De AREI-symbolen voor je eendraadschema en situatieplan
De AREI-symbolen staan in tabel 2.23 van Boek 1 van het AREI, in de versie van 1 juni 2023. Een stopcontact is een halve cirkel aan een lijn, met een dwarsstreep voor de aarding en voetjes voor de kinderbescherming. Automaat en differentieel delen één schakelteken met hun gegevens erbij, zoals C20 of 40/0,03 A type A. Voor een dampkap, airco of lastscheider bestaat geen symbool: dan teken je een duidelijk eigen teken en leg je het uit in een legende.
Bekijk de informatie en links bij deze gids
Waar de AREI-symbolen vandaan komen
Elke woning in België heeft een eendraadschema en een situatieplan van de elektrische installatie, en beide gebruiken dezelfde tekens. Het AREI, het Algemeen Reglement op de Elektrische Installaties, legt die tekens vast. Wie de symbolen kent, leest het schema van de vorige eigenaar, kijkt een prijsofferte na en ziet bij de keuring waarover de keurder het heeft.
Tabel 2.23 in Boek 1 van het AREI
De symbolen staan in Boek 1 van het AREI, over installaties op laagspanning en zeer lage spanning. Je vindt ze in hoofdstuk 2.13, in tabel 2.23 met de titel « Grafische symbolen ». Het koninklijk besluit van 5 maart 2023 verving dat hoofdstuk volledig. Die versie geldt sinds 1 juni 2023 en staat ook in de geconsolideerde tekst van 28 oktober 2024.
De tabel telt negen groepen. De algemene tekens voor gelijk- en wisselstroom gebruik je om de spanning en de stroomsoort te noteren, want die moeten op het eendraadschema staan: een golflijn met een 1 ervoor is eenfasige wisselstroom, met een 3 driefasige. Daarna volgen het verdeelbord en de dozen, de leidingen, de beschermingstoestellen, de schakelaars en de contactdozen. Daarna komen de verbruikstoestellen, de bronnen en domotica. Het AREI zegt « contactdoos » waar je in het dagelijks leven stopcontact zegt; het gaat om hetzelfde.
Eén set tekens voor schema en plan
Op het eendraadschema staat elk symbool onder de automaat van zijn kring, met een volgnummer vanaf die automaat. Op het situatieplan staat hetzelfde symbool op de plek in de kamer, met de letter van de kring en dat nummer, bijvoorbeeld B3. Een schakelaar krijgt de letter van zijn kring en het nummer van het lichtpunt dat hij bedient.
Doordat beide documenten dezelfde tekens gebruiken, vindt de keurder elk punt terug. Hoe je die nummering en het schema opbouwt, staat bij een eendraadschema en situatieschema tekenen.
Wie het schema tekent en ondertekent
Bij een nieuwe installatie of een belangrijke wijziging tekent de verantwoordelijke voor het werk, meestal de elektricien, het eendraadschema en het situatieplan. Zijn naam, hoedanigheid en het adres van de woning staan erop. Is de installatie bij de keuring conform, dan ondertekenen en dateren hij en het erkend organisme beide documenten voor ontvangst en goedkeuring. Sinds 1 juni 2023 hoeft de eigenaar ze zelf niet meer te ondertekenen.
Na een wijziging die niet als belangrijk geldt, is een nieuw eendraadschema niet verplicht. Een korte beschrijving van de wijziging volstaat, gedateerd en ondertekend door wie het werk deed, met naam, hoedanigheid en adres. Het situatieplan pas je wel altijd aan, want dat moet op elk moment de bestaande toestand tonen. Delen van vóór 1 oktober 1981 krijgen op het schema de vermelding « oude installatie ».
Een symbool dat ontbreekt: eigen teken met legende
Tabel 2.23 is uitdrukkelijk een niet-limitatieve lijst. Staat een onderdeel er niet in, dan mag je elk ander duidelijk herkenbaar symbool gebruiken. Voorwaarde is dat je het definieert in de legende van het eendraadschema en het situatieplan. Die regel kwam er met de wijziging van 2023.
Zo teken je ook wat de tabel mist: een dampkap, een airco, een lastscheider, een dubbele wisselschakelaar of een schemerschakelaar.
Kies een teken dat zo dicht mogelijk bij een bestaand symbool blijft en gebruik het overal hetzelfde. Zet het één keer met zijn betekenis in een kader op elk blad.
Gelden deze symbolen in heel België?
Ja. Het AREI is een federaal reglement, dus tabel 2.23 geldt in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Wat per gewest verschilt, zijn onder meer de netbeheerder, premies en woningkwaliteitsregels; je gemeente of netbeheerder kan voor een aansluiting eigen eisen stellen.
Het symbool van een stopcontact
Het symbool van een stopcontact is een halve cirkel, met de bolle kant naar de toevoerlijn. Wat je erbij tekent, zegt welk soort stopcontact het is. In een Vlaamse woning teken je bijna altijd de variant met aarding en kinderbescherming.
Het algemene symbool
De toevoerlijn komt horizontaal binnen, buigt haaks naar beneden en eindigt op de bovenkant van een halve cirkel. Dat is het algemene symbool van een contactdoos. Het zegt alleen dat er een stopcontact zit, nog niets over aarding of bescherming.
Symbool stopcontact met aarding
Een stopcontact met aarding krijgt een korte dwarsstreep over de verticale lijn, net boven de halve cirkel. Die streep staat voor het contact voor de beschermingsgeleider, in een Belgische woning de aardingspen in het stopcontact.
In een huishoudelijke installatie is dat aardingscontact verplicht. Het AREI eist het voor elke contactdoos. Uitzonderingen zijn stopcontacten op zeer lage veiligheidsspanning en een stopcontact achter een eigen beschermingstransformator, zoals een scheerstopcontact. Een nieuw schema zonder dwarsstreep bij een gewoon stopcontact klopt dus niet met wat er in de muur zit.
Kinderbescherming: de voetjes
Kinderbescherming teken je met twee korte horizontale streepjes aan de uiteinden van de halve cirkel. Samen met de dwarsstreep geeft dat het symbool « contactdoos met contact voor beschermingsgeleider en met kinderbescherming ».
Voor stopcontacten tot 16 A en 250 V vraagt het AREI minstens beschermingsgraad IPXX-D. Een draad van 1 mm mag de spanningvoerende delen dan nergens raken. In de praktijk gebeurt dat met de klepjes achter de gaatjes. Stopcontacten van 400 V die alleen een verplaatsbaar toestel met vaste standplaats voeden, hoeven die kinderbeveiliging sinds 2023 niet te hebben.
Dubbel of meervoudig stopcontact
Een meervoudig stopcontact, zoals een dubbel of drievoudig stopcontact in één doos, teken je op twee manieren. Je stapelt het aantal halve cirkels op dezelfde lijn. Of je tekent één halve cirkel met het aantal erbij, zoals een 2 of een 3.
Voor de telling geldt het als één contactdoos. Op één eindstroombaan mogen hooguit 8 enkelvoudige of meervoudige stopcontacten. Een dubbel stopcontact krijgt dus één volgnummer en telt één keer mee.
Waterdicht stopcontact
Een half-waterdicht, waterdicht of hermetisch stopcontact krijgt een kleine h naast het symbool. Die letter gebruik je bij een buitenstopcontact, in de garage of in de badkamer waar spatwater kan komen. De h zegt welk type er hangt; de vereiste beschermingsgraad per plaats staat in het AREI zelf.
Stopcontact met schakelaar, scheerstopcontact en datacontactdoos
Tabel 2.23 heeft nog vier verwante tekens. Een stopcontact met tweepolige schakelaar krijgt een schuine arm met twee vlaggetjes boven de halve cirkel. Bij een vergrendelingsschakelaar staat er een zwarte stip op het aansluitpunt.
Een stopcontact met beschermingstransformator, zoals voor een scheerapparaat, heeft tussen de toevoerlijn en de halve cirkel twee in elkaar grijpende rondjes: het teken van een transformator. Een datacontactdoos voor een netwerkkabel is een verticale streep met een open haak aan de toevoerlijn, zonder halve cirkel.
Zekering, automaat en differentieel
Beschermingstoestellen staan bovenaan het eendraadschema, tussen de teller en de kringen. Het teken alleen zegt weinig: de tekst ernaast geeft het type, de stroom en bij een differentieel de gevoeligheid.
Symbool zekering
Een smeltzekering is een kleine rechthoek waar de leiding dwars doorheen loopt. Erboven of ernaast komt de nominale stroom en het type, zoals « gG 16A ». Smeltzekeringen zie je vooral in oudere installaties; in een nieuwe zekeringkast staan automaten.
Automaat: curve en kaliber naast het teken
Het AREI noemt een automaat een kleine vermogensschakelaar. Je tekent hem als een onderbroken lijn met een schuin contact en een zwart blokje aan het uiteinde. Ernaast schrijf je de curve en het kaliber, bijvoorbeeld C20 voor 20 A met curve C.
Het kaliber moet passen bij de draad die erachter ligt, en de keurder controleert dat op het schema. Daarom staan kabel en automaat altijd samen bij de kring.
Symbool differentieelschakelaar
Het symbool van een differentieelschakelaar is hetzelfde schakelteken als dat van de automaat. Het verschil zit in de tekst: de nominale stroom en de gevoeligheid als breuk, gevolgd door het type. Een hoofddifferentieel van 300 mA wordt zo « 40/0,3 A type A », een differentieel voor de stopcontacten « 40/0,03 A type A ».
Het AREI gebruikt voor het uitschakelmechanisme ook letters: M voor maximumstroom, O voor onderspanning en Δ voor de differentieelfunctie.
Op een woningschema volstaat de korte notatie met stroom, gevoeligheid en type. Sinds 1 juni 2023 is het type van elke differentieel verplicht op het schema. Welk type waar nodig is, lees je bij welke differentieel waar hoort.
Neem de gegevens over van de voorkant van het toestel in de kast. Staat er alleen een sinusgolfje op, dan is het een type AC en noteer je dat zo. De keurder ziet dan meteen dat die differentieel vervangen moet worden.
Lastscheider symbool
Een lastscheider, voluit lastscheidingsschakelaar, kan een kring onder belasting uitschakelen en tegelijk veilig scheiden. Je komt hem onder meer tegen bij zonnepanelen en als werkschakelaar bij een groot vast toestel. Tabel 2.23 heeft er geen eigen teken voor.
Je tekent hem daarom als eigen symbool. Het eenvoudigst is het schakelteken uit de groep beschermingstoestellen, met ernaast « lastscheider » en de nominale stroom, en dezelfde omschrijving in de legende. Tekenprogramma’s bieden vaak ook het teken uit de internationale symbolennorm IEC 60617 aan; dat mag evengoed, zolang de legende zegt wat het is.
In een gewone woning heeft de differentieel aan het begin van de installatie meestal zelf de scheidingsfunctie, zodat er na de teller geen aparte lastscheider staat.
Verdeelbord, dozen, aftakkast en aarding
Het verdeelbord is een liggende rechthoek; elke leiding die vertrekt, is een kort verticaal streepje op de bovenrand. Een doos is een cirkel, en een verbindings-, aftak- of aansluitdoos een cirkel met een zwarte stip. Die dozen moeten zowel op het eendraadschema als op het situatieplan staan, zodat een volgende elektricien weet waar de leidingen samenkomen.
De aarding is een verticale lijn op drie horizontale streepjes die korter worden naar onder. De aardingsonderbreker teken je op een lijn als twee korte dubbele streepjes. Een aftakkast is een langwerpige rechthoek op de leiding met een stip in het midden.
De aardingsonderbreker en de aftakkast staan in de geconsolideerde tekst van oktober 2024. Oudere overzichten van de symbolen tonen ze soms nog niet.
Schakelaar symbolen: van enkelpolig tot bewegingsmelder
Alle gewone schakelaars vertrekken van hetzelfde teken: een klein rondje met een schuine arm. Het aantal armen en wat er aan het uiteinde hangt, bepalen de soort.
Enkelpolig, tweepolig en driepolig
Het algemene symbool, een rondje met een kale schuine arm, staat voor een schakelaar zonder verdere gegevens. De vlaggetjes aan het uiteinde tellen de polen: één vlaggetje is enkelpolig, twee tweepolig, drie driepolig. Een tweepolige schakelaar onderbreekt twee geleiders tegelijk, meestal de fase en de neuter.
Een schakelaar met een verklikkerlampje, dat altijd brandt om hem in het donker te vinden, krijgt een kruisje in het rondje.
Bij een signalisatielamp, die alleen brandt als het toestel aan staat, hangt een rondje met kruis met een kort lijntje aan het rondje van de schakelaar. Zo zie je op het plan het verschil tussen een lampje om de schakelaar te vinden en een lampje dat meldt dat bijvoorbeeld de boiler of de buitenverlichting aan staat.
Wisselschakelaar en kruisschakelaar
Een wisselschakelaar heeft twee armen in tegengestelde richting, één schuin omhoog en één schuin omlaag, elk met een vlaggetje. Daarmee bedien je één lichtpunt van op twee plaatsen. Een kruisschakelaar heeft vier armen, als een X door het rondje. Hij komt tussen twee wisselschakelaars wanneer je licht van op drie of meer plaatsen bedient. De bedrading achter die tekens staat bij een wisselschakeling aansluiten.
Dubbele wisselschakelaar symbool
Een dubbele wisselschakelaar is in de praktijk twee wisselschakelaars in één doos, met één afdekplaat, voor twee verschillende lichtpunten. Tabel 2.23 heeft er geen apart symbool voor. Je tekent daarom twee wisselsymbolen naast elkaar op dezelfde plek in de muur.
Elk van de twee krijgt de letter van zijn kring en het nummer van het lichtpunt dat hij bedient, bijvoorbeeld C2 en C3. Zo leest de keurder welke helft welk licht schakelt.
Verwar de dubbele wissel niet met de tweepolige wisselschakelaar, die wel in de tabel staat: één wisselsymbool met twee vlaggetjes aan elke arm. Die schakelt één lichtpunt van op twee plaatsen, maar onderbreekt daarbij twee geleiders tegelijk.
Dubbele aansteking: de omschakelaar
Wie op één plek twee lampen apart wil bedienen, gebruikt een dubbele aansteking. In tabel 2.23 heet die de eenpolige omschakelaar. Je tekent een rondje met twee armen die als een V naar boven wijzen, elk met een vlaggetje. Verwar hem niet met de dubbele wissel, die twee lampen elk van op twee plaatsen bedient.
Symbool dimmer
Het symbool van een dimmer is een schakelaar waarvan de arm eindigt op een klein driehoekje in plaats van een vlaggetje. Op het situatieplan krijgt hij, net als een gewone schakelaar, de code van het lichtpunt dat hij regelt.
Drukknop, teleruptor en tijdschakelaar
Een drukknop is een cirkel met een kleiner rondje erin. Met een verklikkerlampje komt er een kruisje in dat kleine rondje.
De impulsschakelaar of teleruptor in de zekeringkast is een rechthoek met twee kleine haakjes. Daaraan zie je dat de drukknoppen de lamp via dat relais schakelen. Meer over die schakeling staat bij teleruptor en drukknoppen.
Ook tijdschakelaar, schakelklok en thermostaat zijn rechthoeken. In de tijdschakelaar staat een t, in de schakelklok een klokje met een schakelcontact. De thermostaat heeft een cirkel met een horizontale streep.
Symbool bewegingsmelder en andere sensoren
Een bewegingsmelder, in het AREI een bewegingssensor, is een staande rechthoek in twee delen. In het bovenste deel staan twee gebogen streepjes, als geluidsgolven. In het onderste vak noteer je de technologie: IR voor infrarood, radar of een combinatie.
Hetzelfde golfteken komt terug bij domotica, waar het « sturing door detectie » betekent. Een bewegingsmelder die gewoon in plaats van een schakelaar het licht schakelt, krijgt op het situatieplan de code van het lichtpunt dat hij bedient. Andere sensoren hebben meestal geen eigen teken: een schemerschakelaar of een aanwezigheidsdetector met lichtmeting teken je als eigen symbool met legende. De aansluiting zelf staat bij een bewegingsmelder aansluiten.
Een symbool op papier maakt een kring niet conform. Een erkend organisme keurt een nieuwe of belangrijk gewijzigde installatie voordat je ze gebruikt. Werk in de zekeringkast gebeurt altijd spanningsloos.
Toestellen: kookplaat, dampkap en airco
Verbruikstoestellen teken je als een klein vierkant aan het einde van de lijn, met een teken erin dat het toestel aangeeft. Grote vaste toestellen staan op een eigen kring, en dan is hun symbool vaak het enige onder die automaat.
Toestellen met een eigen symbool
Tabel 2.23 heeft vaste tekens voor de meeste toestellen in een woning. Het verschil zit telkens in wat er in het vierkant staat. Een wasmachine, droogkast, vaatwasmachine, elektrisch fornuis, kookplaat en oven krijgen elk een eigen kring, net als elk vast toestel van 2.600 W of meer. Die toestellen staan daardoor bijna altijd met hun eigen symbool op het schema. Hoe de kookplaat aangesloten wordt, staat bij kookplaat en oven elektrisch aansluiten.
| Toestel | Symbool in tabel 2.23 |
|---|---|
| Vast toestel, algemeen | Leeg vierkant aan de lijn |
| Elektrisch fornuis, kookplaat | Vierkant met drie zwarte stippen |
| Microgolfoven | Vierkant met twee golflijnen |
| Elektrische oven | Vierkant met band bovenaan en één stip |
| Wasmachine | Vierkant met cirkel en stip |
| Droogkast | Vierkant met twee kleine rondjes en een stip |
| Vaatwasmachine | Vierkant met diagonalen en een rondje |
| Koelkast, diepvriezer | Vierkant met één of drie sneeuwvlokken |
| Ventilator | Vierkant met twee rondjes naast elkaar |
| Verwarmingstoestel | Rechthoek met verticale streepjes |
| Boiler | Cirkel met verticale arcering |
| Motor | Cirkel met de letter M |
Elektrisch symbool dampkap
Een dampkap heeft geen eigen symbool in tabel 2.23. Twee oplossingen zijn duidelijk voor elke keurder. Je gebruikt het symbool van de ventilator, een vierkant met twee rondjes, omdat een dampkap in de eerste plaats een ventilator is. Of je tekent het algemene vierkant van een vast toestel. In beide gevallen zet je in de legende « dampkap ».
Hangt de dampkap aan een stopcontact boven de kasten, dan teken je dat stopcontact met zijn eigen symbool en nummer. Noteer er « dampkap » bij, zodat ook een volgende elektricien weet waarvoor het dient.
Symbool airco en warmtepomp
Ook voor een airco bestaat geen eigen teken. Gangbaar is het algemene vierkant van een vast toestel, met in de legende « airco » of « buitenunit airco ». Sommige tekenaars kiezen de motor, een cirkel met M, omdat de compressor een motor is; ook dat mag, zolang de legende het uitlegt.
Een airco of warmtepomp van 2.600 W of meer krijgt een eigen kring en een eigen automaat. Staat er een werkschakelaar of lastscheider bij de buitenunit, teken die dan ook, met zijn eigen teken en legende.
Lichtpunten en verlichting
Een lichtpunt is een kruis aan het einde van de toevoerlijn. Een wandlamp krijgt een kruis met een verticale streep ernaast, die de muur voorstelt. Een tl-armatuur is een liggende lijn met twee korte eindstreepjes, en een spot of projector is een cirkel met kruis en een boog ervoor.
Geleider symbool en kabels op de lijn
Op het eendraadschema stelt één lijn een hele leiding voor, ook als er drie of vijf draden in zitten. Kleine streepjes en tekens op die lijn vertellen hoeveel geleiders er zijn en hoe de leiding geplaatst is.
Aantal geleiders: schuine streepjes
Elk kort schuin streepje over de lijn is een geleider. Drie streepjes betekenen een leiding met 3 geleiders. Bij meer geleiders zet je één streepje met het aantal ernaast, bijvoorbeeld een 5. Dat getal is altijd het totaal, de geelgroene beschermingsgeleider inbegrepen.
Twee korte verticale streepjes over de lijn betekenen iets anders: twee leidingen naast elkaar. Bij meer leidingen zet je één verticaal streepje met het aantal erbij.
Plaatsingswijze: in buis, in de wand of op de wand
Een klein rondje boven de lijn betekent een leiding in een buis. Twee kleine haakjes boven de lijn staan voor een leiding in de wand, onder de lijn voor een leiding op de wand. Een leiding in een buis in de wand combineert het haakje en het rondje. Een ondergrondse leiding krijgt een klein aardingsachtig teken van drie streepjes erboven, en een luchtleiding een rondje op de lijn.
De plaatsingswijze is verplicht op het eendraadschema, omdat ze mee bepaalt welke kabel toegelaten is. Welk kabeltype bij welke plaatsing hoort, staat bij XVB-kabel, VOB-draad en de andere kabeltypes.
De kabeltekst onder de lijn
Bij de lijn schrijf je het type, de brandreactieklasse, het aantal geleiders en de doorsnede: onder de lijn, of erboven als de haakjes van een leiding op de wand al onder de lijn staan. Zo is XVB Cca 3G2,5 een XVB-kabel met brandklasse Cca en drie geleiders van 2,5 mm², waarvan één geelgroen.
Losse draden in een buis noteer je als H07V-U Eca 1,5, met het aantal draden bij de streepjes. De brandreactieklasse is sinds 1 juni 2023 verplicht.
| Wat je op de lijn ziet | Betekenis |
|---|---|
| Drie schuine streepjes | Leiding met 3 geleiders |
| Eén schuin streepje met 5 | Leiding met 5 geleiders |
| Twee verticale streepjes | Twee leidingen |
| Rondje boven de lijn | Leiding in een buis |
| Haakjes boven de lijn | Leiding in de wand |
| Haakjes onder de lijn | Leiding op de wand |
| Drie streepjes boven de lijn, korter naar onder | Ondergrondse leiding |
| XVB Cca 3G2,5 | Kabeltype, brandklasse, aantal x doorsnede |
Nieuwe symbolen sinds 2023
Met de wijziging die op 1 juni 2023 in werking trad, kwamen er tekens bij voor laadpalen, zonnepanelen, omvormers en domotica. Ze maken het mogelijk om een laadpaal, zonnepanelen of domotica te tekenen zonder eigen legende.
Laadpaal, zonnepanelen en omvormers
De laadinrichting voor elektrische voertuigen heeft een eigen symbool dat op een tankzuil lijkt, met de letters VE en EV erin. Bij de bronnen staan het fotovoltaïsch paneel en de transformator. Daarnaast zijn er drie omvormers: in twee richtingen, van gelijk- naar wisselstroom en van gelijk- naar gelijkstroom, die het AREI een hakker noemt.
Een omvormer is een vierkant met een schuine streep. Boven en onder die streep staat het teken van de stroomsoort: een golflijn voor wisselstroom, een rechte en een gestippelde lijn voor gelijkstroom.
Het aantal panelen en het vermogen per paneel komen op het schema of in het dossier van de installatie. Een thuisbatterij moet als bron op het schema en het situatieplan staan, maar heeft in tabel 2.23 geen eigen teken: die teken je als eigen symbool met legende. Hoe je die delen samen tekent, staat bij het eendraadschema voor zonnepanelen, thuisbatterij en laadpaal.
Domotica: de sturingseenheid
Een domoticamodule teken je als een rechthoek in twee delen. Onderaan staat het gewone symbool, zoals een schakelaar of een stopcontact met schakelaar. Bovenaan staat hoe de eenheid gestuurd wordt.
Daarvoor zijn vijf tekens. Een dubbele cirkel staat voor een lokale drukknop, golfjes met een stip voor draadloze sturing en een klokje voor geprogrammeerde sturing. Een dubbele cirkel aan een lijn is een uitbreiding met drukknop, en twee boogjes betekenen sturing door detectie. Een eenheid kan er meerdere combineren. Meer over de keuze van een systeem staat bij domotica kiezen en bekabelen.
Klasse 0 verboden, aarding verplicht
Naast de nieuwe tekens veranderde in 2023 ook wat er in de muur mag. Materieel van klasse 0 en 01 is verboden, en materieel van klasse 1 wordt altijd geaard. Op het schema zie je dat aan het stopcontactsymbool.
Een stopcontact zonder dwarsstreep hoort bij een uitzondering. Achter een eigen beschermingstransformator, zoals bij een scheerstopcontact, is geen aardingscontact nodig. In een installatie van vóór 1 oktober 1981 mag een stopcontact zonder aardcontact blijven als de leiding geen beschermingsgeleider heeft en het stopcontact achter een differentieel met hoge gevoeligheid zit. Een aardingspen die nergens met de aarding verbonden is, is altijd verboden.
AREI-symbolen downloaden voor Visio, AutoCAD en Excel
De officiële bron van de symbolen is de tekst van het AREI zelf. Een kant-en-klare bibliotheek voor tekenprogramma’s publiceert de overheid voor zover bekend niet. De meeste tekenaars bouwen hun set één keer op en hergebruiken ze.
Waar je de symbolen officieel vindt
De FOD Economie publiceert de geconsolideerde tekst van Boek 1 van het AREI als pdf. Tabel 2.23 staat in deel 2, in de huidige versie op de bladzijden 48 tot 55. Volta, een organisatie uit de Belgische elektrotechnische sector, verspreidt een overzicht van de symbolen voor het eendraadschema als fiche van negen bladzijden.
Gebruik altijd een versie van na 1 juni 2023. Een symbolenblad van vóór die datum mist de laadpaal, de omvormers en domotica, en de nieuwste overzichten tonen ook de aardingsonderbreker en de aftakkast.
Een eigen bibliotheek in AutoCAD of Visio
In een CAD-programma teken je elk symbool één keer en bewaar je het als blok. Leg het invoegpunt op de plek waar de toevoerlijn begint. In Visio maak je van elk symbool een vorm in een eigen stencil. Zo staan de tekens telkens op dezelfde schaal en plaats op de lijn. Het schema blijft dan leesbaar op A3 of A4.
Een symbolenset van een softwareleverancier of een gratis tekentoepassing kan ook, maar vergelijk ze eerst met tabel 2.23. Buitenlandse sets volgen andere normen, dus een teken kan afwijken van de Belgische tabel.
AREI-symbolen in Excel
Wie zoekt naar AREI-symbolen voor Excel, bedoelt meestal een lijst van kringen met de symbolen erbij. Dat werkt: je plakt elk symbool als afbeelding of vorm in een cel. Per rij noteer je de letter van de kring, de automaat, de kabel en de punten. Vectorafbeeldingen in svg blijven scherp als je ze groter of kleiner maakt.
Een tabel in Excel is wel een werkdocument en geen eendraadschema. Het AREI vraagt een tekening die met lijnen en symbolen toont hoe de delen samenhangen. Hoe je van zo’n lijst een volledig schema maakt en met welke programma’s, lees je bij het tekenen van het schema zelf.
Een eigen symbolenset opbouwen en gebruiken
Een vaste set tekens bespaart tijd bij elke wijziging en voorkomt dat er op één schema twee tekens voor hetzelfde onderdeel staan.
-
Haal de actuele tabel 2.23
Open de geconsolideerde tekst van Boek 1 van het AREI en zoek tabel 2.23 in deel 2. Controleer op de titelpagina dat het een versie van na 1 juni 2023 is.
-
Maak de lijst van wat in je woning zit
Loop de woning door en noteer elk soort onderdeel: stopcontacten, schakelaars, lichtpunten, sensoren en vaste toestellen. In de zekeringkast lees je alleen de voorkant van de toestellen af; de afdekplaat blijft erop. Zo teken je alleen de symbolen die je echt nodig hebt.
-
Teken elk symbool één keer
Zet elk teken als blok, vorm of afbeelding in je programma, met het aansluitpunt op een vaste plek. Leg het naast de tabel en vergelijk streepje voor streepje: aarding, voetjes, aantal vlaggetjes.
-
Leg de ontbrekende tekens vast
Voor wat niet in de tabel staat, zoals de dampkap, de airco of een lastscheider, kies je één duidelijk teken. Schrijf in een legendekader op elk blad wat het betekent.
-
Zet de gegevens bij de beveiligingen
Neem bij elke automaat curve en kaliber over, bij elke differentieel stroom, gevoeligheid en type, en bij elke kring het kabeltype met brandklasse. Haal die gegevens van de toestellen in de kast, niet uit het hoofd.
-
Laat het schema nakijken
Leg het schema en het situatieplan bij de keuring klaar. Bij een conforme installatie tekenen de verantwoordelijke en het erkend organisme ze voor ontvangst en goedkeuring.
Vóór je het schema aan de keurder geeft
In de praktijk
Een oud schema met symbolen die je niet herkent
Bij de aankoop van een woning krijg je een eendraadschema uit de jaren negentig, met tekens die afwijken van wat je online vindt. Vergelijk ze eerst met tabel 2.23: de basistekens voor stopcontact, schakelaar en lichtpunt zijn sinds lang dezelfde. Wat overblijft, is vaak een smeltzekering of een toestel dat nu een eigen teken heeft. Laat een onbekend teken door de elektricien of de keurder benoemen. Noteer de betekenis op je kopie voor de volgende wijziging.
De tekensoftware zet een stopcontact zonder voetjes
Een gratis programma tekent elk stopcontact als een halve cirkel met alleen een aardingsstreep. Kijk in de symbolenlijst van het programma of er een variant met kinderbescherming is. Ontbreekt die, pas dan het blok één keer aan. Zo klopt elk stopcontact op het schema met wat er in de muur zit, en hoeft de keurder geen afwijking te noteren.
Een airco en een dampkap komen op een bestaande kring
Na een verbouwing komt er een airco in de slaapkamer en een nieuwe dampkap in de keuken. Kijk eerst of de airco 2.600 W of meer haalt: dan krijgt hij een eigen kring met een eigen automaat op het schema. De dampkap aan een stopcontact teken je als dat stopcontact. Voor de airco kies je het algemene vierkant of de motor, en in de legende schrijf je wat het teken betekent. Een nieuwe kring geldt als belangrijke wijziging, dus daarna volgt een keuring.
Veelgemaakte fouten
Een dubbele wissel als één wissel tekenen
Wie een dubbele wisselschakelaar als één wisselsymbool tekent, verliest het tweede lichtpunt op het plan. De keurder vindt dan een schakelaar die niets bedient. Teken twee wisselsymbolen naast elkaar, elk met de code van zijn eigen lichtpunt.
Automaat en differentieel zonder gegevens
Het schakelteken alleen zegt niet of het een automaat of een differentieel is. Een rij tekens zonder C20 of 40/0,03 A type A is voor de keurder onleesbaar. Schrijf bij elk toestel de gegevens die op de voorkant staan.
Eigen tekens zonder legende
Een eigen symbool voor een dampkap of airco is toegelaten, maar alleen met een legende op het schema en het plan. Zonder legende is het teken onbekend, en kan de keurder het schema afkeuren. Zet het legendekader op elk blad, ook als er maar één eigen teken op staat.
Veelgestelde vragen
Waar kan ik de AREI-symbolen downloaden?
In de geconsolideerde tekst van Boek 1 van het AREI, die de FOD Economie als pdf publiceert; tabel 2.23 staat in deel 2. Volta verspreidt daarnaast een fiche met de symbolen voor het eendraadschema. Een bibliotheek van elektrische symbolen voor je huisinstallatie in AutoCAD, Visio of Excel bouw je meestal zelf op. Haal je ze uit een tekenprogramma, controleer ze dan tegen de tabel.
Mag ik symbolen uit een Nederlands of Duits programma gebruiken?
Alleen als eigen symbool met legende. Waar tabel 2.23 een teken heeft, gebruik je dat teken. Een afwijkend teken voor iets wat wel in de tabel staat, maakt het schema moeilijker leesbaar. Bij de keuring kan dat een opmerking opleveren.
Wat is het verschil tussen het symbool van een schakelaar en een drukknop?
Een schakelaar is een klein rondje met een schuine arm; hij blijft in de stand staan waarin je hem zet. Een drukknop is een cirkel met een kleiner rondje erin en geeft alleen een impuls, meestal naar een teleruptor of een domoticamodule.
Moet ik ook de stopcontacten van de wasmachine en de kookplaat tekenen?
Ja, elk vast toestel en elk stopcontact komt op het schema. Wasmachine, droogkast, vaatwasmachine, kookplaat en oven hebben elk een eigen kring en een eigen symbool. Onder die automaat staat dus één toestel met zijn teken.
Welke symbolen zijn er in 2023 bijgekomen?
De laadinrichting voor elektrische voertuigen, het fotovoltaïsch paneel, de omvormers en de DC-DC-omzetter, en de sturingseenheid voor domotica met haar vijf soorten sturing. Ook de regel dat je een eigen teken met legende mag gebruiken, kwam er toen bij.
Wanneer je een vakman inschakelt
Een elektricien die de installatie aanlegt of belangrijk wijzigt, maakt het eendraadschema en het situatieplan op en zet zijn naam en hoedanigheid erop. Een erkend organisme keurt de installatie en het schema na een nieuwe installatie en na een belangrijke wijziging zoals een extra kring. Ook een verzwaring van de aansluiting en de verkoop van een woning met een oude installatie vragen een keuring, en daarna volgt om de 25 jaar een nieuwe controle. Een kring bijleggen of de zekeringkast aanpassen is werk voor een elektricien, op een spanningsloze installatie. Twijfel je bij een oud schema over een teken of over wat er in de kast zit? Laat het dan bevestigen door de elektricien of bij die keuring. Meer daarover staat bij de keuring bij verkoop en nieuwbouw.
Bronnen
- AREI Boek 1 — Installaties op laagspanning en op zeer lage spanning, geconsolideerde versie 05 van 28 oktober 2024 (FOD Economie, pdf-kopie bij Volta)
- Belgisch Staatsblad 28 maart 2023 — Koninklijk besluit van 5 maart 2023 tot wijziging van Boek 1, 2 en 3 van het AREI
- Wijzigingen aan het AREI die op 1 juni 2023 in voege traden, Volta (2023)
- Volta — Symbolen eendraadschema, fiche 19
- Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)
Verder lezen over dit onderwerp
Een eendraadschema en situatieschema tekenen voor de keuring
Monofase of driefase: welke aansluiting je hebt en wanneer je overschakelt
Meterkast 25D60 voorbereiden voor de aansluiting van Fluvius
