan vervang je hem.
Koude muren en ramen voelen kouder dan het getal
In een slecht geïsoleerde woning kan de lucht 20 °C zijn terwijl je het koud hebt. Je lichaam straalt warmte af naar koude muren en enkel glas, en dat voel je als kou. De thermostaat meet alleen lucht, dus die afwijking ziet hij niet. Een paar graden hoger zetten helpt dan wel, maar kost telkens ongeveer 7% verbruik per graad. Isoleren of dikke gordijnen voor de ramen pakt de oorzaak aan.
De ketel haalt de ingestelde temperatuur niet
Staat de thermostaat al uren op 21 °C en blijft de kamer op 18 °C, dan ligt het probleem achter de thermostaat. Kijk of de ketel een storing of foutcode geeft, of de druk in de installatie klopt en of alle radiatoren in de kamer warm worden. Wordt er een koud onderaan of bovenaan, lees dan wat je doet als een radiator niet warm wordt. Een foutcode op de ketel zoek je op bij de foutcodes van Viessmann, Buderus, Bulex en andere cv-ketels.
Bij een draadloze thermostaat kunnen ook lege batterijen of een zwak signaal de oorzaak zijn. De ketel krijgt dan geen of een te late vraag. Blijft het scherm zwart of de verwarming continu aan of uit met nieuwe batterijen, dan is het toestel vaak defect.
Op welke hoogte en waar hang je een thermostaat?
Een kamerthermostaat hoort op een binnenmuur van de ruimte waar je het meest verblijft, op ongeveer 1,5 m boven de vloer, in een droge en vorstvrije ruimte. Op die hoogte meet hij de lucht waarin je zit en staat. De koude laag bij de vloer en de warme laag onder het plafond blijven buiten beeld.
De beste plek: de living, op een binnenmuur
De kamer met de thermostaat heet de referentieruimte. Meestal is dat de living, want daar wil je de temperatuur echt voelen. Een binnenmuur tussen twee verwarmde ruimtes heeft ongeveer de kamertemperatuur; een buitenmuur is in de winter kouder. Laat rond de thermostaat ruimte vrij, zodat de kamerlucht er langs kan stromen.
Bij een gewone ketel hangt de thermostaat vaak in de hal of de inkom, omdat daar de draad naar de ketel het kortst was. Een inkom is meestal kouder en tochtiger dan de living. De thermostaat vraagt dan warmte terwijl de living al warm is. Verhuizen naar de living vraagt een nieuwe draad of een draadloze thermostaat.
Plaatsen die je vermijdt
Elke warmtebron in de buurt trekt de meting omhoog. Denk aan een radiator of convector eronder, een schouwwand, zon op de behuizing, een tv of een lamp. Boven een kookfornuis komen er ook dampen en vet bij. Koude bronnen trekken de meting omlaag: een buitendeur of raam met tocht, een koude buitenmuur. Achter een gordijn, in een kast of tussen meubels staat de lucht stil en reageert hij traag. Een badkamer of vochtige berging valt af, omdat vocht de elektronica beschadigt.
| Plek | Wat de thermostaat meet | Gevolg |
|---|---|---|
| Binnenmuur living, ± 1,5 m | De lucht waarin je verblijft | Juiste regeling |
| Boven een radiator of convector | Opstijgende warme lucht | Ketel stopt te vroeg, kamer te koel |
| In de zon of naast een tv of lamp | Plaatselijke warmte | Kamer te koel zodra de warmtebron werkt |
| Buitenmuur of naast een raam | Koude muur en tocht | Ketel brandt te lang, kamer te warm |
| Inkom of hal | Koudere en tochtigere lucht | Living te warm |
| Achter een gordijn of in een kast | Stilstaande lucht | Trage en verkeerde reactie |
Radiatorkranen in de referentieruimte volledig open
In de kamer waar de thermostaat hangt, zet je de thermostatische radiatorkranen volledig open. Twee regelaars in dezelfde ruimte werken elkaar anders tegen. Sluit de kraan bij 19 °C terwijl de thermostaat 21 °C vraagt, dan blijft de ketel branden zonder dat de kamer warmer wordt. In de andere kamers regelen de radiatorkranen de temperatuur; hoe je zo’n kraan wisselt, staat bij een thermostatische radiatorkraan vervangen.
Werkt de installatie alleen met thermostatische kranen, dan vraagt de ketel een bypass ver van de ketel. Zo kan er altijd water door het toestel stromen. Voor een oudere Bulex-wandketel gaf de fabrikant een minimum van 400 liter per uur over het toestel op. Wil je de kamerthermostaat weghalen en alleen met radiatorkranen regelen, laat dan eerst een verwarmingstechnicus nakijken of die bypass er is.
Aan/uit, modulerend of OpenTherm
Hoe een thermostaat met de ketel praat, bepaalt hoe zuinig en hoe rustig je verwarming werkt. Er zijn drie families, en een thermostaat moet de taal van je ketel spreken.
Een aan/uit-thermostaat is een schakelaar
Een aan/uit-thermostaat sluit een contact zodra het te koud is en opent het als de ingestelde temperatuur bereikt is. De ketel krijgt dus alleen « warmte nodig » of « geen warmte nodig ». Bij warmtevraag brandt hij tot het water de ingestelde aanvoertemperatuur haalt, en dan stopt hij of moduleert hij op die temperatuur.
Veel moderne ketels werken met zo’n thermostaat adaptief: uit de aan- en uittijden van het contact leidt de ketel af hoeveel vermogen de woning nodig heeft. Het blijft wel een ruwere regeling met grotere schommelingen. Een aan/uit-thermostaat past op bijna elke ketel, want de ketel heeft er twee klemmen voor.
Modulerend: de thermostaat vraagt een temperatuur
Een modulerende thermostaat stuurt een gewenste watertemperatuur door, geen aan of uit. Is de kamer bijna warm, dan vraagt hij lauw water en brandt de ketel lang op laag vermogen. Een condensatieketel condenseert beter naarmate het water dat terugkomt kouder is: daalt die retourtemperatuur van 60 naar 40 °C, dan scheelt dat ongeveer 6% op de verwarmingskosten. De kamertemperatuur blijft bovendien stabieler, omdat de ketel niet telkens volledig aan- en afslaat.
Er bestaan verschillende talen. OpenTherm is een open protocol dat veel merken gebruiken. Daarnaast hebben fabrikanten een eigen bus: Buderus werkt bijvoorbeeld met EMS, Viessmann met PlusBus. Eén fabrikant biedt vaak alle drie de soorten aan: Viessmann heeft in zijn gamma van 2026 een aan/uit-Vitotrol, een OpenTherm-Vitotrol en Vitotrol-bedieningen op de eigen bus. Spreken thermostaat en ketel een andere taal, dan werkt het hooguit als aan/uit-schakelaar of via een adapter, met minder functies. Kijk dus eerst in de handleiding van de ketel welke klemmen en welke bus er zijn.
| Soort | Wat gaat er naar de ketel | Draden en voeding | Past op |
|---|---|---|---|
| Aan/uit (mechanisch of digitaal) | Contact open of dicht | 2 draden; digitaal vaak op batterijen | Bijna elke ketel |
| OpenTherm | Gewenste watertemperatuur | 2 draden naar de OpenTherm-klemmen | Ketels met OpenTherm-klemmen |
| Merkbus (EMS, PlusBus en andere) | Gewenste watertemperatuur, instellingen, storingsmeldingen | 2 draden, vaak voeding via de ketel | Ketels van hetzelfde merk |
| Weersafhankelijk met buitenvoeler | Watertemperatuur volgens de stooklijn | Voeler op de koude gevel | Ketels of regelaars met voelerklem |
Weersafhankelijke regeling met een buitenvoeler
Bij een weersafhankelijke regeling bepaalt de buitentemperatuur de temperatuur van het verwarmingswater. Hoe kouder buiten, hoe warmer het water, volgens een stooklijn die de installateur instelt. De buitenvoeler hangt in de schaduw op de koudste gevel, meestal de noord- of noordoostgevel. De kamerthermostaat kan daarbovenop nog bijsturen. Bij vloerverwarming en warmtepompen kom je die regeling vaak tegen, want die werken het zuinigst met een lage, gelijkmatige watertemperatuur. Kan de watertemperatuur in je installatie niet omlaag, vraag de installateur dan om de stooklijn goed in te stellen.
Thermostaat aansluiten met 2 draden
Tussen een gewone thermostaat en de ketel lopen meestal twee dunne draden. Wat over die draden gaat, verschilt: een schakelcontact bij een aan/uit-thermostaat, een datasignaal bij OpenTherm of de bus van het ketelmerk.
Wat de twee draden doen bij aan/uit
Bij een aan/uit-thermostaat zijn de twee draden de twee kanten van een schakelaar. Aan de ketel komen ze op twee klemmen die af fabriek vaak met een brugje verbonden zijn. Zonder thermostaat staat de ketel dan altijd op warmtevraag. Bij een Bulex-ketel heten die klemmen bijvoorbeeld RT en 24V: je verwijdert de brug en zet de twee draden van de thermostaat erop. Een schakelaar heeft geen plus of min, dus welke draad op welke klem komt, maakt niet uit.
Een oude mechanische thermostaat had soms een anticipatieweerstand, die de thermostaat iets opwarmt terwijl de ketel brandt, zodat hij niet te ver doorschiet. In de handleiding van zo’n ketel stond dan een in te stellen anticipatiestroom, bijvoorbeeld 0,1 A. Een digitale thermostaat op batterijen heeft dat niet nodig.
Bij OpenTherm of een merkbus zijn het datadraden
Bij een modulerende thermostaat gaat er een datasignaal over de twee draden, en bij een bediening op de merkbus vaak ook de voeding. Een systeembediening als de Buderus RC310 krijgt zo 10 tot 24 V gelijkspanning van de ketel. Die draden komen op een eigen klemmenstrook in de ketel, niet op de aan/uit-klemmen. Wie een modulerende thermostaat op de aan/uit-klemmen zet, krijgt in het beste geval een aan/uit-regeling en in het slechtste geval een thermostaat die niet opstart.
Vervang je een aan/uit-thermostaat door een modulerende, dan verhuizen de draden aan de ketelkant naar de busklemmen en komt de brug terug. Dat gebeurt binnen de ketelbehuizing, waar ook 230 V binnenkomt.
Als er 230 V over de thermostaatdraden loopt
Sommige oudere installaties en ontvangers schakelen 230 V in plaats van een lage spanning. Bulex gaf voor zijn draadloze ontvanger beide aansluitingen op, met 24 V of met 230 V naar de ketel. Een thermostaat die 230 V schakelt, herken je aan het opschrift op de sokkel. Ook een dikkere kabel met drie of meer aders of een klem voor fase en nulleider wijst erop. Dan werk je aan een elektrische installatie: laat die aansluiting over aan een elektricien of verwarmingstechnicus.
Leg kabels met 230 V en voeler- of busdraden niet in dezelfde buis wanneer ze langer dan ongeveer 10 m samen lopen. De laagspanningsdraden vangen anders storingen op.
Ook als de ketel uit staat, kan er spanning op de netklemmen staan. Trek de stekker van de ketel uit het stopcontact of schakel de automaat in de zekeringkast uit. Controleer met een spanningstester en zorg dat niemand de spanning weer aanzet. Aan de gaskant en de rookgasafvoer van de ketel kom je nooit.
Een thermostaat voor een stopcontact
Voor een elektrische bijverwarming bestaat er een stekkerthermostaat: een tussenstekker met een voeler die het stopcontact aan- en uitschakelt. Kijk op de stekker hoeveel ampère of watt hij mag schakelen. Op 230 V komt 16 A overeen met 3.680 W; een kachel van 2.000 W trekt ongeveer 8,7 A. Zo’n tussenstekker regelt alleen het toestel dat erin steekt, niet de ketel.
Draadloze en slimme thermostaat
Een draadloze thermostaat bestaat uit twee delen: het bedieningstoestel in de living en een ontvanger bij de ketel. Die ontvanger zit met twee draden op de ketelklemmen. Een slimme thermostaat gaat een stap verder en is via wifi en een app te bedienen.
Draadloos: vrije plek, maar batterijen en bereik
Het grote voordeel is dat je de thermostaat kunt verhuizen zonder slijpwerk in de muur. Zo krijg je hem van de inkom naar de living. De ontvanger komt in de buurt van de ketel, op ongeveer 1,8 m hoogte, weg van metalen kasten en kabels die het signaal afschermen. Thermostaat en ontvanger moeten op hetzelfde draadloze adres staan; bij twee installaties in de buurt kies je een ander adres.
De nadelen zijn batterijen die je moet vervangen, en een signaal dat door betonnen vloeren of metalen deuren kan wegvallen. Een bekabelde thermostaat werkt zonder wifi en zonder onderhoud. Vind je bij de eerste test dat de ketel niet reageert, zet de thermostaat dan even naast de ontvanger. Werkt het daar wel, dan is het bereik het probleem.
Slim: app, aanwezigheid en weerbericht
Een slimme thermostaat bedien je vanop afstand met een app, en hij leert zelf wanneer hij moet verwarmen. Dat levert vooral iets op als je op onregelmatige tijdstippen thuis bent. Met een vast dagritme haalt een gewone klokthermostaat het grootste deel van de winst. Een goede dag-nachtregeling scheelt al ongeveer 10% tegenover een verwarming die altijd aan staat.
Kies er een die de taal van je ketel spreekt, liefst modulerend. Een slimme thermostaat die alleen aan/uit schakelt op een moderne ketel, verliest een deel van wat de ketel kan. Wil je de thermostaat koppelen aan zonwering, verlichting of aanwezigheidsdetectie, lees dan eerst hoe een domoticasysteem in een woning is opgebouwd.
Waaruit de kostprijs bestaat
De prijs van het toestel stijgt met wat het kan. Een aan/uit-thermostaat met draaiknop is het goedkoopst, een klokthermostaat met weekprogramma kost meer, een slimme thermostaat met wifi en app het meest. Een modulerende thermostaat in de taal van je ketel komt vaak van het ketelmerk zelf. Wissel je een aan/uit-thermostaat voor een nieuwe aan/uit-thermostaat op dezelfde draden, dan betaal je alleen het toestel. Een installateur komt erbij zodra er draden naar andere ketelklemmen moeten, er een ontvanger bij de ketel komt of er een nieuwe kabel naar de living moet. Vraag in dat geval een prijsofferte met toestel en plaatsing apart.
Thermostaten per merk
Vaak ken je van je thermostaat alleen de naam op het toestel. Met die modelnaam weet je welke familie het is, en dus wat je kunt vervangen en wat bij je ketel hoort. De handleiding van je eigen ketel blijft de bron voor de klemmen. De thermostaten van Vaillant krijgen een eigen uitleg bij een Vaillant-thermostaat aansluiten en instellen.
Buderus RC310 en RC35
De Logamatic RC310 is geen gewone thermostaat maar de systeembediening van een Buderus-ketel met EMS plus. Hij hangt op de ketel of via een tweeaderige busverbinding aan de muur van de living, en herkent zelf waar hij zit. Op de muur werkt hij als ruimtetemperatuurregelaar; met de meegeleverde buitenvoeler regelt hij weersafhankelijk. Hij stuurt één verwarmingskring, of tot 4 kringen met een extra module per kring. Hij heeft ook een programma om een nieuwe chape gecontroleerd te laten drogen. Het regelbereik loopt van 5 tot 30 °C.
Zo’n systeembediening vervang je niet door een willekeurige thermostaat, want ze stuurt ook het warm water, de ketelinstellingen en de storingsmeldingen. Een bijkomende ruimteregelaar, de RC100 of RC200, kan wel in een tweede kamer of kring. Hangt er een oudere Buderus-bediening, zoals een RC35, zoek dan het type op het toestel en in de handleiding van de ketel. Zit ze zonder batterijen op twee draden, dan hangt ze aan de bus van de ketel en kies je een vervanger uit dezelfde familie.
Een Junkers-thermostaat vervangen
Bij een Junkers-ketel kies je een nieuwe thermostaat zoals bij elk ander merk: het typeplaatje en de handleiding van de ketel vertellen of er aan/uit-klemmen, OpenTherm-klemmen of een aansluiting voor de bus van de fabrikant zijn. Een oude aan/uit-thermostaat op batterijen vervang je door elke andere aan/uit-thermostaat. Werkt de thermostaat zonder batterijen en regelt hij ook de watertemperatuur, dan zit hij op de merkbus. Dan komt de vervanger uit hetzelfde gamma, en laat je de installateur nakijken welk type op jouw ketel past. Dat geldt ook voor een kleinere kamerregelaar zoals de CR100.
Bulex Thermomaster 25/30 en Exacontrol
Thermomaster is een reeks wandketels van Bulex. Welke uitvoering je hebt, staat op het typeplaatje, en de klemmen zoek je op in de handleiding van precies dat type. Bij de oudere ThermoMaster F 24 en F 28 komt een aan/uit-thermostaat op een kroonsteentje achter de elektronicabox. Een OpenTherm-thermostaat gaat daar op een aparte 3-polige kroonsteen. De draadloze Exacontrol 7 R van Bulex is een aan/uit-thermostaat: zijn ontvanger bij de ketel komt in de plaats van de brug tussen de klemmen RT en 24V, of schakelt bij een ketel die dat vraagt 230 V.
Honeywell CM907 en evohome
Hangt er een oudere Honeywell-thermostaat zoals de CM907, kijk dan op de sokkel welke klemmen gebruikt zijn. Twee draden op de schakelklemmen en batterijen in het toestel wijzen op een aan/uit-thermostaat, die je met het stappenplan voor een aan/uit-thermostaat zelf vervangt. Evohome is iets anders: een zoneregeling waarmee je tot 12 zones elk een eigen temperatuur geeft. Ze werkt met aan/uit- en OpenTherm-ketels. Er komen regelaars op de radiatoren, een aparte module voor de zones van een vloerverwarming en een centrale bediening. Daarmee vervalt de vaste referentieruimte, want elke zone vraagt zelf warmte.
Viessmann Vitotrol 100, 200 en 300
Vitotrol is de naam voor de bedieningen van de Viessmann-regeling, en het nummer zegt welke soort het is. In het gamma van 2026 is de Vitotrol 100 on/off een aan/uit-thermostaat voor één verwarmingskring, de Vitotrol 100 OT1 een modulerende OpenTherm-thermostaat zonder programma en de Vitotrol 100-E een programmeerbare draadloze bediening. De Vitotrol 200-E is bedraad en regelt samen met een buitenvoeler tot 4 verwarmingskringen. De Vitotrol 300-E is een draadloze afstandsbediening die je niet met een 200-E combineert.
Welke Vitotrol op je ketel past, hangt af van het ketelmodel; de 300-E werkt bijvoorbeeld met de Vitodens 200-reeks. Hangt er een oudere Vitotrol met een andere letter achter het nummer, dan hoort die bij een oudere regeling: zoek het type op het toestel en in de handleiding van de ketel. Kan een Vitotrol 200-E niet op een goede plek in de living hangen, dan bestaat er een losse kamervoeler die de temperatuur elders meet.
Engie Boxx na het einde van de ondersteuning
Engie heeft de ondersteuning van de slimme thermostaat Boxx stopgezet op 1 juli 2024. Voor de verwarming zelf verandert er weinig; de app en de diensten zijn wel weg.
Wat blijft werken en wat niet meer
De Boxx blijft werken als lokale thermostaat. Je regelt de temperatuur aan het toestel zelf, en de verwarming doet het gewoon. Verdwenen zijn de bediening via de app, de inzicht- en adviesdiensten op het scherm en de klantendienst voor vragen, storingen en defecten. Een aanpassing of vervanging is volgens Engie niet nodig om te kunnen verwarmen. Het abonnement voor de Boxx hoef je niet meer te betalen zodra het Boxx-contract stopt. Voor klanten met een UP-contract bleef de vaste energieprijs gelden tot het einde van de afgesproken termijn van 4 jaar.
Engie Boxx vervangen door een andere thermostaat
Wil je weer een app, of werkt de Boxx niet meer? Dan vervang je hem door een thermostaat die met je ketel kan communiceren. Kijk eerst welke ketel je hebt en welke klemmen de Boxx gebruikte: aan/uit, OpenTherm of de bus van het ketelmerk. Op basis daarvan kies je een aan/uit-thermostaat of een modulerende in dezelfde taal. Engie helpt niet meer bij storingen of defecten, dus voor de aansluiting in de ketel schakel je zelf een verwarmingstechnicus in.
Welke temperatuur per kamer?
Voor veel gezinnen was 21 °C lang de standaard in de living. Wie 18 of 19 °C instelt met een extra trui, spaart flink: elke graad lager op de kamerthermostaat geeft ongeveer 7% minder verbruik. In slaapkamers, gangen en bergingen mag de radiatorkraan op de laagste stand.
Kamertemperatuur in living, slaapkamer en badkamer
De tabel geeft gangbare richtwaarden. De living is de referentieruimte; de andere kamers regel je met de thermostatische radiatorkranen. In de meeste slaapkamers, gangen en bergruimtes mag die kraan op de laagste stand. Voor de badkamer is een programmeerbare radiatorthermostaat handig, zodat die kamer alleen warm is wanneer je ze gebruikt; meer daarover bij een badkamer verwarmen.
| Ruimte of moment | Richtwaarde | Opmerking |
|---|---|---|
| Living overdag | 18 tot 21 °C | Elke graad lager: ongeveer 7% minder verbruik |
| Slaapkamer, gang, berging | Laagste stand van de radiatorkraan | Deur dicht |
| Nacht of niemand thuis | 16 °C of lager | Bij vloerverwarming niet onder 18 °C |
| Langere afwezigheid | Lager, maar boven 10 °C | Bij 10 °C of lager meer kans op condensatie en schimmel |
| Vriesweer | Niet lager dan 15 °C | Alle radiatoren open |
Een slaapkamer verwarmen of niet?
Een slaapkamer hoeft niet op living-temperatuur. Een kamer die je niet verwarmt en waarvan je de deur dicht houdt, krijgt nog wat warmte van de kamers ernaast. Zakt een slecht verluchte kamer tot 10 °C of lager, dan neemt de kans op condensatie en schimmel toe. Vocht dat je uitademt, slaat dan neer op de koudste muur. Verlucht een koude slaapkamer daarom goed, en lees bij schimmel in huis hoe je de eerste vlekken herkent.
Minimumtemperatuur in huis bij afwezigheid en vorst
Is er niemand thuis, dan mag een woning met radiatoren naar 16 °C of lager, net als 's nachts. Vloerverwarming is trager. Verlaag bij een gewone afwezigheid van enkele uren niet verder dan 18 °C. Ben je dagen weg, dan mag het bij beide lager, zolang geen kamer tot 10 °C zakt. Bij vriesweer zet je de kamerthermostaat niet lager dan 15 °C en laat je alle radiatoren open. De vorstbeveiliging van een ketel beschermt alleen de ketel zelf, niet de radiatoren en leidingen in een koude kamer.
Alle kamers verwarmen of alleen de living?
Alleen de kamers verwarmen die je gebruikt, met de tussendeuren dicht, spaart het meest. Een woning waar alle kamers op 20 °C staan, verbruikt meer dan een woning met een warme living en koelere slaapkamers. Er zijn twee uitzonderingen. In een slecht verluchte kamer die tot 10 °C zakt, neemt de kans op condensatie en schimmel toe. En bij vriesweer gaan ook in de koude kamers de radiatorkranen open.
Programma instellen bij radiatoren en vloerverwarming
Een klokthermostaat werkt pas goed met een programma dat bij je dagritme en je verwarming past. Radiatoren reageren snel; vloerverwarming traag.
Radiatoren: dag- en nachtstand
Zet de dagtemperatuur een kwartier tot een half uur voor je opstaat of thuiskomt. Laat de nachtstand een half uur tot een uur voordat de laatste gaat slapen of vertrekt ingaan. Een constante dagtemperatuur is zuiniger dan de thermostaat telkens laten zakken en dan stevig bijstoken. Lukt het niet om de kamer op tijd warm te krijgen, vervroeg dan het schakelpunt in plaats van de temperatuur hoger te zetten.
Vloerverwarming: klein verschil, vroeg beginnen
Vloerverwarming komt trager op temperatuur dan radiatoren. Start daarom een uur vroeger, en zet ze ook een uur voor je vertrekt al in de nachtstand. Een diepe verlaging levert bij vloerverwarming pas iets op als je langere tijd weg bent. Bij een gewone afwezigheid laat je de thermostaat niet onder 18 °C zakken. Zo hoeft de trage vloer niet elke ochtend van ver te komen. Hoe je de watertemperatuur en de kringen van de collector instelt, lees je bij vloerverwarming regelen en opstarten.
Schiet de kamer met vloerverwarming steeds een graad voorbij, vraag de installateur dan de stooklijn of de aanvoertemperatuur lager te zetten. Met lauwer water slaat de chape minder warmte op, zodat de kamer na het afslaan minder ver doorloopt.
Een aan/uit-thermostaat met 2 draden vervangen
Dit geldt voor een gewone aan/uit-thermostaat die met twee dunne draden op de ketel zit, en een nieuwe aan/uit-thermostaat op dezelfde plek. Je werkt alleen aan het toestel op de muur; aan de ketel verandert niets. Reken op een half uur tot een uur.
-
Ga na welk type je hebt
Zoek het type op de oude thermostaat of in de handleiding van de ketel. Twee dunne draden en een opschrift als « 24 V » of « potentiaalvrij » wijzen op een aan/uit-thermostaat. Staat er 230 V of zie je drie of meer aders, dan stop je hier. Een OpenTherm-thermostaat of een bediening op de bus van het ketelmerk laat je ook aan een installateur.
-
Maak de ketel spanningsloos
Trek de stekker van de ketel uit of schakel de automaat van de ketel in de zekeringkast uit. Controleer met een spanningstester op de thermostaatdraden dat er niets meer op staat.
-
Haal de oude thermostaat weg
Neem een foto van de aansluiting, maak de twee draden los en buig ze uit elkaar zodat ze elkaar niet raken. Bekijk de muur: is er een inbouwdoos, dan moet de nieuwe sokkel die afdekken.
-
Monteer de nieuwe sokkel
Bevestig de sokkel op ongeveer 1,5 m, waterpas, met de pluggen en vijzen uit de verpakking. Hangt de oude thermostaat in de inkom of boven een radiator, overweeg dan nu een draadloos model in de living.
-
Sluit de twee draden aan
Zet de twee draden op de schakelklemmen die de handleiding aangeeft, vaak gemerkt met een nummer of met COM en NO. Bij een schakelcontact maakt de volgorde niet uit. Plaats de batterijen en klik het toestel op de sokkel.
-
Test de werking
Zet de spanning terug. Stel de thermostaat 2 °C boven de kamertemperatuur in: binnen enkele minuten moet de ketel starten. Zet hem daarna 2 °C lager: de ketel stopt met verwarmen. Programmeer dan de dag- en nachttijden.
Vóór je de thermostaat in gebruik neemt
In de praktijk
De thermostaat toont 21 °C, maar in de zetel bij het raam is het koud
De lucht rond de thermostaat is warm genoeg, maar het grote raam en de buitenmuur zijn koud. Leg een thermometer naast de zetel en een naast de thermostaat. Is het verschil kleiner dan een graad, dan voel je straling van de koude ramen en niet een te lage luchttemperatuur. Sluit 's avonds de gordijnen en kijk of de radiator onder het raam volledig warm wordt. Zet de thermostaat pas hoger als die twee zaken in orde zijn.
De thermostaat hangt in de inkom en de living wordt te warm
In een oudere woning hangt de thermostaat vaak naast de voordeur. Bij elke opening komt er koude lucht binnen en vraagt de thermostaat warmte, ook als de living al op 22 °C staat. Meet een avond lang de temperatuur in de living. Is die steeds hoger dan de thermostaat aangeeft, verhuis de thermostaat dan naar een binnenmuur van de living, met een nieuwe draad of een draadloos model. Zet daarna in de living alle radiatorkranen open.
De nieuwe slimme thermostaat laat de ketel niet starten
Een modulerende slimme thermostaat zit op twee draden die vroeger een aan/uit-thermostaat voedden. Het scherm blijft zwart of meldt geen verbinding. Kijk in de ketelhandleiding op welke klemmen de draden zitten. Zitten ze op de aan/uit-klemmen, dan krijgt de thermostaat geen busvoeding. Laat een installateur de draden naar de juiste klemmen verhuizen en de brug op de aan/uit-klemmen terugzetten.
Met vloerverwarming is het 's morgens koud en 's middags te warm
De nacht staat op 16 °C en de dag op 21 °C. Omdat vloerverwarming traag reageert, haalt ze die 5 graden pas tegen de middag, en schiet ze daarna door. Zet de nachtstand op 18 °C en laat de dagstand een uur vroeger ingaan. Geef de woning een week om te stabiliseren voordat je opnieuw bijstelt.
Veelgemaakte fouten
De radiatorkraan dichtdraaien in de kamer met de thermostaat
Een thermostatische kraan die op 3 staat in de living, sluit de radiator voordat de kamerthermostaat tevreden is. De ketel blijft dan warmte vragen voor een kamer die niet warmer kan worden, en de andere kamers worden te warm. Zet de kranen in de referentieruimte volledig open en regel de temperatuur alleen met de thermostaat.
De thermostaat hoger zetten om sneller warm te krijgen
Een aan/uit-thermostaat op 25 °C laat de ketel niet harder werken dan op 21 °C: het contact is in beide gevallen gewoon dicht. De ketel brandt alleen langer, de kamer schiet voorbij en het verbruik stijgt. Wil je het op een vast uur warm hebben, vervroeg dan het schakelpunt in het programma.
Een modulerende thermostaat op de aan/uit-klemmen zetten
Een OpenTherm-thermostaat of een bediening op de merkbus praat met de ketel via een datasignaal. Op de aan/uit-klemmen werkt ze niet, of alleen als gewone schakelaar. Controleer vóór de aankoop welke taal je ketel spreekt en laat de aansluiting in de ketel aan een installateur over.
Veelgestelde vragen
Hoeveel scheelt één graad lager op de thermostaat?
Ongeveer 7% van het verbruik van je verwarming. Van 21 naar 19 °C gaan, scheelt dus ruwweg 14%. Een goede dag-nachtregeling levert daarbovenop ongeveer 10% op.
Kan ik een draadloze thermostaat zelf plaatsen?
Het wandtoestel wel, want dat werkt op batterijen. De ontvanger komt bij de ketel en wordt op de thermostaatklemmen aangesloten, en soms ook op 230 V voor zijn eigen voeding. Moet je daarvoor de ketel of een contactdoos openen, laat het dan aan een installateur over.
Werkt elke slimme thermostaat op mijn ketel?
Nee. Als aan/uit-thermostaat werkt bijna elke slimme thermostaat. Modulerend werkt hij alleen als hij de taal van de ketel spreekt: OpenTherm, of de eigen bus van het merk, zoals EMS bij Buderus. Kijk vóór de aankoop in de handleiding van de ketel welke klemmen er zijn.
Op welke temperatuur zet ik de thermostaat als ik op vakantie ga?
Lager dan normaal, maar zo dat geen kamer tot 10 °C zakt, en bij vriesweer niet lager dan 15 °C. Laat de radiatorkranen open, zodat er ook in de koudste kamers warm water rondgaat.
Wanneer je een vakman inschakelt
Een aan/uit-thermostaat op bestaande laagspanningsdraden vervangen kun je zelf. Een verwarmingstechnicus komt eraan te pas zodra je in de ketelbehuizing moet werken. Dat is zo bij een brug verwijderen, draden naar de OpenTherm- of busklemmen verhuizen, een buitenvoeler aansluiten of de stooklijn instellen. Schakelt de thermostaat 230 V, of moet er een nieuwe kabel, kring of contactdoos met netspanning komen, dan laat je dat aan een elektricien over. Na een belangrijke wijziging of uitbreiding keurt een erkend controleorganisme de installatie volgens het AREI, voordat je ze in gebruik neemt. Aan de gasaansluiting, de brander en de rookgasafvoer komt alleen een erkende technicus.
Bronnen
- Vlaanderen.be — Besparen op je energieverbruik
- Bulex — Installatievoorschrift Exacontrol 7 R
- Prijslijst-catalogus 2026, Viessmann België
- Bulex — Installatievoorschriften ThermoMaster F 24 E en F 28 E
- Einde ondersteuning van boxx, Engie
- Lastenboekbeschrijving Logamatic RC310, Buderus België (2018)
- Evohome slimme zoneregeling, Resideo (Honeywell Home) België
- Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)
Verder lezen over dit onderwerp
Vaillant-thermostaat aansluiten, koppelen en instellen
Vloerverwarming leggen met tackers of noppenplaat
Koelen met vloerverwarming en een warmtepomp
