Led dimmen zonder flikkeren: de juiste dimmer kiezen en aansluiten
Ledlampen dim je met een dimmer met fase-afsnijding of een universele dimmer in de ledstand, en alleen als op de lamp « dimbaar » staat. Blijf boven de minimale belasting, bij een gangbare universele inbouwdimmer 5 W. Reken met het ledmaximum in de fiche, want met fase-aansnijding ligt dat soms ver onder het vermogen op de doos. Flikkert of gloeit een lamp na, kijk dan eerst naar de instelling van de dimmer, een verlicht schakelaartje of een tweedraadsdimmer zonder compensator. Flikkert het hele huis, laat dan een elektricien of Fluvius kijken.
Bekijk de informatie en links bij deze gids
Welke dimmer werkt met led?
Een dimmer regelt de lichtsterkte door de lamp niet de volledige netspanning te geven. Welke dimmer bij een ledlamp past, hangt af van zijn dimtechniek, van de elektronica in de lamp en van de draden in de schakelaardoos.
Fase-aansnijding, fase-afsnijding en universeel
De netspanning wisselt 50 keer per seconde van richting, dus de lamp krijgt 100 halve golven per seconde. Een dimmer laat van elke halve golf maar een deel door. Bij fase-aansnijding schakelt hij pas na een ingestelde tijd in en stopt hij bij de nuldoorgang. Bij fase-afsnijding schakelt hij in bij de nuldoorgang en na een ingestelde tijd weer uit.
Die twee manieren passen bij verschillende soorten belasting. Een gewikkelde transformator, zoals bij oudere laagspanningshalogeen, is een inductieve belasting en vraagt fase-aansnijding. Een ledlamp met elektronische driver en een elektronische transformator gedragen zich capacitief: daarvoor gebruikt de fabrikant fase-afsnijding. Een gloeilamp of 230 V-halogeenlamp is resistief en werkt met allebei.
Een universele dimmer kan beide. Bij de ene kiest de elektronica zelf, bij de andere stel je het lamptype in met schakelaartjes, een draaiknop of een programmeerstand. Een dimmer die alleen voor led bedoeld is, werkt doorgaans met fase-afsnijding; de fiche zegt het.
Wat « dimbaar » op een ledlamp betekent
In een ledlamp zit een kleine voeding, de driver, die de 230 V omzet naar wat de leds nodig hebben. Een gewone driver probeert de leds altijd even fel te laten branden. Krijgt hij een afgesneden spanning, dan flikkert hij, zoemt hij of valt hij uit. Een dimbare driver leest juist uit hoeveel van elke halve golf er overblijft en zet dat om in minder licht.
Kijk dus eerst op de lamp of de verpakking: alleen een lamp met de vermelding dimbaar hoort op een dimmer. Ook dan verschilt de elektronica van lamp tot lamp, en daarom geven fabrikanten van dimmers instellingen voor het minimum en voor het lamptype. Voor een armatuur met ingebouwde leds of een ledstrip met een eigen voeding geldt hetzelfde: de voeding moet dimbaar zijn. Meer daarover staat bij een ledstrip aansluiten en dimmen.
Tweedraads of driedraads
In een gewone schakelaardoos zitten twee draden: de fase die binnenkomt en de schakeldraad naar de lamp. Een tweedraadsdimmer werkt met alleen die twee. Om zijn eigen elektronica te voeden, laat hij ook als de lamp uit staat een kleine stroom door de lamp lopen.
Een gloeilamp merkt daar niets van, maar een zuinige ledlamp kan er zwak van oplichten of van flikkeren.
Een driedraadsdimmer krijgt ook de neuter en voedt zichzelf daarlangs. Hij heeft die sluipstroom door de lamp niet nodig, maar hij past alleen als er een neuter in de doos aanwezig is. In oudere installaties zit die er vaak niet; dan blijft het een tweedraadsdimmer, eventueel met een compensator in het lichtpunt.
| Soort dimmer | Werkt met | Typisch voor |
|---|---|---|
| Fase-aansnijding | gloeilampen, halogeen, gewikkelde transformatoren | oudere installaties |
| Fase-afsnijding | dimbare ledlampen, elektronische transformatoren | leddimmers voor inbouw |
| Universeel | alle dimbare lampen, met instelling per lamptype | inbouw en modulair |
| Stuursignaal (DALI, 1-10 V) | armaturen met een driver die dat signaal leest | kantoren, nieuwbouw, domotica |
Minimale en maximale belasting bij led
Op elke dimmer staan twee getallen: het kleinste en het grootste vermogen dat hij aankan. Bij ledlampen komt daar een derde getal bij, het ledmaximum, en dat hangt af van de dimtechniek.
Waarom een dimmer een minimum heeft
Een dimmer heeft een minimale last nodig om betrouwbaar te regelen, en een tweedraadsdimmer haalt daarbij ook zijn eigen voeding door de lamp. Bij de universele driedraadsdimmer 310-01900 van Niko ligt het minimum op 5 W; bij een tweedraadse leddimmer staat het eigen minimum in de fiche. Sommige dimmers met een neuter kunnen zonder: de EUD12NPN-UC van Eltako vraagt volgens zijn fiche geen minimale belasting.
Eén ledlamp van 4 W op een dimmer met een minimum van 5 W zit dus te laag. De lamp kan dan flikkeren in de laagste stand, niet opstarten of nagloeien. Twee lampen op dezelfde kring of een dimmer met een lager minimum lossen dat op.
Hoeveel ledlampen op één dimmer?
Het grootste getal op de doos geldt voor gloeilampen en halogeen. Een leddriver belast de dimmer anders dan een gloeidraad, en hoe zwaar hangt af van de manier waarop de dimmer de spanning afsnijdt.
Fabrikanten geven daarom een apart ledmaximum per dimtechniek. De modulaire EUD12NPN-UC van Eltako schakelt 400 W aan dimbare ledlampen met fase-afsnijding, maar 100 W met fase-aansnijding. In zijn comfortstanden voor moeilijke ledlampen daalt het maximum eveneens naar 100 W.
Ook het aantal lampen telt. Eltako schrijft dat verschillen in de elektronica van ledlampen het aantal kunnen beperken tot ongeveer 10 stuks, zeker bij lampjes van 5 W. Zes inbouwspots van 5 W zijn dus 30 W, ruim binnen elk ledmaximum, maar het blijven zes drivers die de dimmer samen moet sturen. Hoe je inbouwspots verdeelt en aansluit, lees je bij inbouwspots plaatsen en aansluiten.
Warmte in de doos of de kast
Een dimmer zet een deel van het vermogen om in warmte. Daarom daalt het toegelaten vermogen bij een hogere omgevingstemperatuur: bij de universele Niko-dimmer met 5% per 5 °C boven 35 °C. In een kast vraagt Eltako een halve module vrije ruimte naast de dimmer zodra die meer dan de helft van zijn nominale vermogen schakelt.
Twee dimmers naast elkaar in een dubbele inbouwdoos of een dimmer in een volle, warme kast halen hun maximum dus mogelijk niet. Kies in die gevallen een dimmer met ruim overschot.
Meng geen soorten belasting op één dimmer. Een gewikkelde transformator en een elektronische driver of transformator samen op één uitgang laat Eltako niet toe; gloeilampen en 230 V-halogeen mogen er wel bij. Houd het bij één soort ledlamp per dimmer, dan werkt de instelling voor elke lamp.
Een dimmer aansluiten in plaats van een schakelaar
Een inbouwdimmer neemt de plaats van een enkelpolige schakelaar in. Het werk lijkt op een schakelaar vervangen. Anders zijn de diepte van het toestel, de neuter bij een driedraadsdimmer en de instelling achteraf. Wie zelf werkt, doet dat met de kring spanningsloos; of de wijziging gekeurd moet worden, staat onderaan bij de keuring.
Wat heb je nodig
Gereedschap
- Spanningstester
- Kleine platte schroevendraaier
- Striptang
Materiaal
- Dimmersokkel die bij de lampen en het aantal draden past
- Centraalplaat of knop en afdekplaat van dezelfde reeks
- Lasklemmen als er een fase moet doorlopen
Wat je in de schakelaardoos aantreft
Achter een gewone enkelpolige schakelaar zitten de fase en de schakeldraad naar de lamp. Soms loopt de fase in dezelfde doos door naar een volgende schakelaar. Een tweedraadsdimmer krijgt precies die twee draden: de fase op de ingang, de schakeldraad op de uitgang. Welke klem welke is, staat op de sokkel.
Een driedraadsdimmer heeft daarnaast een klem voor de neuter. Zit er in de doos geen blauwe draad, dan moet er een neuter bij. Die komt van dezelfde kring en loopt in een buis of kabel, en dat is werk voor de elektricien.
Het AREI laat een eenpolige bediening in de neuter niet toe. Een dimmer hoort dus altijd in de fase, net als een schakelaar. Hangt de dimmer per vergissing in de neuter, dan staat de fitting onder spanning terwijl de lamp uit is.
Dimmer uit is geen spanningsloos
Een dimmer schakelt met halfgeleiders, en het AREI zegt uitdrukkelijk dat zulke inrichtingen geen scheiding mogen maken. Ook met het licht uit blijft de dimmer dus met het net verbonden. Werk je aan een dimmer, een fitting of een lamp, zet dan eerst de automaat van de lichtkring uit. Meet daarna na met een spanningstester. Bij een tweedraadsdimmer staat de schakeldraad zelfs in de uitstand onder een kleine spanning, want daarlangs voedt hij zichzelf. Een lamp vervangen met de dimmer « uit » is daarom geen veilige gewoonte.
Na het aansluiten: het lamptype en het minimum instellen
Een universele dimmer moet weten welke lamp hij stuurt. Bij een inbouwdimmer gebeurt dat met schakelaartjes of een programmeerstand achter de knop, bij een modulaire dimmer met een draaiknop op de voorkant. Begin bij een ledstand met fase-afsnijding; volstaat die niet, probeer dan de ledstand met fase-aansnijding.
Daarna stel je het minimum in. Dim tot de laagste stand. Brandt de lamp daar nog te fel, dan zet je het minimum lager; flikkert of dooft ze, dan zet je het hoger.
Dimmer in een wisselschakeling
Een lamp die je van op twee plaatsen bedient, hangt aan een wisselschakeling met twee hulpdraden. Vanaf drie plaatsen komt er een kruisschakelaar bij. Een dimmer in zo’n schakeling vraagt een toestel dat daarvoor gemaakt is.
Waarom een gewone dimmer daar niet past
Een wisselschakelaar stuurt de fase naar de ene of de andere hulpdraad. Zet je op één plaats een gewone tweedraadsdimmer, dan hangt zijn voeding af van de stand van de wissel aan de overkant. Hij krijgt dan afwisselend wel en geen spanning, en daar is hij niet voor gemaakt. Of een dimmer in een wisselschakeling past, staat in zijn fiche. De universele Niko-dimmer bijvoorbeeld vervangt een enkelpolige schakelaar, of de hele wissel- of kruisschakeling samen met zijn eigen extensies. Lees dat na voordat je een van de wisselschakelaars vervangt.
Draaiknopextensies op de tweede plaats
Een universele dimmer met extensies vervangt de hele wissel- of kruisschakeling. De universele driedraadsdimmer 310-01900 van Niko werkt met maximaal vijf draaiknopextensies. Op elke plaats kun je dan het licht aan- en uitzetten en dimmen, en de dimmer zelf blijft het toestel dat de lamp schakelt.
De extensie is ook driedraads en heeft dus in haar doos eveneens de neuter nodig. Hoe dimmer en extensies verbonden worden, staat in het aansluitschema van de handleiding. De elektricien kijkt of de draden in de bestaande buizen daarvoor volstaan. Ligt er in een van de dozen geen neuter, dan is een systeem met drukknoppen vaak eenvoudiger.
Drukknoppen naar een modulaire dimmer
De derde mogelijkheid lijkt op een teleruptor: overal komen drukknoppen, en in de zekeringkast zit een modulaire dimmer. De drukknoppen staan parallel tussen de fase en één stuurdraad naar de dimmer. Kort drukken schakelt, lang drukken dimt.
Voor een lange gang of een living met drie deuren is dat het soepelst: elke extra drukknop is een aftakking van dezelfde stuurdraad. Ze vraagt wel een stuurdraad van elke plaats tot in de kast. Hoe zo’n stuurkring loopt, staat met een schema bij de teleruptor met drukknoppen.
Modulaire dimmer in de zekeringkast
Een modulaire dimmer klikt op de DIN-rail, naast de automaten. Hij schakelt de lamp zelf, en de drukknoppen in de kamers geven hem alleen een signaal.
Kort drukken, lang drukken
Een modulaire dimmer met drukknoppen werkt met korte en lange impulsen. Bij de EUD12NPN-UC van Eltako zet een korte druk het licht aan of uit. Houd je de knop ingedrukt, dan verandert de lichtsterkte. Laat je los en druk je opnieuw lang, dan dimt hij de andere richting uit.
Met de stand MEM+ onthoudt hij de laatste lichtsterkte, ook na een stroomonderbreking. Met MEM- gaat het licht altijd op volle sterkte aan.
Een dubbele druk laat het licht langzaam uitdimmen, over hooguit 60 minuten. Houd je de knop bij het aanschakelen ingedrukt, dan start het licht na ongeveer een seconde in de laagste stand en dimt het langzaam op zolang je drukt. Dat is handig in een kinderkamer.
Welke drukknoppen en welke stuurspanning
De stuuringang van de EUD12NPN-UC aanvaardt 12 tot 230 V, wissel- of gelijkspanning, en is galvanisch gescheiden van de voeding. Je kunt de drukknoppen dus op 230 V uit de lichtkring aansluiten, of op een zeer lage spanning uit een eigen voeding.
Een stuurdraad mag volgens de fiche ongeveer 3.000 m lang zijn, wat in een woning nooit de grens is.
Een verlicht drukknopje laat een kleine stroom naar de stuuringang lopen, ook als niemand drukt. Deze dimmer verdraagt tot 5 mA vanaf 110 V. Lopen er meer of zwaardere verklikkers op de stuurdraad, dan kan de dimmer vanzelf schakelen of niet meer reageren. Andere modulaire dimmers laten verlichte knoppen helemaal niet toe; dat staat in hun handleiding.
Een teleruptor vervangen door een dimmer
Hangt de lamp al aan een teleruptor met drukknoppen, dan liggen de stuurdraad en de drukknoppen er al. Een modulaire dimmer op de plaats van de teleruptor gebruikt dezelfde stuurdraad, zolang de stuurspanning en de verlichte knoppen binnen zijn waarden blijven.
De EUD12NPN-UC neemt één module van 18 mm in, net als een teleruptor. Schakelt de dimmer meer dan de helft van zijn vermogen, houd dan de halve module vrije ruimte aan die Eltako vraagt. Voor het inrichten van de kast en de vrije plaatsen kijk je bij de zekeringkast en hoe ze is opgebouwd.
Veelgezochte dimmers en hun instellingen
Dimmers worden vaak met merk of typecode gezocht. De fiches van de gangbare types tonen goed welke getallen je vergelijkt, ook als je een toestel van een ander merk bekijkt.
Niko: universele dimmer en leddimmer
Bij Niko koop je een inbouwdimmer als sokkel, met apart een afwerkingsset en een afdekplaat in de kleur van de reeks. De universele draaiknopdimmer 310-01900 is driedraads en gaat van 5 tot 325 W. Hij gebruikt fase-afsnijding voor led en elektronische transformatoren en fase-aansnijding voor gewikkelde transformatoren. Indrukken schakelt, draaien dimt, en hij vervangt een enkelpolige schakelaar of, met extensies, een wissel- of kruisschakeling.
Naast die universele dimmer bestaan er tweedraadse leddimmers voor een doos zonder neuter. Hun vermogen, hun minimum en of ze in een wisselschakeling passen, verschillen per type en staan in de fiche. Bij beide stel je het minimum in, zodat de lamp in de laagste stand rustig blijft branden.
De 310-01900 heeft ook een ontstoring voor CAB-signalen: stuursignalen die via het stroomnet zelf verstuurd worden (powerline-communicatie), volgens de fiche frequentiedips tot 3 Hz. De dimmer filtert die signalen weg, omdat ze een ledlamp anders kort laten flikkeren of brommen.
Eltako EUD12NPN-UC: AUTO, LC1 tot LC3
De EUD12NPN-UC is een modulaire universele dimmer van één module, 18 mm breed. De bovenste draaiknop heeft de stand AUTO, waarin de dimmer zelf de lamp herkent. Daarnaast zijn er drie comfortstanden, LC1, LC2 en LC3, voor ledlampen die in AUTO niet ver genoeg neerdimmen. In die standen werkt hij met fase-aansnijding, met telkens een andere dimcurve, en daalt het ledmaximum naar 100 W.
De middelste draaiknop stelt de laagste of de hoogste lichtsterkte in, de onderste de dimsnelheid. Met MEM+ onthoudt de dimmer zijn laatste stand, met MEM- start hij altijd op volle sterkte. Een led op de voorkant knippert na 15 seconden als een drukknop blijft hangen. De naam wordt soms als « Eltaco » gespeld; het gaat om dezelfde fabrikant.
Een dimmer van een ander merk lezen
In de fiche van elke dimmer zoek je vijf gegevens. Dat zijn de dimtechniek, het minimum, het ledmaximum, twee- of driedraads, en of hij in een wisselschakeling past. Staat het ledmaximum er niet apart bij, reken dan met een flinke marge onder het totale vermogen. Bij modulaire dimmers komen daar de stuurspanning en de toegelaten glimlampstroom bij. Zo vergelijk je ook een dimmer van Bticino, Hager of een ander merk zonder op de verpakking te moeten vertrouwen.
| Type | Plaats | Vermogen | Draden | Meer bedieningsplaatsen |
|---|---|---|---|---|
| Niko 310-01900, universeel | inbouw, draaiknop | 5 tot 325 W | 3, met neuter | tot 5 draaiknopextensies |
| Tweedraadse leddimmer | inbouw | zie fiche | 2, zonder neuter | zie fiche |
| Eltako EUD12NPN-UC | modulair, 18 mm | geen minimum; led tot 400 W | met neuter | drukknoppen op 12 tot 230 V |
DALI-dimmen: per armatuur aangestuurd
Bij DALI dim je niet door de netspanning af te snijden. Elk armatuur krijgt de volle 230 V en daarnaast twee stuurdraden, waarlangs een digitaal signaal zegt hoe fel het moet branden.
Hoe DALI werkt
DALI staat voor Digital Addressable Lighting Interface en is vastgelegd in de norm IEC 62386. Een voeding levert de busspanning op de klemmen DA+ en DA-, en elk toestel op de bus krijgt een eigen adres. Op één DALI-lijn passen tot 64 toestellen, die je verdeelt over 16 groepen en scènes. DALI-2 is de nieuwere generatie en blijft compatibel met de oudere toestellen.
Omdat elk armatuur een eigen adres heeft, stuur je vanaf één drukknop of sensor een groep, een scène of één lamp. Wil je later andere lampen samen schakelen, dan pas je de groepen in de programmering aan en blijft de bedrading dezelfde.
Wat een DALI-lamp is
Een DALI-lamp is een armatuur met een driver die een DALI-ingang heeft. Een gewone dimbare ledlamp met een E27-fitting heeft dat niet: die dim je met een fasedimmer. Wie DALI wil, kiest dus armaturen of drivers met DALI, en legt bij de lichtkring de twee stuurdraden mee. In een woning zie je DALI vooral bij een domoticasysteem of bij veel ledprofielen en spots die je in groepen wilt sturen. Welke bekabeling daarbij hoort, lees je bij domotica kiezen en bekabelen.
Mag een stopcontact op een dimmer?
Een stopcontact achter een dimmer is af te raden. In dat stopcontact kan elk toestel terechtkomen: een stofzuiger, een gsm-lader of een staande lamp met een niet-dimbare ledlamp. Een fasedimmer is daar niet voor gemaakt. De fiche van de EUD12NPN-UC laat geen motoren toe, en een lader of een niet-dimbare voeding krijgt een afgesneden spanning die ze niet verdraagt.
Wat je wel kunt doen
Wil je een staande lamp dimmen, kies dan een lamp met een eigen dimmer in het snoer of in de voet. Het stopcontact blijft dan een gewoon stopcontact met de volle netspanning. Een stopcontact dat je met een gewone schakelaar aan- en uitzet, zoals voor een lamp op een dressoir, is wel gebruikelijk. Daar komt alleen een gewoon schakelcontact tussen, dat de volle spanning doorlaat of helemaal onderbreekt.
Led flikkert of gloeit na: de oorzaak vinden
Flikkeren en nagloeien hebben een handvol oorzaken. Waar het probleem zich toont, wijst meestal de richting aan. Gaat het om één lamp, om alle lampen op één dimmer of om het hele huis?
De lamp flikkert met een dimmer
Flikkert de lamp alleen in de laagste standen, dan staat het minimum van de dimmer te laag. Zet het hoger tot de lamp in de laagste stand rustig brandt. Flikkert ze over het hele bereik, dan past de instelling niet bij de lamp. Probeer een andere ledstand of een andere dimbare lamp.
Flikkert ze pas na een tijdje, of valt het licht af en toe weg, dan kan de dimmer te warm worden. Tel het vermogen van alle lampen op en vergelijk het met het ledmaximum, rekening houdend met de temperatuur in de doos of de kast.
Led lamp flikkert zonder dimmer
Hangt de lamp aan een gewone schakelaar en flikkert ze toch, kijk dan eerst naar de lamp zelf. Draai een andere ledlamp in de fitting: is het flikkeren weg, dan is de driver van de eerste lamp versleten of van matige kwaliteit. Flikkert ook de nieuwe lamp, dan zit de oorzaak in de fitting, het armatuur of de bedrading.
Een losse verbinding in de fitting, een lasklem of een schakelaar onderbreekt de stroom heel even, telkens opnieuw. Dat is de oorzaak die het meest aandacht verdient, want een slechte verbinding wordt warm. Een ledlamp die kort en onregelmatig knippert op momenten dat ook andere toestellen inschakelen, kan ook reageren op signalen of schommelingen op het net.
Lamp knippert opeens
Begint een lamp die jarenlang rustig brandde plots te knipperen, dan nadert de lamp haar einde of is een verbinding gaan wijken. In een gesloten armatuur of een inbouwspot met weinig lucht wordt de driver warmer en gaat hij sneller stuk. Een lamp die na een kwartier begint te knipperen, past in dat beeld. Ruik je daarbij iets, hoor je geknetter of voelt de schakelaar warm aan? Zet dan de automaat van de kring uit en laat een elektricien kijken.
Nagloeien door een verklikkerlampje of een lange kabel
Een schakelaar met een verklikkerlampje laat ook in de uitstand een kleine stroom door, want zo brandt het lampje. Een gloeilamp merkte dat niet, een ledlamp wel. Ze gloeit dan zwak na of flitst om de paar seconden. Hoe zo’n lampje werkt en welke vervangers er zijn, staat bij de schakelaar met controlelampje.
Een lange schakeldraad die naast een draad onder spanning in dezelfde buis loopt, kan via de isolatie een kleine stroom opnemen. Dat zie je vooral bij een wisselschakeling met lange hulpdraden of een lamp ver van de schakelaar. Een tweedraadsdimmer voegt daar zijn eigen sluipstroom aan toe. In al die gevallen helpt een compensator in het lichtpunt.
Een ledcompensator plaatsen
Een ledcompensator is een klein blokje dat parallel over de lamp komt, tussen de schakeldraad en de neuter. Het neemt de kleine stroom op die anders door de ledlamp zou lopen. Zo blijft de lamp in de uitstand donker en brandt ze in de laagste stand rustiger. Het blokje is klein genoeg om in een lichtpunt of achter een armatuur te passen.
Omdat de elektronica van elke ledlamp anders is, lost een compensator niet elk geval op, en tegen schommelingen op het net doet hij niets. Plaatsen is werk in het lichtpunt met de kring spanningsloos, en een kleine aanpassing die je bij twijfel aan de elektricien laat.
| Wat je ziet | Waarschijnlijke oorzaak | Eerste stap |
|---|---|---|
| Flikkert alleen in de laagste stand | minimum van de dimmer te laag | minimum hoger zetten |
| Flikkert over het hele bereik | verkeerde ledstand of lamp niet dimbaar | andere stand of dimbare lamp |
| Gloeit zwak na in de uitstand | verklikkerlampje, tweedraadsdimmer of lange kabel | verklikker weg, compensator |
| Eén lamp flikkert, andere niet | driver van die lamp of losse fitting | lamp omwisselen |
| Alle lampen flikkeren samen | verbinding in de kring, de kast of het net | automaat uit, elektricien |
Noteer bij flikkeren wanneer het gebeurt: bij welke dimstand, na hoeveel minuten, bij welk weer en of er tegelijk een toestel aanslaat. Een elektricien vindt de oorzaak sneller met dat lijstje dan met « het licht flikkert soms ».
Flikkert het licht in het hele huis?
Flikkeren alle lampen tegelijk, ook die aan een gewone schakelaar, dan ligt de oorzaak niet bij een dimmer of een lamp. Er is dan iets met de voeding van de kring, van de hele installatie of van het net.
Wanneer flikkeren gevaarlijk is
Een losse verbinding in de zekeringkast, op een hoofdschakelaar of op een gemeenschappelijke neuter geeft wisselend contact. Elke onderbreking maakt een klein vonkje, en de verbinding wordt warm.
Defecten in een elektrische installatie kunnen brand of elektrocutie veroorzaken; daarom pak je dit meteen aan.
Let op een brandgeur bij de kast, geknetter, of een automaat of klem die warm aanvoelt. Ook toestellen die tegelijk vreemd reageren, zoals een koelkast die afslaat, horen in dat rijtje. Zet dan de hoofdschakelaar of de betrokken automaat uit en bel een elektricien.
Bij de buren ook? Dan is het net
Kijk of het licht bij de buren ook flikkert. Is dat zo, dan ligt het probleem op het distributienet. Heb je in een deel van het huis geen stroom terwijl de automaten aan staan, dan kan het bij de meter liggen. Dat meld je bij Fluvius op 078 35 35 00, het nummer voor defecten en storingen. Ligt het probleem alleen in jouw woning, dan is het je eigen installatie en schakel je een elektricien in.
Zelf doen of een elektricien
Een kapotte dimmer één op één vervangen door hetzelfde type is een kleine herstelling. Een dimmer plaatsen waar een gewone schakelaar zat, een wisselschakeling ombouwen of een modulaire dimmer in de kast zetten, verandert de installatie.
Vervangen, wijzigen en keuren
Het AREI noemt een wijziging belangrijk als ze een bijkomende impact heeft op de veiligheid, zoals het toevoegen van een kring in een woning. Zo’n wijziging keurt een erkend organisme voordat je ze in gebruik neemt; de keuring beperkt zich dan tot het gewijzigde deel. Of een ombouw naar een dimmer met drukknoppen daaronder valt, beoordeelt de elektricien samen met het keuringsorganisme.
Daarnaast wordt elke installatie gekeurd bij de eerste ingebruikname, bij de verkoop van een woning met een oude installatie en om de 25 jaar.
Op het eendraadschema heeft de dimmer een eigen symbool. Hoe die controle verloopt, lees je bij de keuring van de elektrische installatie. Het AREI is federaal; premies en woningkwaliteit regelt elk gewest apart, en gemeenten kunnen eigen voorschriften hebben. Voor Vlaanderen staat de keuringsplicht op vlaanderen.be.
Wat in de prijsofferte staat
Voor een dimmer en de plaatsing bestaat geen officiële Belgische richtprijs. De offerte valt wel uiteen in herkenbare posten: het toestel, de afwerking en de werkuren. Een tweedraadse leddimmer voor inbouw is het eenvoudigst, een universele driedraadsdimmer met extensies of een modulaire dimmer met drukknoppen kost meer.
Het meeste werk zit in de draden. Moet er een neuter naar de schakelaardoos of een stuurdraad naar de kast, dan bepalen buizen en kapwerk de prijs. Vraag ook of de keuring van een wijziging in de prijs zit.
De oorzaak van flikkerende ledlampen opsporen
Voor één lichtkring met ledlampen die flikkeren, nagloeien of niet goed dimmen. Je werkt van de lamp naar de dimmer. Wat in de zekeringkast of de bedrading zit, laat je aan de elektricien. Reken op een uur.
-
Bepaal waar het flikkeren zich toont
Kijk of het één lamp is, alle lampen op één dimmer of schakelaar, of alle lampen in huis. Flikkert het overal, ook bij de buren, dan ga je niet verder met deze stappen: meld het bij Fluvius. Flikkert het overal in jouw woning, zet dan de betrokken automaat uit en bel een elektricien.
-
Controleer of de lampen dimbaar zijn
Kijk op elke lamp of verpakking of « dimbaar » vermeld staat. Een niet-dimbare lamp op een dimmer vervang je; dat lost het flikkeren vaak al op. Zitten er verschillende soorten lampen op dezelfde dimmer, maak de kring dan gelijk.
-
Wissel een lamp om
Zet de automaat uit voordat je een lamp losdraait. Draai een lamp die goed werkt in de fitting van de lamp die flikkert. Verhuist het flikkeren met de lamp mee, dan ligt het aan die lamp. Blijft het op dezelfde plaats, dan zit de oorzaak in de fitting of de bedrading.
-
Stel de dimmer opnieuw in
Zet de dimmer in de ledstand met fase-afsnijding en dim tot de laagste stand. Flikkert de lamp daar, verhoog dan het minimum tot ze rustig brandt. Lukt dat niet, probeer de ledstand met fase-aansnijding of een comfortstand, zoals de handleiding beschrijft.
-
Tel het vermogen op
Tel de watt van alle lampen op de dimmer op. Ligt de som onder het minimum, dan komt er een lamp bij of een dimmer met een lager minimum. Ligt ze boven het ledmaximum, of zit de dimmer in een warme doos, dan verdeel je de lampen of kies je een zwaardere dimmer.
-
Zoek de sluipstroom
Gloeit de lamp na in de uitstand, kijk dan of er een verklikkerlampje in een schakelaar of drukknop zit en of het een tweedraadsdimmer is. Een schakelaar zonder verklikker of een compensator in het lichtpunt neemt de oorzaak weg. Laat de elektricien de compensator plaatsen als je niet vertrouwd bent met werk in een lichtpunt.
Vóór je een dimmer voor led laat plaatsen
In de praktijk
Halogeenspots vervangen door ledspots, en nu flikkeren ze
In de keuken zaten zes halogeenspots op een oude dimmer, en sinds er ledspots in zitten, flikkert het licht in de lage standen. Kijk eerst of de ledspots dimbaar zijn en welke dimmer er zit. Een oude dimmer met fase-aansnijding en een minimum voor halogeen past vaak niet bij zes spots van 5 W. Een universele dimmer of een leddimmer met fase-afsnijding, ingesteld op led en met het minimum bijgesteld, lost dat meestal op. Zitten er nog gewikkelde transformatoren in de spots, dan moeten die eerst weg.
Een ledlamp in de nachthal gloeit ’s nachts zwak
Na het vervangen van de lampen in de nachthal geeft de plafondlamp ’s nachts een zwak schijnsel. Kijk of een van de schakelaars een verklikkerlampje heeft en hoe lang de draden van de wisselschakeling zijn. Haal het verklikkerlampje weg of vervang die schakelaar: is het nagloeien dan weg, dan was dat de oorzaak. Blijft het, dan kan de elektricien een ledcompensator in het lichtpunt plaatsen.
De lamp op de tweede schakelaar reageert vreemd na een nieuwe dimmer
Iemand heeft in de living een leddimmer geplaatst op de plaats van een van de twee wisselschakelaars. Sindsdien werkt de dimmer maar in één stand van de andere schakelaar. Lees in de fiche van de dimmer of hij in een wisselschakeling past. Zo niet, dan komt de wisselschakelaar terug, of kiest de elektricien een universele dimmer met extensie of een modulaire dimmer met drukknoppen.
Alle lampen in huis flikkeren tegelijk
Op een avond flikkeren alle lampen in huis een paar keer, ook die aan een gewone schakelaar, en de automaten staan aan. Kijk of het licht bij de buren ook flikkert. Is dat zo, meld het dan bij Fluvius. Flikkert het alleen bij jou, of ruik je iets bij de zekeringkast, zet dan de hoofdschakelaar uit en laat een elektricien de verbindingen in de kast nakijken.
Veelgemaakte fouten
Een niet-dimbare ledlamp op een dimmer
De driver van een gewone ledlamp is niet gemaakt voor een afgesneden spanning. Ze flikkert, zoemt of gaat sneller stuk. Op een gedimde kring horen alleen lampen met de vermelding dimbaar.
Rekenen met het vermogen op de doos
Het grote getal op de verpakking geldt voor gloeilampen. Voor led hangt de grens af van de dimtechniek: bij een modulaire universele dimmer van 400 W zakt ze met fase-aansnijding naar 100 W. Kijk naar het ledmaximum in de fiche en houd marge in een warme doos of een volle kast.
Een leddimmer in de plaats van één wisselschakelaar
Een dimmer voor enkelpolige schakelingen krijgt in een wisselschakeling afwisselend wel en geen spanning. Kies een dimmer met extensies of een modulaire dimmer met drukknoppen.
Aan de lamp werken met de dimmer op uit
Een dimmer schakelt met halfgeleiders en scheidt de kring niet van het net. Zet de automaat uit en meet na voordat je een lamp, fitting of compensator aanraakt.
Veelgestelde vragen
Hoe sluit je een Eltako-dimmer aan?
Een modulaire Eltako-dimmer zoals de EUD12NPN-UC krijgt in de zekeringkast de fase en de neuter van de lichtkring. Verder heeft hij een uitgang naar de lampen en een stuuringang voor de drukknoppen. Volg de klemnamen in de handleiding van het type, en laat de plaatsing in de kast aan een elektricien.
Werkt een dimmer van Bticino anders?
Het principe is hetzelfde: fase-aansnijding, fase-afsnijding of universeel, met een minimum, een ledmaximum en een twee- of driedraadsaansluiting. Zoek die gegevens in de fiche van het type, en kijk of de dimmer in een wisselschakeling past.
Kan een ledstrip op een gewone dimmer?
Alleen als de voeding van de ledstrip dimbaar is met een fasedimmer. Veel ledstrips werken op 12 of 24 V en worden gedimd met een eigen leddimmer achter de voeding, of met een voeding die een stuursignaal leest.
Waarom zoemt een dimmer of een ledlamp?
Een zoemende lamp reageert meestal op de afgesneden spanning: de driver past niet goed bij de dimtechniek, of de dimmer is overbelast. Probeer een andere ledstand of een andere dimbare lamp; de fiche van de universele Niko-dimmer noemt het toestel zelf bromvrij.
Is DALI hetzelfde als dimmen met 1-10 V?
Nee. Bij 1-10 V stuurt een analoge spanning alle aangesloten drivers samen, bij DALI krijgt elk toestel een eigen adres en een digitaal signaal. Met DALI stuur je dus ook één lamp of een groep apart.
Wanneer je een vakman inschakelt
Laat een elektricien komen als er een neuter of stuurdraad bij moet, als je een wisselschakeling ombouwt en als er een modulaire dimmer in de zekeringkast komt. Twijfel je bij een gewone inbouwdimmer welke draad waar hoort, dan geldt hetzelfde. Hij werkt het eendraadschema bij en beoordeelt met het keuringsorganisme of het om een belangrijke wijziging gaat die vóór gebruik gekeurd moet worden. Bel hem ook meteen bij flikkeren in het hele huis, een warme schakelaar of klem, een brandgeur of geknetter.
Bronnen
- AREI Boek 1 — installaties op laagspanning en zeer lage spanning, geconsolideerde versie (FOD Economie, gepubliceerd door Volta)
- Vlaanderen.be — Keuring van uw elektrische installatie (AREI)
- Fluvius — Wat moet je doen als de elektriciteit uitvalt?
- Niko — technische fiche universele draaiknopdimmer met CAB-ontstoring, 5 – 325 W, 3-draads (310-01900)
- Eltako, productcatalogus 2027 (Engelstalig): universele dimmers en DALI
Verder lezen over dit onderwerp
Een lichtschakelaar vervangen, ook een oude Niko of Bticino Magic
Wanneer een dubbelpolige schakelaar verplicht is en hoe je hem aansluit
Kruisschakelaar aansluiten: één lamp van op drie of meer plaatsen
