Isolatieweerstand meten met een megger

Wat is een megger?

Megger is de naam die elektriciens gebruiken voor een isolatieweerstandsmeter, ook megohmmeter of isolatiemeter genoemd. Het woord is een merknaam die op de werf een soortnaam werd, zoals gyproc. Het toestel meet weerstanden van miljoenen ohm, want zo hoog ligt de weerstand van een goede isolatie.

Hoge gelijkspanning, kleine stroom

Een isolatiemeter maakt uit zijn batterijen een gelijkspanning van 250, 500 of 1.000 V, de drie testspanningen uit het AREI. Die spanning zet het toestel tussen twee geleiders, of tussen een geleider en de aarding. Door een gave isolatie loopt dan maar een heel klein stroompje. Uit spanning en stroom berekent de meter de weerstand, en die lees je af in megaohm (MΩ).

Voor een kring op 230 V meet je met 500 V. Je test de isolatie dus met een hogere spanning dan ze in gebruik moet tegenhouden.

Het AREI vraagt ook dat de meettoestellen hun testspanning nog leveren bij een stroom van 1 tot 5 mA. Dat sluit aan bij de grens: bij precies 500 kΩ loopt er bij 500 V een stroom van 1 mA. Ook een kring die net op de grens zit, krijgt zo de volle testspanning.

Multimeter of isolatiemeter?

Een gewone multimeter meet weerstand met de lage spanning van zijn eigen batterij. Boven ongeveer 1 MΩ wordt de stroom door de gemeten weerstand zo klein dat hij hem niet nauwkeurig meer meet, en boven zijn hoogste bereik toont het scherm « OL » of een 1 helemaal links. Het AREI vraagt bovendien een meting onder 500 V gelijkspanning. Een waarde van een multimeter geldt dus niet als isolatiemeting.

Voor lage weerstanden blijft de multimeter wel nuttig. Hij toont of een geelgroene draad doorloopt van het stopcontact tot de aardingsrail, en of een verwarmingselement nog heel is. De isolatie zelf vraagt de hoge testspanning van een isolatiemeter.

Megger tester of installatietester

In de handel heet hetzelfde toestel megger, megger tester, isolatietester of isolatieweerstandsmeter. Een installatietester gaat verder. Hij combineert de isolatiemeting met de doorgangsmeting van de beschermingsgeleider, de lusmeting en de test van differentiëlen, en heeft soms een aardingsfunctie met hulppennen.

Dat zijn de metingen die de keurder bij een controlebezoek doet. Hij gaat de doorgang van de beschermingsgeleiders na, controleert de foutlussen en test elke differentieel met een foutstroom van 2,5 tot 2,75 keer zijn gevoeligheid. Een stopcontacttester met lampjes toont alleen of de aardpen aangesloten is en meet geen isolatieweerstand.

Wat de isolatieweerstand zegt over je installatie

De isolatieweerstand is de weerstand tussen de geleiders van een kring onderling en tussen elke actieve geleider en de aarding. De actieve geleiders zijn de lijngeleider (de fase) en de neuter. Hoe hoger de waarde, hoe beter de kunststof rond de draden de stroom op zijn weg houdt.

De weerstand tussen de geleiders

In een gewone kring lopen een bruine lijngeleider, een blauwe neuter en een geelgroene beschermingsgeleider naast elkaar. Daartussen zit alleen isolatie. Dat is de kunststof rond elke draad, de mantel van de kabel of de wand van de buis, en de lucht in de inbouwdozen. Een isolatiemeter meet hoeveel weerstand dat geheel biedt.

Die waarde hangt vooral af van vocht in en rond de leidingen, van de keuze van kabel en buis, en van beschadigingen. Daardoor kan dezelfde kring in een droge zomer goed meten en na een natte herfst lager, als er water in een buitendoos staat.

Zwakke isolatie en de 30 mA-differentieel

Een zwakke isolatie naar de aarding laat stroom weglekken via de beschermingsgeleider. De 30 mA-differentieel in de zekeringkast schakelt af bij een lek van hooguit 30 mA. Op 230 V hoort bij een lek van 30 mA een isolatie van ongeveer 7,7 kΩ. Dat is ruim zestig keer minder dan de 500 kΩ die het AREI per kring vraagt.

Bij 500 kΩ lekt er ongeveer 0,5 mA weg. Een kring die bij de keuring te laag meet, kan dus maandenlang werken terwijl de differentieel gewoon blijft staan. Zakt de isolatie verder, door vocht of een beschadiging, dan komt het punt waarop hij afslaat.

Tussen lijngeleider en neuter kijkt geen differentieel mee. Een slechte isolatie tussen die twee merkt alleen de automaat op, en dan pas bij kortsluiting. Daarom hoort ook die meting bij een volledige controle.

Wat de keurder meet en noteert

De keuring gebeurt met de installatie buiten spanning en bestaat uit administratieve en visuele controles, beproevingen en metingen.

Bij die metingen bepaalt het erkend organisme per kring de isolatieweerstand tussen elk van de actieve geleiders en de aarde. Het verslag vermeldt daarna het algemeen isolatieniveau, naast de spreidingsweerstand van de aarding, en noemt de kringen waarvan het isolatieniveau onvoldoende is.

Een keuring is verplicht voordat je een nieuwe installatie in gebruik neemt en na een belangrijke wijziging of uitbreiding. Ook een verzwaring van de aansluiting en de verkoop van een woning met een oude installatie vragen een keuring. Daarna volgt om de 25 jaar een nieuw controlebezoek, en ook dat omvat de isolatiemeting. Wat er verder bij zo’n bezoek gebeurt, lees je bij de keuring van de elektrische installatie bij verkoop en nieuwbouw.

Welke isolatieweerstand vraagt het AREI?

Het AREI legt de ondergrens vast in Boek 1, onderafdeling 6.4.5.1. De regel is kort: per kring, met de gebruikstoestellen afgeschakeld, moet de isolatieweerstand in ohm minstens 1.000 keer de testspanning in volt bedragen. De testspanning hangt af van de spanning van de kring.

500 kΩ per kring bij 500 V

Een woning op 230 V of op 3 x 400 V valt in de middelste rij van de tabel. Je meet met 500 V gelijkspanning, en elke kring haalt minstens 500 kΩ, of 0,5 MΩ. Die grens geldt tussen de actieve geleiders onderling en tussen elke actieve geleider en de aarde.

Een lespakket van Volta uit 2022 noemt nog 230 kΩ voor een kring op 230 V en 400 kΩ op 400 V. Dat rekent met 1.000 Ω per volt netspanning. Boek 1 rekent met de testspanning en komt zo op 500 kΩ, en voor de keuring telt de tekst van Boek 1.

Het AREI is een federaal reglement en geldt in heel België op dezelfde manier. Wat per gewest en soms per gemeente verschilt, zoals premies voor een nieuwe installatie of de eisen bij verhuur, verandert niets aan deze meetwaarde. De actuele tekst van het AREI publiceert de FOD Economie.

Zeer lage spanning en driefasige kringen

Een stroombaan op zeer lage spanning achter een veiligheidstransformator, zoals die van de deurbel, meet je met 250 V. Zo’n kring moet minstens 250 kΩ halen. Bij de keuring mag het erkend organisme de metingen op zeer lage spanning en op meet- en regeltechnische installaties overslaan.

Een driefasige kring van 3 x 400 V of 3 x 230 V blijft onder 500 V nominale spanning. Hij valt dus onder dezelfde 500 V en 500 kΩ als een gewone kring, met een meting voor elke lijngeleider. De rij met 1.000 V geldt voor kringen tussen 500 en 1.000 V; de wisselstroomkringen van een woning blijven daaronder.

Net boven de grens of ruim erboven

Het AREI geeft een ondergrens, geen streefwaarde. Een kring die 0,6 MΩ meet, is conform, maar zit dicht bij de grens. Een natte week of een beschadiging die erger wordt, duwt hem eronder. Een droge, gave kring haalt een veelvoud van de grens; voor een los toestel aan de stekker verwacht je al meer dan 10 MΩ.

Belangrijker dan één getal is de evolutie. Stel dat dezelfde kring een jaar later, met dezelfde testspanning, van tientallen megaohm naar enkele megaohm zakt. Dan verandert er iets in die kring. Dat is een reden om te zoeken, ook al blijft hij boven 0,5 MΩ.

Nominale spanning van de kring	Testspanning (gelijkspanning)	Minimale isolatieweerstand
Zeer lage spanning via een veiligheidstransformator	250 V	250 kΩ
Tot en met 500 V (230 V, 3 x 230 V, 3 x 400 V)	500 V	500 kΩ (0,5 MΩ)
Boven 500 V tot 1.000 V	1.000 V	1.000 kΩ (1 MΩ)

Isolatieweerstand meten, kring per kring

Je meet de isolatieweerstand met de installatie buiten spanning, kring per kring en met alle toestellen los. De keurder doet het bij de keuring, een elektricien na werken of bij het zoeken naar een lek. Zelf meten in de zekeringkast kan alleen als je spanningsloos werken beheerst en de afwezigheid van spanning zelf met een spanningstester kunt nagaan.

Wat heb je nodig

Vakwerk: werken in een spanningsloze zekeringkast

Gereedschap

• isolatiemeter met een stand van 500 V gelijkspanning
• meetsnoeren met een testpen en een krokodillenklem
• tweepolige spanningstester
• schroevendraaier die past op de klemmen van automaten en toestellen
• eendraadschema met de lijst van kringen
• notitieblad voor de waarden per kring

Eerst spanningsloos, dan meten

Aan een installatie onder spanning meet je geen weerstand, dus ook geen isolatieweerstand. Het AREI beschrijft hoe je buiten spanning werkt. Je scheidt de installatie van alle voedingsbronnen en voorkomt dat iemand ze weer inschakelt, bij voorkeur met een vergrendeling en altijd met een verbodsbericht. Met een geschikte tester ga je daarna na dat geen enkele actieve geleider nog spanning heeft.

In een woning betekent dat eerst de hoofdschakelaar uit. Ook de omvormer van de zonnepanelen en een thuisbatterij gaan uit, want die voeden de installatie van de andere kant. Vergrendel de hoofdschakelaar als hij daarvoor gemaakt is, en hang een duidelijk briefje aan de kast dat niemand hem mag inschakelen. Pas als de spanningstester tussen lijngeleider, neuter en aarding niets meer toont, komt de isolatiemeter erbij.

Welke toestellen koppel je los?

Het AREI vraagt de meting met de gebruikstoestellen afgeschakeld. Trek daarom alle stekkers uit de stopcontacten van de kring. Een toestel dat aangesloten blijft, zit tussen lijngeleider en neuter. Een verwarmingselement van 1.000 W heeft ongeveer 60 Ω, en dat getal lees je dan bij L–N af in plaats van de isolatie.

Vaste toestellen vragen meer werk. Een boiler, een elektrische kookplaat of een dampkap koppelt de elektricien los aan zijn aansluitklemmen. Elektronica is gebouwd voor 230 V wisselspanning, met een piek van ongeveer 325 V, en niet voor 500 V gelijkspanning tussen haar aansluitingen. Denk aan een dimmer, een bewegingsmelder, een tijdschakelaar, een ledvoeding, domotica-modules en een overspanningsbeveiliging in de kast. Die neemt hij los, of hij meet die kring alleen tegen de aarding, met lijngeleider en neuter even met elkaar verbonden. Een fout tussen lijngeleider en neuter ziet hij dan niet.

Noteer wat je losneemt. Na de meting gaat alles op dezelfde plaats terug, en een draad die je vergeet terug te zetten, zoek je later lang.

Lichtschakelaars aan, lampen eruit

Een lichtschakelaar die uit staat, onderbreekt de lijngeleider naar het lichtpunt. Meet je zo, dan valt het stuk draad tussen schakelaar en lamp buiten de meting. Zet daarom alle schakelaars van de kring aan. Bij een wisselschakeling meet je voor de zekerheid in beide standen.

Met de schakelaar aan zit de lamp wel tussen lijngeleider en neuter. Een gloeilamp van 75 W heeft ongeveer 50 Ω, en een ledlamp of ledvoeding bevat elektronica. Draai de lampen daarom uit de fittingen of koppel de armatuur los. Dan meet je tussen lijngeleider en neuter de draad, en niet de lamp.

Drie metingen per kring

Eerst gaat de automaat van de kring uit. Een tweepolige automaat onderbreekt lijngeleider en neuter, zodat de kring los staat van de rest van de installatie. Onderbreekt hij alleen de lijngeleider, dan maakt de elektricien de neuter van die kring los op zijn klem.

Op de klemmen onder de automaat volgen dan drie metingen bij 500 V. Het gaat om lijngeleider tegen aarding (L–PE), neuter tegen aarding (N–PE) en lijngeleider tegen neuter (L–N). Voor de eerste twee metingen komt het tweede meetsnoer op de aardingsrail. Elke meting moet minstens 0,5 MΩ geven.

De keurder meet de actieve geleiders tegen de aarde, en dat doet ook wie lijngeleider en neuter verbindt. De meting L–N doet de elektricien erbij, omdat het AREI ook de isolatie tussen de actieve geleiders onderling vraagt. Bij een driefasige kring komen er metingen bij: elke lijngeleider tegen de aarde en de lijngeleiders tegen elkaar.

Bekijk groter ↗

De hele installatie in één keer meten

Een snelle eerste meting neemt alle kringen samen. De hoofdschakelaar staat uit, alle automaten en lichtschakelaars staan aan, en de toestellen zijn los zoals bij een enkele kring. De isolatiemeter gaat om beurt op elke geleider na de hoofdschakelaar, met het tweede snoer op de hoofdaardingsklem. Zo zie je in één keer of de installatie als geheel goed isoleert.

Die totale waarde ligt altijd lager dan die van één kring, omdat alle kringen naast elkaar staan. Tien kringen van elk 5 MΩ geven samen 0,5 MΩ. Een lage totale waarde bewijst dus nog geen fout, want de grens van het AREI geldt per kring. Meet bij een lage totale waarde daarna kring per kring.

Te lage isolatieweerstand opsporen

Meet een kring onder 0,5 MΩ, of zakt hij sterk tegenover een vorige meting, dan lekt er ergens stroom tussen de geleiders. Welke van de drie metingen laag is, wijst al in een richting.

Vocht in dozen en buitenkringen

Begin bij vocht, want dat verandert van week tot week. De eerste verdachten zijn kringen die buiten of in een vochtige ruimte lopen. Denk aan een buitenstopcontact, tuinverlichting, een armatuur onder een afdak, de garage, de kelder en de badkamer. Een doos waarin water blijft staan of een deksel dat slecht sluit, verklaart vaak een lage L–PE en N–PE samen.

Laat zo’n doos drogen en meet opnieuw. Stijgt de waarde duidelijk, dan was het vocht. Een buitendoos die telkens nat wordt, laat je vervangen door een uitvoering met een hogere IP-code, zoals uitgelegd bij een stopcontact buiten plaatsen.

Een beschadigde kabel of draad

Een vijs of nagel door een kabel achter een plint, een deurlijst of een keukenkast geeft een plaatselijk lek. Dat lek zit vaak tussen één draad en de aarding. Ook een draad die bij het intrekken over een scherpe buisrand schuurde, of een kabel die door knaagdieren is aangevreten, meet laag.

De keuze van kabel en buis telt mee. Een draad zonder mantel hoort in een buis, en een kabel die buiten of in de grond ligt, moet daarvoor gemaakt zijn. Welke kabel waar mag, staat bij XVB-kabel, VOB-draad en andere kabels.

Neuter en aarding met elkaar verbonden

Meet N–PE bijna nul terwijl L–PE goed is, dan raken neuter en aarding elkaar ergens. Soms zit een blauwe draad op de aardklem van een stopcontact, soms is een neuter in een doos tegen de geelgroene draad geklemd. Zo’n kring laat de differentieel vaak vallen zodra er stroom loopt, want een deel van de terugstroom gaat dan via de aarding. Hoe je zo’n storing in de kast herkent, staat bij een differentieel of zekering die steeds springt.

Een kring in stukken meten

Is de kring te lang om de fout te raden, dan deelt de elektricien hem op. Hij maakt de draden los in een doos ongeveer halverwege en meet beide helften apart. De helft die laag blijft, deelt hij opnieuw, tot alleen het stuk tussen twee dozen overblijft. Dat stuk wordt hersteld of vervangen, en daarna meet hij de hele kring opnieuw. Zo vervang je alleen het stuk kabel met de fout.

Wat je meet	Waarschijnlijke oorzaak	Eerste stap
L–PE en N–PE laag, L–N goed	Vocht in een doos of armatuur, of een geraakte kabel	Buitenkringen en vochtige ruimtes eerst nakijken
Alleen L–N laag	Een toestel of lamp hangt nog aan de kring, of twee draden zijn beschadigd	Alles losnemen en opnieuw meten
N–PE bijna nul	Neuter en aarding raken elkaar	Dozen en stopcontacten van die kring openen
Totale meting laag, elke kring apart goed	Veel kringen naast elkaar	In orde: de grens geldt per kring

Een megger huren of kopen

Wie één keer wil meten, na een verbouwing of bij een differentieel die blijft springen, huurt een toestel of laat de elektricien meten. Kopen loont pas als je geregeld aan installaties werkt.

Waarop let je bij een isolatiemeter?

De testspanning komt eerst: voor een woning heb je een stand van 500 V gelijkspanning nodig, en 250 V voor zeer lage spanning. Een toestel met ook 1.000 V kan meer dan een woning vraagt.

Kijk in de technische fiche of het toestel zijn 500 V nog haalt bij 1 mA, zoals het AREI van de keurder vraagt. Het meetbereik moet ver boven 0,5 MΩ reiken, anders volg je de evolutie van een gezonde kring niet.

De meetsnoeren tellen ook mee: testpennen met vingerbescherming en een krokodillenklem voor de aardingsrail. Een installatietester meet daarnaast de doorgang van de beschermingsgeleider en test de differentiëlen, wat handig is als je een hele installatie nakijkt.

Huren voor één verbouwing

Een isolatiemeter huur je bij een verhuurder van gereedschap of meettoestellen, meestal per dag en tegen een waarborg. Vraag bij het ophalen of de meetsnoeren met testpen en klem erbij zitten, of de batterijen vol zijn en welke testspanningen het toestel heeft. Bereid alles voor de huurdag voor: de lijst van kringen, de toestellen die los moeten en het eendraadschema. Meet thuis eerst een kring waarvan je weet dat hij in orde is. Zo leer je het toestel kennen voordat je een twijfelachtige kring beoordeelt.

Laten meten door de elektricien

Een elektricien meet vaak mee bij andere werken: het opleveren van een nieuwe kring, het zoeken naar een lek of een herstelling na waterschade. Vraag in de prijsofferte of de meting apart aangerekend wordt en of je de waarden per kring krijgt. Met die lijst kun je later zelf vergelijken, ook als je nooit een toestel huurt.

Het verschil met aarding meten

Isolatieweerstand en spreidingsweerstand staan allebei in het keuringsverslag, maar je wilt er het tegenovergestelde van. De isolatie moet zo hoog mogelijk zijn, de aarding zo laag mogelijk. Samen zorgen ze voor de bescherming. De isolatie houdt de stroom in de draden, en faalt ze toch, dan voert de aarding de foutstroom af zodat de differentieel afschakelt. Een isolatiemeter meet die aarding niet, ook al zit een van zijn snoeren op de aardingsrail. Hoe je de spreidingsweerstand meet en beoordeelt, staat bij aarding meten en de spreidingsweerstand controleren.

Kenmerk	Isolatieweerstand	Spreidingsweerstand van de aarding
Wat je meet	De isolatie tussen de geleiders en naar de aarde	De overgang van de aardelektrode naar de grond
Goede waarde	Zo hoog mogelijk	Zo laag mogelijk
Grens in een woning	Minstens 0,5 MΩ per kring	Onder 100 Ω, liefst onder 30 Ω
Toestel	Isolatiemeter (megger) op 500 V gelijkspanning	Aardingsmeter met twee hulppennen
Toestand van de installatie	Spanningsloos, toestellen los	Spanningsloos, aardingsonderbreker open

Een kring meten met de isolatiemeter

1. 1

   Maak de lijst van kringen en toestellen

   Neem het eendraadschema erbij en noteer per kring wat erop hangt: stopcontacten, lichtpunten, vaste toestellen en elektronica. Trek alle stekkers uit en draai de lampen los terwijl de lichtschakelaar nog uit staat.

2. 2

   Maak de installatie spanningsloos

   Zet de hoofdschakelaar uit, en ook de omvormer en de thuisbatterij als die er zijn. Vergrendel de hoofdschakelaar als dat kan en hang een briefje aan de kast. Controleer met de spanningstester dat er tussen lijngeleider, neuter en aarding van de kring geen spanning meer staat.

3. 3

   Koppel de vaste toestellen los

   Boiler, kookplaat en elektronica zoals dimmers, ledvoedingen en de overspanningsbeveiliging gaan los van de kring, en alle lichtschakelaars gaan aan. Noteer welke draad op welke klem zat, zodat alles later op dezelfde plaats terugkomt.

4. 4

   Meet bij 500 V

   Zet de automaat van de kring uit en de meter op 500 V gelijkspanning. Meet op de klemmen onder de automaat L–PE en N–PE, met het tweede snoer op de aardingsrail, en daarna L–N. Lees elke waarde af zodra ze stabiel is.

5. 5

   Beoordeel en noteer

   Elke waarde ligt op 0,5 MΩ of hoger. Noteer de drie waarden met de datum bij het eendraadschema. Ligt een waarde lager, of daalde ze sterk tegenover een vorige meting, spoor de kring dan op voordat hij weer in gebruik gaat.

6. 6

   Zet alles terug en test de differentiëlen

   Sluit de vaste toestellen weer aan, draai de lampen in en schakel automaten en hoofdschakelaar weer in. Druk daarna op de testknop van elke differentieel: de hendel valt telkens, en je zet hem meteen terug aan.

Na de isolatiemeting

• Elke kring is apart gemeten bij 500 V gelijkspanning, met de stekkers uit en de lichtschakelaars aan.
• Per kring staan L–PE, N–PE en L–N genoteerd, met de datum en de testspanning.
• Elke waarde ligt op 0,5 MΩ of hoger.
• Een kring die sterk daalde tegenover een vorige meting, is nagekeken.
• Vaste toestellen, dimmers, ledvoedingen en de overspanningsbeveiliging zitten weer aangesloten zoals vóór de meting.
• Elke differentieel schakelt af bij de testknop en staat daarna weer aan.
• Het laatste keuringsverslag met het algemeen isolatieniveau ligt bij het dossier van de installatie.

In de praktijk

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Werk in de zekeringkast, ook voor een meting, laat je aan een elektricien als je spanningsloos werken niet zelf met een spanningstester kunt nagaan. Een kring die onder 0,5 MΩ blijft, laat je herstellen voordat je hem weer gebruikt. Komt er bij de herstelling een kring bij, dan is dat volgens het AREI een belangrijke wijziging. Een erkend organisme keurt de installatie dan voordat ze weer in gebruik gaat. Alleen die keuring geeft de officiële waarde voor het verslag; een eigen meting is een hulpmiddel om een fout te vinden.

Bronnen

• AREI Boek 1 — Installaties op laagspanning en op zeer lage spanning, geconsolideerde versie 05 van 28 oktober 2024, FOD Economie
• Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)
• Lespakket aarding en equipotentiale verbindingen in een huishoudelijke elektrische installatie, Volta (2022)
• Volta — Weerstandsmeting, technologische informatiefiche 05
• Volta — Aarding uitmeten en controle werking differentieel, technologische informatiefiche 01