Domotica in je woning: systemen, buskabel en bekabeling

Hoe werkt domotica in een woning?

Domotica koppelt de bediening los van wat er geschakeld wordt. Een drukknop, een sensor of een app geeft een opdracht en een controller beslist wat ermee gebeurt. Een module in de zekeringkast schakelt of dimt daarna de 230 V naar de lamp, het rolluik of het stopcontact.

Bedieningen, controller en uitgangen

Een domotica-installatie heeft drie lagen. Bovenaan staan de ingangen: drukknoppen, bewegingsmelders, temperatuursensoren, een touchscreen of de app op je smartphone.

In het midden zit de controller, die de programmatie bewaart en elke opdracht vertaalt naar een actie. Onderaan staan de uitgangen: relais die een kring aan- of uitschakelen, dimmodules, motorsturingen voor rolluiken en sturingen voor de verwarming.

Die indeling verklaart het grote voordeel. Wat een knop doet, ligt vast in de software en niet in de draden. Moet de knop naast het bed later ook de verlichting beneden uitzetten? Dan past de installateur de programmatie aan, en de bekabeling blijft dezelfde.

Bekabeling traditioneel versus domotica

In een traditionele installatie loopt de 230 V van de automaat via de schakelaar naar de lamp. De schakelaar onderbreekt zelf de stroom, dus elke schakelaar zit vast aan de lampen die erachter hangen. Een wissel- of kruisschakeling of een teleruptor voor meerdere bedieningspunten is nodig zodra je één lamp van op twee plaatsen wilt bedienen.

Bij busbekabeling krijgt elke lamp of groep lampen een eigen 230 V-leiding rechtstreeks uit de zekeringkast, waar een relais of dimmer ze schakelt. De drukknoppen hangen apart aan een dunne buskabel op zeer lage spanning. Er lopen dus meer leidingen naar de kast, maar er lopen er geen meer van schakelaar naar lamp. Reken daarom op een grotere zekeringkast: de controller, de voeding en de modules met relais en dimmers nemen elk plaats in op de DIN-rails, bovenop de automaten en differentiëlen.

Bekijk groter ↗

Wat je met domotica stuurt

De meeste installaties beginnen bij de verlichting en de rolluiken. Daarna volgen de verwarming per ruimte, geschakelde stopcontacten, de ventilatie, de videofoon en het alarm. Steeds vaker leest de controller ook de digitale meter uit. Zo kan hij de boiler, de warmtepomp of de laadpaal inschakelen wanneer de zonnepanelen overschot leveren. Hoe dat sturen op eigen verbruik werkt, staat bij een energiemanagementsysteem voor zonnepanelen en grote verbruikers.

Bus, centraal of draadloos: de systemen naast elkaar

Achter de vele merken zitten drie manieren om een installatie op te bouwen. Het verschil zit in waar de intelligentie zit en hoe de signalen reizen.

KNX: een open standaard voor meerdere merken

KNX is een open standaard voor woning- en gebouwautomatisering, waarvoor heel wat fabrikanten toestellen maken. Drukknoppen, sensoren en schakelmodules hangen allemaal aan dezelfde getwiste buskabel en sturen elkaar daarover berichten.

Alle KNX-toestellen, van welk merk ook, worden geprogrammeerd met één softwarepakket, ETS. Daardoor combineer je in één installatie toestellen van verschillende merken, bijvoorbeeld drukknoppen van het ene merk met schakelmodules van een ander.

Met ETS leren werken doe je via een opleiding, online of in een gecertificeerd opleidingscentrum. Reken daarom op een installateur die die opleiding heeft gevolgd, ook voor latere aanpassingen. Omdat elke KNX-installateur met dezelfde software werkt, zit je voor die aanpassingen niet vast aan één firma.

Centrale systemen met een controller in de kast

De meeste systemen die je in Vlaamse woningen tegenkomt, werken met een centrale controller of server in de zekeringkast. Daaraan hangen de modules met relais, dimmers en motorsturingen, en de buskabel naar de drukknoppen. Alles loopt via die ene controller, wat de opbouw overzichtelijk maakt en het programmeren eenvoudig.

Het nadeel volgt uit dezelfde opbouw. Valt de controller uit, dan reageert er niets meer tot hij vervangen is. En je zit vast aan de modules van dat ene merk. Koppelen met andere toestellen loopt dan via een gateway, een bridge of een API: Dobiss NXT en Niko Home Control nemen bijvoorbeeld Zigbee-toestellen op.

Draadloze systemen op bestaande bekabeling

Een draadloos systeem laat de 230 V-leidingen liggen zoals ze zijn. Je vervangt schakelaars en stopcontacten door versies met een ingebouwde ontvanger of zender, en een draadloze hub verbindt alles met de app. Dat werkt zonder sleuven of nieuwe leidingen, en daarom kiezen mensen het vooral bij een kleine renovatie of in een appartement.

De keerzijde is het bereik en de voeding. Draadloze signalen raken minder ver door beton en metaal, zodat een zender binnen in een woning veel minder bereik heeft dan in open lucht. En een zender zonder draad heeft een eigen energiebron nodig, meestal een batterij die je af en toe vervangt. Hoe zo’n schakelaar zonder bekabeling werkt, lees je bij een draadloze schakelaar plaatsen.

Opbouw	Bekabeling	Past bij	Let op
Open bus (KNX)	Buskabel naar elk toestel, 230 V naar de uitgangen	Nieuwbouw, grote renovatie, meerdere merken	Programmeren vraagt een KNX-installateur
Centrale controller	Buskabel naar de drukknoppen, 230 V per lamp uit de kast	Nieuwbouw en grote renovatie	Modules en software van één merk
Draadloos	Bestaande 230 V-leidingen, radio tussen de toestellen	Kleine renovatie, appartement, uitbreiding	Bereik door muren, batterijen, hub nodig
Gemengd	Bus voor de vaste punten, draadloos voor later	Uitbreiden van een busbekabeling	Gateway of bridge tussen beide

Veelgezochte domoticamerken in Vlaanderen

Wie domoticamerken vergelijkt, botst vooral op Belgische namen. Lampen, rolluiken, stopcontacten en verwarming schakelen ze allemaal; het verschil zit in de opbouw, de kabel en de software. Kies daarom eerst de opbouw die bij je woning past en een installateur die het systeem kent; het merk volgt daaruit.

Niko Home Control en Niko Home Control II

Niko Home Control bestaat in twee varianten. De versie voor busbekabeling heeft een connected controller in de zekeringkast. Elke functie krijgt een eigen module op de DIN-rail, en een tweedraadse buskabel loopt naar de drukknoppen. De versie voor traditionele bekabeling werkt draadloos met een slimme hub en vervangt bestaande schakelaars en stopcontacten door geconnecteerde exemplaren.

De huidige generatie heet Niko Home Control II, in zoekopdrachten ook Niko Home Control 2. Niko brengt het systeem stilaan onder de nieuwe merknaam MOTIV; bestaande installaties blijven volgens de fabrikant volledig compatibel.

Loxone: Miniserver met uitbreidingen

Loxone is een Oostenrijks systeem met een Miniserver als centrale sturing. Die komt op een DIN-rail van 35 mm in de zekeringkast, werkt op 24 V gelijkspanning en heeft zelf 8 potentiaalvrije relaisuitgangen. Over een eigen datalijn, Loxone Link, sluit je tot 30 uitbreidingsmodules op de Miniserver aan.

Een Relay Extension voegt 14 relaisuitgangen toe. Een Dimmer Extension heeft 4 dimbare uitgangen voor 230 V-verlichting: de eerste tot 400 W, de andere drie tot 210 W elk bij een gewone (resistieve) last. Voor randtoestellen heeft Loxone daarnaast een eigen bus, Tree. Op de Tree-aansluiting van de Miniserver passen tot 50 toestellen, en een Tree Extension voegt twee takken toe met elk tot 50 toestellen en hooguit 500 m kabel per tak.

Net als bij de andere merken schrijft de fabrikant voor dat een elektricien de modules plaatst en aansluit volgens de geldende regels.

Dobiss, Duotecno, Domintell, Teletask en IP Building

Dobiss is een Belgisch systeem met een centrale server. De nieuwste generatie, Dobiss NXT, stel je in via een webinterface, en ze werkt met de oudere Dobiss PRO-modules. Relaismodules, 0-10V-dimsturingen en draadloze uitbreidingen via Zigbee hangen aan die server, die ook de digitale meter van Fluvius kan uitlezen.

Duotecno maakt zijn systemen in België en stuurt de modules over een CAN-bus. Domintell en Teletask zijn eveneens Belgische domoticabedrijven met elk een eigen systeem; Teletask bestaat sinds 1984. IP Building gebruikt UTP Cat 6 als buskabel, met temperatuursensoren die in de schakelaars zitten.

Welke van die systemen het best bij jou past, hangt meer af van de installateur in je buurt dan van de technische lijst. Vraag hoeveel installaties hij met dat systeem al plaatste en wie de programmatie na de oplevering beheert.

Welke buskabel trek je voor domotica?

De buskabel draagt alleen signalen en, bij sommige systemen, een kleine voeding voor de drukknoppen. Het type kabel en de lengte schrijft de fabrikant voor. Dat staat in de installatiehandleiding en hoort ook in de prijsofferte.

Wat is een KNX-kabel?

De KNX-kabel is de buskabel van een KNX-installatie: een kabel met getwiste aderparen, in het Engels twisted pair, waarover alle KNX-toestellen hun berichten sturen. Een eigen KNX-voeding in de kast zet de spanning op die kabel. Grotere installaties verdelen de toestellen over meerdere lijnen, die lijnkoppelaars of een KNX-IP-router met elkaar verbinden.

Het exacte kabeltype, de aderdiameter en de maximale lengte staan in de handleiding van de KNX-toestellen en horen in de prijsofferte. Herken de buskabel op de werf aan het etiket op de rol en niet aan de kleur van de mantel: ook halogeenvrije 230 V-kabels hebben een groene mantel.

Kabeltype en afstand bij Niko Home Control

Centrale systemen zijn vaak minder streng in het kabeltype. Voor Niko Home Control met busbekabeling volstaat elke kabel met minstens twee aders van 0,5 tot 1 mm koperdiameter. Je kiest twee kleuren en gebruikt die in de hele woning; de drukknoppen zijn ongevoelig voor de polariteit. De doorsnede bepaalt hoe ver de verste drukknop van de controller mag liggen.

Bij de dunne aders van een UTP-kabel is dat 100 m. Een kabel met aders van 0,8 mm, zoals SVV of JY(St)Y, haalt 250 m. De totale lengte van alle buskabel samen blijft onder 1.000 m.

Andere systemen vragen een UTP-kabel van categorie 6 of een eigen merkkabel. Leg daarom eerst het systeem vast en bestel pas dan de kabel.

Koperdiameter	Doorsnede	Voorbeeld	Max. afstand tot de controller
0,5 mm	0,20 mm²	UTP, FTP, STP	100 m
0,6 mm	0,25 mm²	TPVF	150 m
0,8 mm	0,50 mm²	SVV, JY(St)Y	250 m

Ster, lijn of combinatie: hoe je de bus trekt

Bij Niko Home Control heeft de buskabel een vrije topologie. Je trekt in ster vanuit de kast, in lijn van drukknop naar drukknop of in een mengvorm. De vuistregel is minstens twee takken per voeding of controller. Een lus, waarbij de kabel terugkeert naar het vertrekpunt, is niet toegelaten.

In de praktijk werkt een ster per verdieping of per groep kamers het handigst. Een defecte tak is dan snel gevonden, en een extra tak kun je later bijtrekken zonder de bestaande te openen. Trek de buskabel in een eigen wachtbuis met de juiste diameter. Laat in elke inbouwdoos wat kabel over, zodat je bij een herstelling niet tekortkomt.

Zeer lage veiligheidsspanning (ZLVS) en het AREI

Het AREI, het reglement voor elektrische installaties in heel België, geldt ook voor domotica. De buskabel en de drukknoppen werken op zeer lage spanning, de modules in de kast schakelen gewone laagspanning. Voor beide delen gelden eigen regels.

Wat is ZLVS?

Zeer lage spanning is in het AREI een wisselspanning tot 50 V. Zeer lage veiligheidsspanning, afgekort ZLVS, blijft ook bij een fout onder de conventionele spanningsgrens. Dat geldt zelfs bij een aardfout in een andere kring. Bij een droge huid is die grens 50 V wisselspanning of 120 V gelijkspanning zonder rimpel.

Is de nominale spanning bij een droge huid niet hoger dan 25 V wissel- of 60 V gelijkspanning zonder rimpel? Dan is zelfs geen bescherming tegen rechtstreekse aanraking nodig. Daarboven moeten de blanke delen afgeschermd of geïsoleerd zijn.

ZLVS mag alleen uit een erkende bron komen, zoals een veiligheidstransformator of een gelijkwaardige voeding, en de kring wordt nergens met de aarde verbonden. Of de bus van jouw systeem als ZLVS geldt, hangt dus af van de voeding die de fabrikant voorschrijft.

Buskabel en 230 V in dezelfde buis of doos

Het AREI vraagt dat een ZLVS-kring fysiek gescheiden is van andere kringen. Dat kan op drie manieren. Er is minstens 10 mm afstand tussen de geleiders. Of de ZLVS-geleiders hebben naast hun eigen isolatie een extra mantel of buis. Of de kabel waarin beide kringen samen zitten, is geïsoleerd voor de hoogste spanning die erin voorkomt.

Een gewone buskabel met een eigen mantel in een eigen buis voldoet zonder twijfel. Een losse dunne ader van de bus die in een inbouwdoos tegen de 230 V-klemmen van een stopcontact aanligt, voldoet niet. Combineer je een drukknop en een stopcontact onder één afdekplaat, gebruik dan dozen met een scheidingswand of twee aparte dozen.

Domotica op het eendraadschema en bij de keuring

Een domotica-installatie is een gewone elektrische installatie. Een erkend organisme keurt ze vóór de ingebruikname, bij elke belangrijke wijziging of uitbreiding en daarna om de 25 jaar. De keurder toetst de installatie aan het AREI: de kringen achter de modules, de differentiëlen, de automaten en de scheiding met de bus.

Voor domotica heeft het AREI eigen symbolen op het eendraadschema. Dat is een rechthoek in twee delen: onderaan het gewone symbool, zoals een schakelaar of stopcontact, en bovenaan het type sturing. Zo zie je op het schema welke lamp door welk relais geschakeld wordt.

De opbouw van zo’n schema staat bij een eendraadschema en situatieschema tekenen. Wat de keurder nakijkt, lees je bij de keuring van de elektrische installatie.

Drukknoppen, sensoren en uitgangen koppelen

Een domotica-installatie wordt pas bruikbaar als de bedieningen op de juiste plaats zitten en elke uitgang een duidelijke functie heeft. Dat leg je vast op het plan, vóór de eerste sleuf.

Een domoticaschakelaar is een drukknop

In een domotica-installatie vervangt een drukknop de klassieke schakelaar. Hij geeft alleen een kort signaal; de controller bepaalt of de lamp aan, uit of naar een sfeer gaat. Een meervoudige drukknop met vier of zes toetsen past vaak in één inbouwdoos. Zo bundel je naast de deur verlichting, rolluiken en een sfeer in één bediening.

Voor Niko Home Control komen drukknoppen op 90 tot 110 cm boven de vloer. Drukknoppen met een display, zoals een thermostaat, hangen op 120 tot 150 cm. Een KNX-drukknop werkt op dezelfde manier: hij hangt rechtstreeks aan de KNX-buskabel en krijgt zijn functie met ETS, zoals elk ander KNX-toestel. Hoe hoog je stopcontacten en schakelaars in de rest van de woning zet, lees je bij de hoogte van stopcontacten en schakelaars.

Bewegingsmelders en sensoren

Een bewegingsmelder of aanwezigheidsmelder in een domotica-installatie schakelt zelf niets. Hij meldt beweging en lichtsterkte aan de controller, die beslist wat er gebeurt. Zo kan één sensor in de inkom ’s nachts alleen een gedimd licht geven en overdag niets doen. Bij een bussysteem hangt de melder aan dezelfde buskabel als de drukknoppen.

Welke soort melder waar past, plafond of muur en welke detectiehoek, staat bij een bewegingsmelder kiezen en aansluiten.

Dimmers en DALI-sturing voor verlichting

Een gewone dimmer voor domotica zit als module in de zekeringkast en regelt de 230 V naar de lamp. Kies hem op het type lamp: niet elke ledlamp dimt goed op elke dimmer, en de fabrikant van de lamp vermeldt welke dimtechniek past. Meer over de soorten lees je bij een dimmer kiezen voor ledverlichting.

DALI-sturing werkt anders. Naast de 230 V-voeding loopt een aparte DALI-lijn van twee aders naar de armaturen, en over dat ene aderpaar gaan zowel de stuurcommando’s als de kleine voeding van de DALI-lijn. Elk DALI-toestel op de lijn kan een eigen adres krijgen.

Met een broadcastmodule krijgen alle armaturen op een lijn hetzelfde commando. Met een adresseerbare module stuur je elke armatuur of groep apart, ook al hangen ze aan dezelfde lijn. DALI loont bij veel ledspots of ledstrips met een DALI-driver; voor enkele lampen volstaat een dimmodule. Toestellen met het label DALI-2 zijn getest op de nieuwste versie van het protocol, wat het combineren van merken makkelijker maakt.

Een geschakeld stopcontact toevoegen

Een geschakeld stopcontact krijgt een eigen leiding vanuit een relais in de kast, net als een lamp. De programmatie kan het dan uitschakelen wanneer je vertrekt, of inschakelen wanneer de zonnepanelen overschot hebben. Wil je die functie later bij een bestaand stopcontact? Dan moet zijn leiding naar de kast lopen en niet doorlussen naar het volgende stopcontact. Bij een bestaande leiding lukt dat vaak alleen met een geconnecteerd stopcontact dat draadloos met de controller praat. Bij een stopcontact in Niko Home Control met busbekabeling is het stopcontact zelf een gewoon exemplaar; de slimheid zit in het relais in de kast.

Het relais verandert niets aan de beveiliging. Het stopcontact blijft op een kring met een eigen automaat en hangt, zoals elk stopcontact in een nieuwe installatie, achter een 30 mA-differentieel. Welke differentiëlen het AREI in een woning vraagt, staat bij de differentieelschakelaar van 30 en 300 mA.

Thermostaat en verwarming koppelen

De domotica kan per ruimte de temperatuur meten en de verwarming sturen. In de eenvoudigste vorm geeft een uitgang een aan-uitcontact aan de ketel of de warmtepomp. Bij vloerverwarming met zones stuurt een relais per zone de kringkraan op de collector. Een Niko Home Control-thermostaat is een drukknop met display op de bus; per installatie zijn er hooguit 20 thermostaten.

Veel condensatieketels en warmtepompen regelen hun vermogen zelf bij en praten daarvoor met hun eigen thermostaat over een communicatiebus. Een aan-uitcontact vanuit de domotica zegt alleen « warmte nodig » of « geen warmte nodig ». Vraag de verwarmingsinstallateur en de domotica-installateur daarom samen welke koppeling het toestel ondersteunt, vóór je de thermostaat van de fabrikant vervangt. Hoe een kamerthermostaat zelf werkt, lees je bij een kamerthermostaat kiezen en aansluiten.

Draadloos uitbreiden: Niko RF, Easywave en io-homecontrol

Draadloze bedieningen vullen een bedrade installatie aan waar geen kabel ligt. Denk aan een extra knop naast het bed, een rolluik in een aanbouw of een bediening op een glazen wand.

Niko Easywave en andere RF-systemen

Easywave is het radioprotocol van de draadloze bedieningen van Niko. Een zender stuurt een code op 868,30 MHz naar een ontvanger, die op zijn beurt de lamp of het rolluik schakelt. Het bereik is ongeveer 150 m in vrij veld en ongeveer 30 m in een gebouw. Muren, vloeren en metaal verkorten het verder: monteer zender of ontvanger daarom niet in een verdeeldoos, een metalen behuizing of vlak bij de grond.

Niko RF en Easywave zijn een apart systeem naast Niko Home Control. De draadloze tweekanaalszender van Easywave werkt bijvoorbeeld niet in een Niko Home Control-installatie. Om die installatie draadloos uit te breiden, gebruikt Niko een draadloze bridge, waarmee je onder meer geconnecteerde stopcontacten uit de Zigbee-reeks toevoegt.

io-homecontrol en Zigbee

io-homecontrol is een radioprotocol voor motoren van onder meer rolluiken en zonwering. Het werkt in twee richtingen: de motor meldt of een opdracht is uitgevoerd en in welke stand hij staat, zodat de bediening weet of het rolluik echt dicht is. Zigbee vind je in slimme stopcontacten, lampen en knoppen, en heel wat centrale systemen, zoals Dobiss NXT en Niko Home Control, kunnen Zigbee-toestellen opnemen.

Een koppeling tussen zo’n protocol en de domotica loopt via een gateway of interface. Vraag vóór de aankoop van rolluiken of dakramen of het systeem van je keuze die interface heeft. Meer over gemotoriseerde rolluiken lees je bij een elektrisch rolluik plaatsen en bedienen.

Wat kost domotica en blijft ze uitbreidbaar?

Voor domotica bestaat er geen officiële Belgische richtprijs: elke prijsofferte is een optelsom van modules, bedieningen en werkuren. Die opbouw kun je wel lezen en vergelijken.

Waaruit de prijs is opgebouwd

De kostprijs hangt het meest af van het aantal uitgangen. Elke lamp of groep lampen die apart geschakeld wordt, vraagt een relaisuitgang; elke gedimde groep een dimkanaal; elk rolluik een motorsturing. Daarbovenop komen de controller of server, de voeding, de drukknoppen met hun afdekplaten, sensoren, een touchscreen als je dat wilt, en de grotere zekeringkast.

Een deel van de prijs is werk dat in een traditionele installatie ontbreekt: het plan, het programmeren en de uitleg bij de oplevering. Ook in de prijs van Niko Home Control of een offerte voor een ander merk zie je die posten terug. Vraag daarom een bestek waarin modules, bedieningen, bekabeling, programmatie en keuring apart staan, en vergelijk offertes op het aantal uitgangen en bedieningspunten.

Kostprijs in nieuwbouw

In nieuwbouw ligt het verschil met een traditionele installatie vooral in de modules en het programmeren. De sleuven en wachtbuizen moeten er toch komen, en een drukknop met buskabel vraagt niet meer werk dan een schakelaar met 230 V. Bij een renovatie met bestaande leidingen komt er breek- en herstelwerk bij, of kies je voor een draadloos systeem dat de leidingen laat liggen.

Wie de kostprijs van een nieuwbouw in zijn geheel wil inschatten, vindt de grote posten bij de kostprijs van een nieuwbouwwoning.

Uitbreidbaarheid: ruimte in de kast en reserve op de bus

Een domotica-installatie groeit makkelijk, zolang er fysiek ruimte is. Bij Niko Home Control mogen er maximaal 12 modules per DIN-rail en 20 rails per installatie zijn, met hooguit twee extra voedingen. Ligt een tweede kast meer dan 20 m verder, dan begint die kast met een eigen voeding. Laat in de kast minstens een halve rij vrij en voorzie reserve-uitgangen op de relaismodules.

Op de bus zelf hangt de uitbreidbaarheid af van de lengte en het aantal toestellen per lijn of voeding. Trek bij de ruwbouw de buskabel ook naar plaatsen waar nu nog niets komt, zoals de tuinkant, de garage of de zolder. Noteer die punten op het plan.

Nadelen en problemen van domotica

De nadelen van domotica zitten zelden in de techniek zelf. Ze zitten in wie de installatie kent, in de software en in de beveiliging van wat met het internet verbonden is.

Afhankelijk van de programmatie en de installateur

Een domotica-installatie zonder programmabestand is moeilijk aan te passen. Stopt de installateur of verhuis je, dan moet een nieuwe installateur de logica reconstrueren. Vraag daarom bij de oplevering het programmabestand, de wachtwoorden van de installateursaccount en de lijst met welke uitgang welke lamp schakelt. Bij KNX werkt elke KNX-installateur met dezelfde ETS-software; bij een centraal systeem heb je een installateur nodig die dat merk kent.

Storingen: als een drukknop niets meer doet

Reageert één drukknop niet, dan zit de fout meestal in die knop of zijn tak. Reageert er niets meer, dan is de controller, de voeding of de bus het probleem. Kijk eerst in de zekeringkast of de voeding en de controller hun ledjes tonen en of de automaat van de domoticavoeding niet is uitgevallen. Een kortsluiting op de bus, bijvoorbeeld door een vijs door de buskabel bij het ophangen van een kader, legt soms een hele tak plat.

Bij Niko Home Control toont een diagnosepagina in de programmeersoftware de opbouw en de toestand van de installatie. Andere systemen hebben een vergelijkbaar overzicht in de app of de webinterface. Een installateur leest daar af welke module of tak een fout geeft.

Software, cloud en veiligheid

Een systeem dat met het internet verbonden is, moet beveiligd blijven. Installeer de software-updates van de controller en de app zolang de fabrikant ze levert. Gebruik een sterk en uniek wachtwoord voor de cloudaccount en zet tweestapsverificatie aan als die bestaat. Beveilig ook de router en het wifinetwerk: die zijn de toegang tot alles wat erachter hangt. Vraag bij de keuze uitdrukkelijk wat er gebeurt als de cloud van de fabrikant niet bereikbaar is.

Een domotica-installatie plannen en zelf voorbereiden

Het plan bepaalt het resultaat. Een goed schema geeft per ruimte aan wat er geschakeld wordt, waar de bedieningen komen en welke kabel waarheen loopt.

Wat heb je nodig

Voorbereiding tijdens de ruwbouwGemiddeld

Gereedschap

• Sleuvenfrees of klopboormachine met beitel
• Boor voor inbouwdozen
• Trekveer
• Rolmeter en waterpas

Materiaal

• Inbouwdozen, diep genoeg voor de drukknoppen
• Wachtbuizen apart voor buskabel en 230 V
• Buskabel volgens het voorschrift van de fabrikant
• Kabels voor de 230 V-leidingen per uitgang

Wat er op een domoticaschema staat

Een schema voor Niko Home Control, of voor een ander systeem, bestaat uit twee delen. Het grondplan toont per ruimte de lichtpunten, stopcontacten, drukknoppen, sensoren en rolluiken, met de groep waartoe ze horen. De lijst van uitgangen zegt per module welke kring ze schakelt. Samen met het eendraadschema voor de 230 V-kant is dat de documentatie die je bewaart.

Teken bij de buskabel de takken in, met de lengte per tak. Zo controleer je meteen of de verste drukknop binnen de toegelaten afstand tot de controller ligt.

Zelf plaatsen met begeleiding

Wie zelf meewerkt aan de ruwbouw, kan heel wat voorbereiden. Je kapt sleuven, plaatst inbouwdozen, legt wachtbuizen en trekt de buskabel en de 230 V-leidingen volgens het plan van de installateur. Het aansluiten in de kast, het programmeren en het testen laat je aan de installateur, die de installatie daarna laat keuren. Spreek dat vooraf af in het bestek, zodat duidelijk is wie welke kabel trekt en wie het resultaat controleert.

Werk in de kast gebeurt spanningsloos en volgens het AREI. Wat je als particulier aan de 230 V-kant zelf mag en waar de keuring om vraagt, staat bij elektriciteit zelf leggen en laten keuren.

Een domotica-installatie voorbereiden

1. 1

   Leg per ruimte de functies vast

   Noteer per ruimte welke lampen apart of samen schakelen en welke gedimd worden. Zet erbij welke rolluiken en stopcontacten de domotica stuurt en waar je de temperatuur regelt. Die lijst is de basis voor het aantal uitgangen en dus voor de prijs.

2. 2

   Kies de opbouw en vraag offertes

   Beslis of je een open bus, een centraal systeem of draadloos wilt. Vraag minstens twee prijsoffertes op basis van dezelfde functielijst, met modules, bedieningen, bekabeling, programmatie en keuring apart.

3. 3

   Laat het plan en de buskabel tekenen

   De installateur tekent de bedieningen, sensoren en uitgangen op het grondplan en de takken van de buskabel met hun lengte. Controleer of elke drukknop op de juiste hoogte en aan de juiste kant van de deur staat.

4. 4

   Leg wachtbuizen en trek de kabels

   Leg aparte wachtbuizen voor de buskabel en de 230 V-leidingen. Werk met een ster per verdieping en reservebuizen naar de tuin, de garage en de zolder. Laat in elke doos genoeg kabel over en label elke leiding in de kast.

5. 5

   Laat de kast opbouwen en programmeren

   De installateur plaatst de controller, de voeding en de modules, sluit de kringen aan en programmeert de functies. Test samen elke drukknop en elke sensor en noteer wat afwijkt van de functielijst.

6. 6

   Laat keuren en vraag de documentatie

   Een erkend organisme keurt de installatie vóór de ingebruikname. Bewaar het keuringsverslag, het eendraadschema, de lijst van uitgangen en het programmabestand op een plek die je terugvindt.

Vóór de oplevering van je domotica

• Per ruimte staat op papier welke drukknop welke lamp, groep, rolluik of stopcontact bedient.
• De buskabel loopt in eigen wachtbuizen of is in de dozen gescheiden van de 230 V-klemmen.
• De verste drukknop ligt binnen de afstand die de fabrikant voor het gebruikte kabeltype opgeeft.
• De buskabel heeft geen lus, en de takken zijn op het plan ingetekend met hun lengte.
• In de zekeringkast is minstens een halve rij vrij voor extra modules.
• Het eendraadschema toont de domoticasymbolen en klopt met de modules in de kast.
• Het keuringsverslag van het erkend organisme is positief en dateert van na de laatste uitbreiding.
• Je hebt het programmabestand, de toegang tot de installateursaccount en de lijst van uitgangen in handen.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

De buskabel in een lus trekken

Wie de buskabel van de laatste drukknop terug naar de kast trekt, maakt een lus. Bij Niko Home Control is dat niet toegelaten en het geeft storingen die moeilijk te vinden zijn. Trek in ster of in lijn, en eindig elke tak bij de laatste drukknop.

Een buskabel tegen 230 V in dezelfde doos

Een losse busader die in een inbouwdoos tegen de klemmen van een stopcontact ligt, is in strijd met de scheidingsregels voor ZLVS. Ze kan ook storingen geven. Gebruik twee dozen of een doos met scheidingswand, en houd de mantel van de buskabel tot in de drukknop.

Een te kleine zekeringkast bestellen

De modules van een domotica-installatie nemen extra plaats in op de DIN-rails; bij Niko Home Control passen er hooguit 12 op één rail. Een kast die bij de oplevering vol zit, laat geen enkele uitbreiding toe zonder een tweede kast. Bestel een kast met minstens een halve rij reserve.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• AREI Boek 1 — Installaties op laagspanning en op zeer lage spanning, geconsolideerde versie (FOD Economie, via Volta)
• Vlaanderen.be — Keuring van uw elektrische installatie (AREI)
• Niko — Voorbereiding van een installatie voor busbekabeling, Hardware Manual Niko Home Control II
• Niko — Easywave draadloze 2-kanaalszender 410-00362, Hardware Manual Wireless Controls
• Kenniscenter, KNX Belgium
• Test-Aankoop — Tips voor veiligere slimme toestellen