Wanneer een dubbelpolige schakelaar verplicht is en hoe je hem aansluit
Een dubbelpolige of tweepolige schakelaar onderbreekt met één knop beide draden naar de lamp. De voeding komt op L1 en L2, de lamp op 1 en 2. Voor gewone verlichting vraagt het AREI hem in een woning niet, omdat de tweepolige automaat in de zekeringkast de kring al volledig scheidt. Een onderbreking van alle polen is wel verplicht bij elektrische vloer- of plafondverwarming in een lokaal groter dan 4 m². Ook de fabrikant van een vast toestel kan ze vragen.
Bekijk de informatie en links bij deze gids
Wat heb je nodig
Gereedschap
- Tweepolige spanningstester
- Doorgangsmeter of multimeter
- Kleine platte schroevendraaier
- Striptang
Materiaal
- Mechanisme voor een tweepolige schakelaar (10 A of 16 A)
- Knop of afwerkingsset en afdekplaat van dezelfde reeks
- Tape of merkringen voor de lampdraden
Wat is een dubbelpolige schakelaar?
Een dubbelpolige schakelaar heeft twee contacten die je met één knop tegelijk bedient. Elk contact zit in een andere draad naar de lamp of het toestel. Zet je hem uit, dan is het verbruikstoestel van beide draden gescheiden.
Enkelpolig en dubbelpolig schakelen
Een gewone lichtschakelaar is enkelpolig. Er loopt één draad door, de lijngeleider (de fase), en die draad wordt onderbroken. De neuter gaat buiten de schakelaar om rechtstreeks naar de lamp. Met het licht uit blijft de lamp dus aan één draad hangen.
Bij een dubbelpolige schakeling lopen beide draden door de schakelaar. De lijngeleider gaat over het ene contact, de neuter over het andere. In de stand uit is er tussen de lamp en de rest van de installatie geen enkele verbinding meer, op de beschermingsgeleider na.
De beschermingsgeleider doet in beide gevallen niet mee. Die geelgroene draad gaat altijd rechtstreeks naar de lamp en wordt nooit geschakeld.
Tweepolig, dubbelpolig of 2-polig
Het gaat om dezelfde schakelaar. Het AREI spreekt van een tweepolige schakelaar, in de winkel en op werven hoor je vaker dubbelpolig, en je ziet ook 2-polig geschreven. Een 2-polige schakelaar aansluiten is dus hetzelfde als een dubbelpolige of tweepolige schakelaar aansluiten.
Een dubbele schakelaar is iets anders. Je hoort er ook serieschakelaar of dubbele aansteking voor zeggen, en het AREI noemt hem een eenpolige omschakelaar. Hij heeft twee knoppen en twee aparte contacten voor twee lampen. Een dubbelpolige schakelaar heeft één knop en schakelt één lamp of één groep lampen die parallel hangen.
Waarom de tweede draad ertoe doet
De meeste distributienetten in België zijn 3 x 400 V met verdeelde neuter. Een kring in huis heeft dan een lijngeleider en een neuter, met 230 V ertussen. Een enkelpolige schakelaar onderbreekt de lijngeleider, zodat de fitting met het licht uit alleen nog aan de neuter hangt.
In een aantal streken liggen nog netten van 3 x 230 V zonder neuter. Daar hangt een lamp tussen twee lijngeleiders, met 230 V tussen beide. De draad die in een schema « neuter » heet, is dan een tweede lijngeleider. Met een enkelpolige schakelaar staat er bij het licht uit dus nog altijd spanning op de fitting. Een dubbelpolige schakelaar neemt ook die draad weg.
Wanneer is een dubbelpolige schakelaar verplicht?
Voor gewone verlichting in een woning vraagt het AREI geen dubbelpolige schakelaar. De regel zit in de opbouw van de kring: zolang vóór de schakelaar een tweepolige onderbreking met scheidingsfunctie staat, mag de bediening enkelpolig zijn. Een paar gevallen vragen wel een onderbreking van alle polen.
Enkelpolig mag achter een tweepolige onderbreking
Onderafdeling 5.3.5.4 van het AREI zegt het letterlijk. Staat er stroomopwaarts een tweepolige onderbrekingsinrichting met scheidingsfunctie, dan mag de bediening erachter enkelpolig zijn. In een woning is dat de automaat van de kring in de zekeringkast.
Het AREI vraagt dat de beveiliging van een eenfasige kring in een huishoudelijke installatie beide actieve geleiders onderbreekt. Zet je die automaat uit, dan zijn lijngeleider en neuter van die kring los, ook in een 3 x 230 V-net. Daarom volstaat een enkelpolige schakelaar of wisselschakeling voor een lamp van op twee plaatsen, ook als de lamp tussen twee lijngeleiders hangt.
Voor wie aan een lamp werkt, volgt daaruit dat de schakelaar geen scheiding is: de scheiding zit in de kast. Je zet dus altijd de automaat uit en meet, ook als het licht al uit is. Hoe de automaat in de kast werkt, lees je bij de automatische zekering en haar kaliber.
Schakelaars met scheidingsfunctie
Moet een schakelaar een deel van de installatie scheiden, zodat iemand er veilig aan kan werken, dan onderbreekt hij alle fasegeleiders tegelijk. Dat staat in dezelfde onderafdeling van het AREI. Voor de scheiding van een installatie vraagt het AREI zelfs de onderbreking van alle actieve geleiders, de neuter inbegrepen. Alleen bepaalde netsystemen krijgen daarop een uitzondering.
Een gewone lichtschakelaar is daar niet voor gebouwd. Een dubbelpolige schakelaar onderbreekt wel beide draden, maar als scheiding voor onderhoud telt alleen een toestel dat aan de normvoorschriften voor de scheidingsfunctie voldoet. In een woning blijft dat de automaat of de differentieel in de kast.
Vloer- en plafondverwarming per lokaal
Elektrische verwarmingspanelen en verwarmingsleidingen in een vloer of plafond zijn een concreet geval. Het AREI vraagt voor elk lokaal groter dan 4 m² minstens één uitschakelingsinrichting in alle polen van de voedingskring. Zo kun je dat deel van de verwarming apart spanningsloos maken voor nazicht of onderhoud.
Die inrichting staat beschut tegen water dat de vloer kan bedekken, is alleen met een werktuig bereikbaar en mag geen stopcontact of lasdop zijn. Heeft de verwarming van dat lokaal een eigen kring, dan mag de automaat in de zekeringkast die rol vervullen. Anders komt er een tweepolige schakelaar of scheider bij het lokaal.
Daarnaast vraagt het AREI op elke voedingsleiding van zo’n verwarming een bediening met alpolige onderbreking. Die mag op drie plaatsen zitten: bij elk verwarmingstoestel, bij de zekeringkast voor de hele verwarming, of per verdieping voor alle verwarming op dat niveau. Meerdere toestellen mogen dus één alpolige schakelaar delen, zolang die alle draden van hun voeding onderbreekt.
Het AREI is een federaal reglement en geldt in heel België. Regels rond woningkwaliteit, premies en eventuele eisen van de netbeheerder verschillen wel per gewest en soms per gemeente. Voor Vlaanderen vind je de keuringsplicht op vlaanderen.be; de geldende tekst van het AREI publiceert de FOD Economie.
Vaste toestellen met een werkschakelaar
Bij een vast aangesloten toestel, zoals een elektrische boiler, een ventilatie-unit of een dampkap zonder stekker, kijk je in de installatiehandleiding. Vraagt de fabrikant een schakelaar die alle polen onderbreekt, dan volg je die eis, ook als het AREI voor die kring minder vraagt. Daarvoor bestaan tweepolige schakelaars van 16 A in de maat van een gewone inbouwdoos.
De ampère op de sokkel moet passen bij de stroom die het toestel trekt, want die stroom loopt door de contacten. Staat in de handleiding een hogere stroom dan 16 A, of twijfel je, dan bepaalt de elektricien hoe het toestel gescheiden wordt.
Het AREI kent ook een stopcontact met tweepolige schakelaar en geeft het een eigen symbool. Zo’n combinatie zie je bij een toestel dat je met de stekker aansluit maar met een schakelaar volledig wilt uitzetten.
Woningen met een 3 x 230 V-net
In een net van 3 x 230 V zonder neuter blijft een enkelpolig geschakelde fitting onder spanning. Dat is toegelaten, maar wie een lamp vervangt, kan zich vergissen. Voor een buitenlamp, een lamp in een vochtige ruimte of een lamp die je vaak vervangt, kun je daarom een dubbelpolige schakelaar kiezen. Hij vraagt een extra draad naar de lamp, maar met het licht uit staat de fitting dan volledig los.
Welk net je hebt, staat in het keuringsverslag. In een kring zonder neuter mag de blauwe draad van een kabel als lijngeleider dienen. Meer over die kleurregel lees je bij de kleur van de neuter en de andere draden.
Aansluitschema van een dubbelpolige schakelaar
Een dubbelpolige schakelaar heeft vier klemmen: twee voor de draden die van de zekeringkast komen en twee voor de draden naar de lamp. Elke voedingsdraad gaat over een eigen contact naar een eigen lampdraad.
De vier klemmen: L1, 1, 2 en L2
Op een gangbare Belgische sokkel staan de klemmen bovenaan op een rij, gemerkt L1, 1, 2 en L2. Het ene contact verbindt L1 met 1, het andere L2 met 2. Op de voorkant van de sokkel staan de klemaanduiding en het schakelsymbool, op de achterkant het aansluitschema en de ontmantelingslengte.
Andere merken en oudere reeksen kunnen de klemmen anders aanduiden. Het principe blijft hetzelfde: zoek uit welke twee klemmen bij één contact horen en volg de opdruk op je eigen mechanisme.
Welke draad op welke klem
De lijngeleider komt op L1, de neuter op L2. Vanaf klem 1 loopt een draad naar de ene aansluiting van de lamp, vanaf klem 2 een draad naar de andere. De beschermingsgeleider gaat buiten de schakelaar om naar de lamp, of wordt in de doos doorverbonden.
Omdat beide contacten samen openen en sluiten, maakt het voor de werking niet uit of de lijngeleider op L1 of op L2 zit. Het telt wel dat beide voedingsdraden over verschillende contacten lopen. Zet je de lijngeleider op L1 en de neuter op 1, dan maak je kortsluiting zodra het contact sluit. De automaat springt dan bij de eerste klik.
| Klem | Wat erop komt | In enkelpolig gebruik |
|---|---|---|
| L1 | Lijngeleider van de automaat | Lijngeleider van de automaat |
| 1 | Eerste draad naar de lamp | Schakeldraad naar de lamp |
| 2 | Tweede draad naar de lamp | Leeg |
| L2 | Neuter, of tweede lijngeleider zonder neuter | Leeg; de neuter gaat rechtstreeks naar de lamp |
Draadkleuren in de inbouwdoos
Geelgroen is volgens het AREI alleen voor de beschermingsgeleider. Blauw is in een kring met neuter voorbehouden aan die neuter. De lijngeleider en de twee draden naar de lamp krijgen een andere kleur, zoals bruin, zwart of grijs. Zitten er vier draden in de doos, markeer dan de twee die naar de lamp gaan. Bij een volgende herstelling zie je dan meteen welke twee van de zekeringkast komen.
Draad, klemmen en inbouwdoos
Een gangbaar tweepolig mechanisme is gebouwd voor 10 A. De insteekklemmen nemen stijve draad tot 2 x 2,5 mm² per klem. De fabrikant geeft een ontmantelingslengte op, bijvoorbeeld 12 mm. Het past in een ronde inbouwdoos van 60 mm doorsnede die minstens 40 mm diep is, bedradingsruimte inbegrepen.
De 10 A op de sokkel is de stroom die door de contacten mag lopen, dus de stroom van de lampen die je schakelt. Een paar ledlampen trekken maar een fractie daarvan. Voor een zwaarder toestel bestaan uitvoeringen van 16 A in dezelfde maat. Los daarvan beschermt de automaat de draad: volgens het AREI hoort draad van 1,5 mm² achter een automaat van hooguit 16 A en draad van 2,5 mm² achter hooguit 20 A. Hoe je draden stevig in een insteekklem of lasdop zet, staat bij elektrische draden verbinden.

Een dubbelpolige schakelaar enkelpolig aansluiten
Een dubbelpolige schakelaar kun je ook enkelpolig gebruiken. Dat is handig als je er nog een liggen hebt, of als je reeks het gewenste model alleen tweepolig heeft. Je gebruikt dan één van de twee contacten.
Alleen L1 en 1 bedraden
De lijngeleider komt op L1, de schakeldraad naar de lamp op 1. De klemmen 2 en L2 blijven leeg. De neuter gaat zoals bij elke enkelpolige schakeling rechtstreeks naar de lamp. Meestal gebeurt dat met een lasdop of verbindingsklem in de aftakdoos of in de doos van het lichtpunt.
Het tweede contact gaat mee open en dicht, maar schakelt niets. Dat is geen probleem.
Heeft het mechanisme een verlichtingselement of een controlelampje, kijk dan wel in de handleiding. Dat lampje moet soms op een bepaalde klem.
De lijngeleider over het contact, de neuter rechtstreeks
Bij enkelpolig gebruik moet de lijngeleider over het contact lopen. Leid je per vergissing de neuter over de schakelaar, dan gaat het licht gewoon aan en uit. Toch blijft de fitting met het licht uit aan de lijngeleider hangen en dus onder spanning.
Welke draad de lijngeleider is, lees je af aan de kleur en aan het eendraadschema. In een oudere installatie kloppen de kleuren niet altijd met de regels van vandaag. Twijfel je, laat het dan meten door een elektricien.
In een 3 x 230 V-net zijn beide draden lijngeleiders. Daar maakt het niet uit welke van de twee over het contact loopt.
Wanneer je toch beide polen gebruikt
Komen er in de doos vier draden plus de geelgroene, dan was de kring dubbelpolig bedraad. Twee draden gaan dan naar de lamp. Een enkelpolig mechanisme past daar alleen op als je een lampdraad in de doos aan de neuter verbindt. Dat verandert de kring. Plaats in dat geval opnieuw een dubbelpolige schakelaar.
Dubbelpolige wisselschakelaar en schema
Met de term dubbelpolige wisselschakelaar bedoelen mensen twee verschillende dingen. Het AREI kent een tweepolige wisselschakelaar. Wie een lamp van op twee plaatsen wil bedienen, heeft meestal genoeg aan een gewone of een dubbele wisselschakelaar.
De tweepolige wisselschakelaar volgens het AREI
Een tweepolige wisselschakelaar heeft twee wisselcontacten onder één knop. Elk contact verbindt een gemeenschappelijke klem afwisselend met een van twee andere klemmen. In het symbool op het eendraadschema zie je dat aan twee streepjes op de arm, net als bij de gewone tweepolige schakelaar.
Een tweepolige wisselschakelaar heeft dus zes klemmen: per pool een gemeenschappelijke klem en twee wisselklemmen. Hoe de klemmen gegroepeerd zijn, verschilt per fabrikant en staat op de sokkel. De symbolen zelf vind je bij de AREI-symbolen voor het eendraadschema.
Een dubbelpolige wisselschakeling tekenen
Wil je een lamp van op twee plaatsen dubbelpolig schakelen, dan heb je twee tweepolige wisselschakelaars nodig. Tussen beide lopen vier hulpdraden: twee voor de lijngeleider en twee voor de neuter. Het schema is dus twee gewone wisselschakelingen naast elkaar, één per pool, waarvan de contacten samen omklappen.
In een woning zie je dat zelden. Vier hulpdraden in de buizen tussen twee schakelpunten zijn veel. Bovendien laat het AREI een enkelpolige wisselschakeling achter de tweepolige automaat in de kast toe.
Moet een lamp van op meerdere plaatsen op alle polen schakelen, dan is een tweepolige teleruptor met drukknoppen vaak eenvoudiger. Hoe die werkt, lees je bij een teleruptor met drukknoppen aansluiten.
Een dubbele wisselschakelaar voor twee lampen
Een dubbele wisselschakelaar heeft twee knoppen en twee aparte wisselcontacten. Je bedient er twee lampen mee, elk van op twee plaatsen, zoals de lamp in de inkomhal en de lamp op de nachthal. Hij is dus enkelpolig per lamp.
Het schema met de gemeenschappelijke klem en de twee hulpdraden staat bij de wisselschakelaar en de dubbele wisselschakelaar aansluiten. Voor drie of meer bedienpunten komt er een kruisschakelaar bij.
Twee dubbelpolige schakelaars in één inbouwdoos
In een ronde inbouwdoos van 60 mm past één mechanisme. Voor twee dubbelpolige schakelaars naast of boven elkaar plaats je een meervoudige inbouwdoos met een tweevoudige afdekplaat.
Een meervoudige doos met de juiste centerafstand
Meervoudige dozen worden aan elkaar geklikt met een vaste centerafstand. Bij een gangbare Belgische reeks is dat 71 mm horizontaal en 60 mm of 71 mm verticaal.
De sokkels hebben randen of lipjes waarmee je ze op die afstand aan elkaar koppelt. Kies de afstand die past bij de afdekplaat van je reeks, want een tweevoudige plaat heeft vaste openingen.
Zitten de dozen al in de muur, meet dan eerst de afstand tussen de middelpunten. Die afstand moet overeenkomen met de openingen van de tweevoudige afdekplaat.
Lijngeleider en neuter doorlussen
Komen beide schakelaars van dezelfde kring, dan kun je de lijngeleider en de neuter doorlussen. Op L1 en L2 van de eerste sokkel steek je dan elk twee draden. De ene is de aanvoer, de andere een kort stuk naar dezelfde klem op de tweede sokkel. Dat mag alleen als de klem twee draden toelaat; een gangbare insteekklem neemt 2 x 2,5 mm² stijve draad.
Vanaf 1 en 2 van elke sokkel vertrekken twee draden naar de eigen lamp. In de doos zitten dan acht draden plus de geelgroene. Een doos van minstens 40 mm diep is dan krap; een diepere doos laat de draden plooien zonder dat ze op de klemmen drukken.
Hangen de twee schakelaars aan verschillende kringen, lus dan niets door van de ene naar de andere. Elke sokkel krijgt zijn eigen lijngeleider en neuter van zijn eigen automaat. Markeer in de doos welke draden bij welke kring horen.
Welke schakelaar zit er in de muur?
Voordat je een schakelaar vervangt, wil je weten welk soort er zit. Aan de afdekplaat zie je dat meestal niet, want een dubbelpolige schakelaar heeft dezelfde knop als een enkelpolige.
Kijken op de sokkel
Zet de automaat van de kring uit, controleer met de spanningstester dat de draden spanningsloos zijn en haal het mechanisme uit de doos. Op de sokkel staan bij de meeste merken het schakelsymbool en de klemaanduiding. Het AREI-symbool van een tweepolige schakelaar is een cirkel met een schuine arm en twee korte streepjes aan het uiteinde.
Tel daarna de klemmen en de draden. Vier klemmen met vier draden en één knop wijzen op een dubbelpolige schakelaar of een kruisschakelaar. Drie klemmen met één knop is meestal een wisselschakelaar; een schakelaar met verlichting kan ook een extra klem hebben, en dan helpt de opdruk.
| Schakelaar | Klemmen | Knoppen | Wat je meet in de stand uit |
|---|---|---|---|
| Enkelpolig | 2 | 1 | Geen doorgang |
| Dubbelpolig (tweepolig) | 4 | 1 | Nergens doorgang |
| Wisselschakelaar | 3 | 1 | Gemeenschappelijke klem naar de andere uitgang |
| Kruisschakelaar | 4 | 1 | Doorgang in beide standen, gekruist of rechtdoor |
| Dubbele schakelaar (serie) | 3 | 2 | Per knop een eigen contact |
Een dubbelpolige schakelaar of een kruisschakelaar?
Beide hebben vier klemmen en één knop, en de draden lijken op elkaar. Het verschil meet je met een doorgangsmeter op het losgemaakte mechanisme. Een dubbelpolige schakelaar heeft in de stand uit nergens doorgang en in de stand aan twee aparte verbindingen. Een kruisschakelaar verbindt in beide standen telkens twee paren klemmen, de ene keer rechtdoor en de andere keer gekruist.
Ook de draden helpen. Aan een dubbelpolige schakelaar zitten de voeding en twee draden naar één lamp. Aan een kruisschakelaar zitten vier hulpdraden die naar twee andere schakelaars lopen; dat is de schakeling met een kruisschakelaar tussen twee wissels.
Oude schakelaars en onleesbare opdruk
Bij oude porseleinen of bakelieten mechanismen is de opdruk vaak verdwenen. Meet dan elk contact apart. Zijn twee paren klemmen in de stand aan verbonden en in de stand uit allebei open? Dan is het een tweepolige schakelaar. Noteer welke draad aan welke klem zat voordat je iets losmaakt, en zie het vervangen van een oud mechanisme bij een oude lichtschakelaar vervangen.
Zelf aansluiten, vakman en keuring
Een dubbelpolige schakelaar vervangen door een identiek exemplaar verandert niets aan de installatie. Een schakelaar of een draad bijleggen, of een kring van enkelpolig naar dubbelpolig ombouwen, verandert de leidingen wel.
Wat je zelf vervangt
Een defect mechanisme vervang je zelf door hetzelfde type, met dezelfde draden op dezelfde functie. Voorwaarde is dat je de kring spanningsloos kunt maken en dat met een spanningstester kunt nagaan. De handeling zelf staat in het stappenplan verderop.
Twijfel je welke draad wat is, of komen er in de doos draden van twee kringen samen, dan laat je het nakijken. Een verkeerd aangesloten dubbelpolige schakelaar kan bij de eerste klik kortsluiting geven.
Wanneer een wijziging gekeurd wordt
Het AREI noemt een wijziging belangrijk als ze een bijkomende impact heeft op de veiligheid. Het geeft het toevoegen van een kring in een woning als voorbeeld. Na zo’n belangrijke wijziging of uitbreiding keurt een erkend organisme de installatie voordat je ze weer gebruikt. Of een extra draad of schakelpunt op een bestaande lichtkring daaronder valt, beoordeelt de elektricien samen met het keuringsorganisme.
Ook de papieren volgen de wijziging. Elke wijziging komt op het situatieplan, want dat plan moet altijd de bestaande toestand tonen. Bij een belangrijke wijziging stelt wie het werk uitvoert ook nieuwe eendraadschema’s op, met het symbool van de tweepolige schakelaar; bij een kleinere wijziging volstaat een korte beschrijving, gedateerd en ondertekend door wie het werk deed. Een nieuwe installatie wordt gekeurd voor de ingebruikname, daarna om de 25 jaar, en bij de verkoop van een woning met een oude installatie. Wanneer welke controle nodig is, staat bij de keuring van de elektrische installatie.
Waaruit de prijs bestaat
Een dubbelpolige schakelaar koop je bij de meeste reeksen in drie delen: het mechanisme, de afwerkingsset met de knop en de afdekplaat. Een officiële Belgische richtprijs bestaat er niet, en de prijs per reeks loopt ver uiteen. Vergelijk daarom op die drie delen en op de uitvoering: 10 A of 16 A, met of zonder controlelampje.
Laat je het plaatsen, dan komt er werk bij. Een één-op-één vervanging is kort werk. Een ombouw van enkelpolig naar dubbelpolig vraagt een extra draad naar de lamp. Dan telt vooral of er een buis met ruimte ligt, of dat er gekapt moet worden. Vraag een prijsofferte waarin mechanisme, afwerking, werk en het bijwerken van het schema apart staan.
Een dubbelpolige schakelaar vervangen
Voor een defect mechanisme in een bestaande dubbelpolige schakeling, vervangen door een nieuw tweepolig mechanisme. Reken op een halfuur, het testen inbegrepen.
-
Maak de kring spanningsloos
Probeer de spanningstester eerst op een stopcontact onder spanning. Zet dan de automaat van de lichtkring uit en meet tussen alle draden in de doos onderling en naar de geelgroene draad. Vind je nog spanning, dan zoek je eerst de juiste automaat.
-
Noteer welke draden bij elkaar horen
Maak een foto van de klemmen. Markeer de twee draden die naar de lamp gaan, bijvoorbeeld met een stukje tape. De twee andere komen van de zekeringkast. De voeding hoort straks op L1 en L2, de lampdraden op 1 en 2.
-
Lees de klemmen op de nieuwe sokkel
Zoek op de voorkant of de achterkant welke klemmen bij welk contact horen. Staat er niets op, meet dan met een doorgangsmeter. In de stand aan zijn twee paren klemmen verbonden, in de stand uit is er nergens doorgang.
-
Sluit de vier draden aan
Strip de draden op de lengte die op de sokkel staat. Steek de voeding op L1 en L2 en de lampdraden op 1 en 2. Trek aan elke draad: hij mag er niet uit schuiven en er mag geen blank koper buiten de klem zichtbaar zijn.
-
Bouw het mechanisme in
Plooi de draden netjes achter de sokkel, zet het mechanisme waterpas en span de klauwen of vijs het raam vast. Klik de knop en de afdekplaat erop.
-
Test de schakelaar
Zet de automaat weer aan en schakel een paar keer. Het licht gaat aan en uit en de automaat blijft staan. Springt hij bij het aanzetten, dan zitten beide voedingsdraden op hetzelfde contact: automaat uit, opnieuw meten en de draden verdelen over L1 en L2.
Vóór je de kring weer aanzet
In de praktijk
Het nieuwe mechanisme is enkelpolig, maar in de doos zitten vier draden
Je haalt een oude schakelaar weg en vindt vier draden plus de geelgroene, terwijl je een enkelpolig mechanisme kocht. Meet eerst met de automaat uit en noteer welke twee draden van de kast komen. Zijn de twee andere beide lampdraden, dan was de kring dubbelpolig en hoort er opnieuw een tweepolig mechanisme in. Vier hulpdraden naar andere schakelaars wijzen op een kruisschakelaar. Plaats het mechanisme dat bij de bedrading past, niet omgekeerd.
De spanningstester licht op aan de fitting terwijl het licht uit staat
Je wilt een lamp vervangen en de tester geeft spanning op de fitting, met de schakelaar uit. Kijk in het keuringsverslag of je woning een 3 x 230 V-net heeft. Dan hangt de lamp tussen twee lijngeleiders en blijft een enkelpolig geschakelde fitting onder spanning; dat is toegelaten. Zet voor het werk de automaat uit en meet opnieuw. Heb je wel een neuter, dan schakelt de schakelaar misschien de neuter in plaats van de lijngeleider. Laat de kring dan nakijken.
Een badkamer van 6 m² krijgt elektrische vloerverwarming
Bij een verbouwing komen er elektrische verwarmingskabels in de vloer van een badkamer van 6 m². Het lokaal is groter dan 4 m², dus het AREI vraagt een uitschakelingsinrichting in alle polen van die verwarmingskring. Vraag de elektricien of de verwarming een eigen kring met eigen automaat krijgt, want dan volstaat die automaat; anders komt er een tweepolige schakelaar of scheider buiten het bereik van water. In een badkamer gelden bovendien eigen regels: geen verwarmingselement in volume 0 en een metalen net boven de kabels, verbonden met de bijkomende potentiaalvereffening. Laat de keuze op het eendraadschema zetten en de installatie keuren voordat je de vloer gebruikt.
De automaat springt zodra je de nieuwe schakelaar aanzet
Na het vervangen van een dubbelpolige schakelaar springt de automaat bij de eerste klik. Meestal zitten de lijngeleider en de neuter op twee klemmen van hetzelfde contact, zoals L1 en 1, zodat het contact ze kortsluit. Zet de automaat uit, meet het mechanisme na met een doorgangsmeter en zet de twee voedingsdraden op L1 en L2. Springt hij daarna nog, dan zit de fout in de lamp of de bedrading en laat je de kring nakijken.
Veelgemaakte fouten
Bij enkelpolig gebruik de neuter schakelen
Wie bij een enkelpolig gebruikte schakelaar de neuter over het contact leidt, merkt niets aan het licht. De fitting blijft met het licht uit wel aan de lijngeleider hangen. Leid altijd de lijngeleider over het contact en de neuter rechtstreeks naar de lamp.
Een lampdraad in de doos aan de neuter hangen
Soms wordt een dubbelpolige kring enkelpolig gemaakt door in de schakelaardoos een lampdraad aan de neuter te verbinden. Daarmee verandert de bedrading, maar het schema blijft hetzelfde. Een volgende herstelling vertrekt dan van een verkeerd beeld. Plaats opnieuw een tweepolig mechanisme, of laat de elektricien de kring aanpassen en het schema bijwerken.
De schakelaar als scheiding gebruiken
Ook een dubbelpolige schakelaar in de stand uit is geen scheiding voor werk aan de lamp. Een vergissing in de bedrading of een tweede voeding zie je niet aan de knop. Zet de automaat uit en meet, ook als de schakelaar dubbelpolig is.
Veelgestelde vragen
Wat betekent dubbelpolig?
Dubbelpolig betekent dat een toestel twee polen, dus twee draden, tegelijk schakelt of beveiligt. Bij een schakelaar zijn dat de lijngeleider en de neuter, of in een 3 x 230 V-net twee lijngeleiders. Dezelfde term zie je bij automaten, differentiëlen en teleruptors.
Hoe sluit je een dubbelpolige schakelaar van Niko aan?
Een Niko-sokkel van de huidige reeks voor een tweepolige schakelaar heeft bovenaan vier klemmen, gemerkt L1, 1, 2 en L2. De voeding komt op L1 en L2, de draden naar de lamp op 1 en 2. Het aansluitschema staat op de achterkant van de sokkel. Bij een oudere reeks volg je de opdruk op het mechanisme, of je meet de contacten met een doorgangsmeter.
Mag een enkelpolige schakelaar de neuter onderbreken?
In een kring met neuter onderbreekt een enkelpolige schakelaar de lijngeleider. Schakel je de neuter, dan werkt het licht wel, maar blijft de fitting met het licht uit onder spanning. In een 3 x 230 V-net zonder neuter zijn beide draden lijngeleiders en schakelt de schakelaar er één van.
Kan een dubbelpolige schakelaar ook een stopcontact schakelen?
Ja, het AREI heeft zelfs een eigen symbool voor een stopcontact met tweepolige schakelaar. Kijk wel naar de stroom van wat je erop aansluit. Een gangbaar mechanisme is gebouwd voor 10 A; voor zwaardere toestellen bestaan uitvoeringen van 16 A.
Is een dubbelpolige teleruptor hetzelfde?
Het principe is hetzelfde: twee contacten die samen omklappen. Een teleruptor zit in de zekeringkast en wordt met drukknoppen bediend, zodat je een lamp van op veel plaatsen dubbelpolig kunt schakelen. Het schema staat bij een teleruptor met drukknoppen aansluiten.
Wanneer je een vakman inschakelt
Een nieuwe dubbelpolige schakeling aanleggen, een kring van enkelpolig naar dubbelpolig ombouwen of een schakelaar bijplaatsen laat je doen door een elektricien. Hij legt de extra draden, werkt het eendraadschema bij en gaat na of het om een belangrijke wijziging gaat. Een kring toevoegen is daar volgens het AREI een voorbeeld van, en dan keurt een erkend organisme de installatie voordat je ze weer gebruikt. Bij elektrische vloer- of plafondverwarming hoort de onderbreking in alle polen bij het ontwerp van de installatie; dat laat je ook aan de elektricien. Twijfel je welke draad de lijngeleider is, of zitten er draden van twee kringen in één doos, laat het dan nakijken. Meer over de controle lees je bij de keuring van de elektrische installatie.
Bronnen
- AREI Boek 1 — installaties op laagspanning en zeer lage spanning, geconsolideerde versie (FOD Economie, gepubliceerd door Volta)
- Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)
- Opletten bij de keuze van de differentieel, Volta (2024)
- Niko — Technische fiche sokkel voor een tweepolige schakelaar 10 A, insteekklemmen, 170-01205
- Niko — Technische fiche sokkel voor een tweepolige schakelaar 16 A, insteekklemmen, 170-01305
Verder lezen over dit onderwerp
Een lichtschakelaar vervangen, ook een oude Niko of Bticino Magic
Kruisschakelaar aansluiten: één lamp van op drie of meer plaatsen
Een teleruptor met drukknoppen aansluiten