Elektrische draden veilig verbinden met de juiste klem

Waar je elektrische draden mag verbinden

Het AREI legt vast waar een verbinding mag zitten en vraagt dat ze volgens de regels van goed vakmanschap gebeurt; het type klem kies je zelf, op maat van de draad. De plaats bepaalt of een verbinding na tien jaar nog veilig is en of je ze bij een storing terugvindt.

In een doos, een bord of aan de klem van een toestel

Een verbinding om twee draden te koppelen, een draad aan te sluiten of een kring af te takken hoort op vier soorten plaatsen. Het gaat om het schakel- en verdeelbord, een verbindings- of aftakdoos en de klemmen van een schakelaar of stopcontact. De vierde is een plafonddoos die groot genoeg is om er een lamp aan op te hangen.

De inbouwdoos achter een schakelaar of stopcontact moet ruim genoeg zijn om de verbindingen er gemakkelijk in kwijt te kunnen. Moet je drie kabels en een aftakking in een ondiepe doos proppen, dan is een diepere doos of een aparte aftakdoos de betere keuze. Een draad die geplooid tegen de rand van een volle doos ligt, beschadigt bij het vastvijzen van het toestel.

De doos zelf is van metaal, onbrandbaar gemaakt hout of een isolerend materiaal dat geen vlam verspreidt. Gewone inbouw- en aftakdozen uit de elektrohandel voldoen daaraan; een zelfgemaakt kastje uit multiplex niet.

Bereikbaar, en nooit in een buis

Wie een kabel tekortkomt in een wachtbuis, is soms geneigd de verbinding in de buis te schuiven. Dat is uitdrukkelijk verboden: in een buis komt geen verbinding, aansluiting of draadlas. Een buis is er om draden in te trekken en weer uit te halen, en een klem halverwege maakt dat onmogelijk.

In dozen die in de muur of de bezetting zitten, blijven de geleiders bereikbaar. Een aftakdoos die achter de bezetting of de gyproc verdwijnt, voldoet dus niet. Plan de doos daarom op een plek waar je hem later kunt openen: in een kast, boven een vals plafond met een luik of achter een afdekplaatje. Meer over buizen en hun diameters vind je bij de keuze van de wachtbuis voor elektriciteit.

Plaatsen waar een aftakdoos niet mag

In de badkamer zijn aftak-, koppel- en verdeeldozen verboden in volume 0, de ruimte in het bad of de douchebak zelf.

Ook ruimten met brandgevaar hebben een eigen regel, bijvoorbeeld een stoffige werkplaats of een hooizolder. Een kabel die er alleen doorloopt, krijgt daar enkel een verbinding in een omhulsel met minstens een half uur brandweerstand.

Een kabel die verticaal in opbouw hangt, trekt door zijn eigen gewicht aan de klemmen. Dat gewicht hoort op de bevestiging van de kabel te rusten, met beugels vlak onder de doos, en niet op de verbinding.

Wat je zelf mag en wanneer een keuring volgt

Het AREI beoordeelt het resultaat, en wie het werk uitvoert, zet zijn naam en hoedanigheid op het schema of de beschrijving. Een kring toevoegen noemt het AREI uitdrukkelijk een belangrijke wijziging. Dan keurt een erkend organisme de installatie voordat je ze weer gebruikt, en het eendraadschema wordt aangepast.

Een wijziging zonder bijkomende impact op de veiligheid, zoals een stopcontact bijplaatsen op een bestaande kring die er nog plaats voor heeft, vraagt geen nieuw eendraadschema. Je maakt dan een korte beschrijving van de wijziging met je naam, hoedanigheid en adres, gedateerd en ondertekend. De wijziging komt ook op het situatieplan. Hoe dat schema eruitziet, staat bij een eendraadschema en situatieschema tekenen.

Het AREI geldt in heel België; premies en regels rond woningkwaliteit verschillen wel per gewest, en een gemeente of netbeheerder kan bijkomende eisen stellen.

Welke klem gebruik je om draden te verbinden?

Voor een verbinding in een doos heb je vier gangbare soorten klemmen. Ze verschillen in hoe ze de draad vasthouden, welke soort draad ze aankunnen en hoe gemakkelijk je ze later weer losmaakt.

Hendelklemmen en insteekklemmen (wago)

In Vlaanderen heet een veerklem in de volksmond vaak een wago, naar een fabrikant ervan, maar elke klem met de juiste gegevens doet hetzelfde werk. Er zijn twee soorten. Bij een hendelklem open je per draad een hendeltje, steek je de gestripte draad erin en sluit je de hendel. Een veer drukt de draad dan tegen een metalen rail. Bij een insteekklem duw je de draad gewoon in de opening en houdt een veer hem vast.

Een gangbare hendelklem van 6 mm² neemt massieve, samengeslagen en soepele draad van 0,5 tot 6 mm². Ze is gemaakt voor 450 V en voert tot 41 A. De draad strip je over 12 tot 14 mm. Dat is precies genoeg om het koper volledig in de klem te laten verdwijnen, met de isolatie tot tegen de opening. Veel insteekklemmen zonder hendel zijn alleen voor massieve draad gemaakt. Op de klem of de verpakking staat welke draad ze aankan.

Het grote voordeel van een hendelklem is dat de klemkracht niet afhangt van hoe hard iemand een vijs aandraait. Je ziet door de doorzichtige behuizing of het koper tot achteraan zit, en je kunt een draad weer losmaken zonder hem te beschadigen.

Lusterklemmen, suikertjes en suikerklontjes

Een lusterklem is een strook kunststof schroefklemmen die je op maat afknipt. Een losse schroefklem heet in Vlaanderen ook een suikertje of suikerklontje, naar de vorm; oudere exemplaren zijn van wit porselein. In elke klem zit een metalen huls met één of twee vijsjes die de draden vastknellen.

Een lusterklem is goedkoop en werkt goed met massieve draad. De vijs moet dan wel stevig aangedraaid zijn en het koper volledig in de huls zitten. Bij soepele draad duwt de vijs de dunne draadjes opzij; zonder adereindhuls zit de draad dan maar half vast. Een lusterklem hoort net als elke andere klem in een doos. Een strook die los achter een lamp, onder een plint of in een holte van de plafondbalken hangt, is een verbinding buiten een doos.

Suikertjes in een oude installatie

Het AREI verbiedt het suikertje zelf niet. Wat telt, is de verbinding: ze zit in een bereikbare doos, er is geen blank koper zichtbaar, de draad zit vast en de klem past bij de draad. Een suikertje dat los in de plafondholte hangt, voldoet aan geen van die eisen.

In oude installaties kom je suikertjes tegen die zo in een holte hangen of in isolatietape gewikkeld zijn. Porselein kan na tientallen jaren barsten, en een vijsje kan na jaren opwarmen en afkoelen losser zitten dan het lijkt. Een vijs die niet stevig vastzit, geeft een slecht contact. Dat contact wordt warm, en een verkleurde of vervormde klem is het teken.

Vind je zo’n verbinding, dan vervang je ze door een klem in een gesloten doos die bereikbaar blijft. Hoe je een oude installatie beoordeelt, staat bij de keuring van de elektrische installatie bij verkoop en nieuwbouw.

Lasdoppen en persverbindingen

Een lasdop is een kunststof dopje met een conische veer erin, dat je over de getwiste draaduiteinden draait. In Belgische woningen zie je ze minder dan hendelklemmen.

De lasdop moet passen bij het aantal en de doorsnede van de draden, en ook hier hoort de verbinding in een doos.

Een persverbinding of stootverbinder is een metalen huls waarin je twee draden met een tang samenperst, met een krimpkous of een isolerende mantel erover. Ze is compact en kan in een doos of in een verbindingsmof, maar ze is niet meer los te maken.

Klem	Draad	Voordeel	Let op
Hendelklem	Massief, samengeslagen en soepel, 0,5–6 mm²	Vaste klemkracht, herbruikbaar	Striplengte van de klem volgen
Insteekklem	Meestal massief	Snel, compact	Soepele draad alleen als de klem dat vermeldt
Lusterklem, suikertje	Massief; soepel met adereindhuls	Goedkoop, overal te knippen	Vijs stevig vast, koper volledig in de huls
Lasdop	Massief, getwist	Klein	Juiste maat voor aantal en doorsnede
Rijgklem op DIN-rail	Massief en soepel, tot 10 of 16 mm²	Ordelijk in kast of bord	Eindplaat en eindsteun op de rail

Stijve en soepele draad verbinden

Hoe een draad vastzit, hangt af van zijn kern. Een massieve kern blijft in de vorm waarin de klem hem duwt. Een soepele kern bestaat uit tientallen dunne draadjes die uitwijken onder druk.

Massief, samengeslagen of soepel

Installatiedraad zoals VOB en installatiekabel zoals XVB hebben tot 6 of 10 mm² een massieve kern. Dat is één draad, met de letter U in de code (H07V-U). Daarboven is de kern samengeslagen uit meerdere draden, aangeduid met de letter R (H07V-R). Soepele draad en snoer, klasse 5, bestaat uit veel dunne draadjes en dient voor toestellen, verlengsnoeren en de bedrading in een kast.

Een massieve draad blijft goed onder een vijs en in een insteekklem. Een samengeslagen of soepele draad vraagt een klem die er uitdrukkelijk voor gemaakt is, of een adereindhuls. Welke kabel je waar legt, staat bij XVB-kabel, VOB-draad en andere kabels.

Een massieve en een soepele draad in één klem

Een snoer van een lamp of een toestel op een vaste installatiedraad aansluiten, is de klassieke combinatie van stijf en soepel. In een hendelklem steek je elke draad in zijn eigen opening. Elke opening klemt zijn eigen draad, dus het verschil in kern speelt geen rol.

In een lusterklem of suikertje ligt het anders. De vijs drukt op de dikste draad en de dunne draadjes van het snoer liggen ernaast zonder echte druk. Een adereindhuls op de soepele draad lost dat op. Twee draden van een verschillende doorsnede, bijvoorbeeld 1,5 en 2,5 mm², onder één vijs is altijd zwak: de dunste zit maar half vast.

Adereindhulzen: wanneer nodig

Een adereindhuls is een dun metalen buisje, meestal met een kunststof kraag. Je schuift het over de gestripte soepele draad en perst het vast met een krimptang. De draadjes worden daardoor één vaste staaf die een schroefklem goed kan vastnemen.

Je hebt een huls nodig zodra een soepele draad onder een schroef komt. Denk aan een lusterklem, de schroefklem van een schakelaar, een automaat of een rijgklem. Het AREI schrijft ze bijvoorbeeld voor bij soepele draad tussen een differentieel en de automaten erachter. Daar houden geperste hulzen de draadjes aan beide uiteinden samen, aangebracht met een gepast werktuig. Een veerklem die voor soepele draad gemaakt is, neemt de draad ook zonder huls. De fabrikant van de klem zegt of een huls er mag of beter is.

Een massieve draad krijgt geen adereindhuls. Hij houdt zelf zijn vorm onder de vijs, en de huls voegt alleen een extra overgang toe.

Bekijk groter ↗

De juiste huls en een goede persing

De huls past bij de doorsnede van de draad: een huls voor 1,5 mm² op een draad van 1,5 mm². De kleur van de kraag geeft die doorsnede aan, maar er bestaan verschillende kleurcodes naast elkaar. Lees daarom de maat op het doosje en ga niet af op de kleur alleen.

Strip de draad over de lengte van het metalen buisje. Het koper reikt dan net tot aan het einde en de isolatie zit tot in de kraag. Pers de huls met een krimptang voor adereindhulzen. Een gewone combinatietang plet de huls plat in plaats van ze rondom vast te knijpen, en dan zit de draad er nog los in. Na het persen trek je stevig aan de huls: ze mag niet verschuiven.

Rijgklemmen op een DIN-rail

Een rijgklem klik je op een DIN-rail van 35 mm, naast de automaten in de zekeringkast of in een apart verdeelkastje. Je rijgt ze naast elkaar tot een klemmenstrook, vandaar de naam.

Waarvoor rijgklemmen dienen

In een woning sluit je met rijgklemmen de kabels uit de muur ordelijk aan voordat ze naar de automaten gaan. Je verdeelt er ook één neuter of aarding mee over meerdere klemmen, of je verbindt er een kring in een onderverdeelbord mee door. Er zijn doorgangsklemmen, aardklemmen in groen-geel die contact maken met de rail, en klemmen met een zekering of een scheidingsmes.

In trek- en doorvoerkasten mag een aansluiting alleen op een passend klemmenblok gebeuren, en een strook rijgklemmen is precies dat. Hoe de kast verder is opgebouwd, lees je bij een zekeringkast plaatsen, inrichten en uitbreiden.

DIN-railklemmen kiezen: doorsnede en striplengte

Op een rijgklem staat de nominale doorsnede, bijvoorbeeld 2,5, 4, 6 of 10 mm². Een rijgklem van 10 mm² met push-in-veer neemt draden van 0,5 tot 16 mm² en past op een DIN-rail van 35 x 15 en 35 x 7,5 mm. Ze vraagt een striplengte van 17 tot 19 mm. Massieve draad en soepele draad met adereindhuls duw je er rechtstreeks in. Voor soepele draad zonder huls open je eerst de veer met een schroevendraaier.

Aan het einde van een strook dekt een eindplaat de open zijkant van de laatste klem af. Een eindsteun houdt de strook op zijn plaats. Een nummer of kleur op elke klem maakt de strook leesbaar voor wie later aan de kast werkt.

Rijgklem of verbinding in een doos?

Een rijgklem hoort vast op een rail, in een zekeringkast, een verdeelkastje of een kast met een klemmenstrook. In de muur of het plafond gebruik je hendelklemmen of lusterklemmen in een doos. Een losse rijgklem in een doos schuift heen en weer en trekt zo aan de draden: ze is gemaakt om op een rail te klikken.

Klemmen voor 10 mm²

Draad van 10 mm² kom je in een woning vooral tegen bij een zware voeding, zoals naar een onderverdeelbord of een bijgebouw. Welke doorsnede een kring nodig heeft, hangt af van de stroom en de lengte. Dat staat bij de kabelsectie en het aantal stopcontacten per kring.

Wago 10 mm²: welke klem past?

De gangbare hendelklemmen gaan tot 6 mm². Voor 10 mm² neem je een klem die uitdrukkelijk voor die doorsnede gemaakt is. In een kast is dat een rijgklem van 10 mm² op de DIN-rail, met een klembereik tot 16 mm². Buiten een kast gebruik je een aftakdoos met een klemmenblok van de juiste doorsnede of een geïsoleerde persverbinding.

Kijk bij elke klem naar twee waarden: het klembereik in mm² en de stroom die ze mag voeren. Een klem die de draad fysiek aanneemt, is daarom nog niet geschikt voor de stroom van een kring in 10 mm².

De stroom staat op de klem of in de technische fiche.

VOB en VOBst van 10 mm²: welke kern?

VOB-draad van 10 mm² bestaat met een massieve en met een samengeslagen kern. De massieve (H07V-U) is één dikke koperdraad, die stijf is en moeilijk door bochten gaat. De samengeslagen (H07V-R) bestaat uit meerdere draden en buigt makkelijker. In de handel staat draad ook onder namen als VOBst, en die namen worden niet overal op dezelfde manier gebruikt. Ga daarom af op de code die op de isolatie gedrukt staat: U is massief, R samengeslagen.

Voor de klem maakt dat verschil. Een samengeslagen kern van 10 mm² krijgt in een push-in-rijgklem of een schroefklem het best een adereindhuls van 10 mm². Een klem die uitdrukkelijk voor samengeslagen draad gemaakt is, kan ook. Een massieve 10 mm² gaat recht in de klem, maar laat zich lastig in een volle kast plooien. Plan daarom de ruimte voor de bochten.

Een elektriciteitskabel verlengen

Een kabel die te kort is na een verbouwing, verleng je met een aftakdoos en een stuk kabel van dezelfde soort en doorsnede. Zo’n verbinding is volwaardig als ze in een bereikbare doos zit en de beschermingsgeleider gewoon mee doorloopt.

Verlengen in een aftakdoos

Het nieuwe stuk kabel heeft minstens dezelfde doorsnede als het bestaande, anders wordt de dunste kabel het zwakke punt van de kring. Per kleur komt een eigen klem: blauw bij blauw, bruin bij bruin, groen-geel bij groen-geel. De groen-gele draad is de beschermingsgeleider en mag nergens anders voor dienen. Welke kleur waarvoor dient, staat bij de kleur van de neuter en andere draadkleuren.

De doos komt op een plek die bereikbaar blijft en krijgt een deksel. In een vochtige ruimte, zoals een garage of een kelder, kies je een opbouwdoos met wartels of rubberen doorvoeren die de kabelmantel omsluiten. De wartel drukt op de mantel van de kabel, niet op de isolatie van de losse draden.

Een kabel in de grond verlengen

Een verbinding in een ondergrondse kabel moet minstens even goed isoleren en even luchtdicht zijn als de kabel zelf. Een hendelklem in een gewone doos die je ingraaft, voldoet daar dus niet aan. Een verbindingsmof die voor ondergrondse kabels gemaakt is, met giethars of krimpmateriaal, wel, maar dat is werk voor een elektricien.

Vaak is een opbouwdoos boven de grond eenvoudiger, bijvoorbeeld tegen de muur van het tuinhuis, waar je de verbinding kunt nakijken. Hoe je een kabel naar een bijgebouw legt, staat bij stroom naar het tuinhuis of de tuin brengen.

Het snoer van een toestel verlengen

Een te kort snoer van een lamp of toestel verleng je niet met een losse klem in isolatietape. Je vervangt het hele snoer door een langer snoer van dezelfde soort en doorsnede. Of je gebruikt een verlengsnoer met stekker en contactdoos. Het snoer van een hanglamp verbind je in de plafonddoos met de vaste draad, met een klem die geschikt is voor soepele draad.

Een verbinding controleren

Een verbinding die vandaag werkt, kan over een jaar warm worden. Wat je bij het maken controleert, voorkomt dat.

Trekproef en zicht op het koper

Trek na het vastzetten aan elke draad afzonderlijk, stevig maar zonder te rukken. Een draad die uit de klem schuift, zat niet tot achteraan of de vijs was te los. Kijk daarna of er tussen de isolatie en de klem geen blank koper te zien is. Bij een doorzichtige hendelklem zie je ook of het koper tot aan de achterkant van de klem reikt.

Plooi de draden daarna rustig in de doos, zonder ze te knikken en zonder dat een klem tegen het deksel drukt. Een draad die in een bocht van bijna 180 graden tegen een klem staat, trekt op termijn aan de verbinding.

Een warme of verkleurde klem

Een bruine, zwarte of vervormde klem wijst op een slecht contact dat warm geworden is. Een geur van verbrande kunststof in een doos ook. Schakel de kring uit en laat hem uit tot de verbinding vervangen is.

Kijk ook naar de draad zelf. Verkleurde isolatie of verhard koper knip je af tot je weer gaaf materiaal hebt, en dan maak je een nieuwe verbinding.

Komt het meer dan eens voor op dezelfde kring, dan laat je de kring nakijken. Een te dunne draad voor de automaat of een toestel dat te veel stroom trekt, maakt elke klem warm.

Twee draden verbinden in een aftakdoos

1. 1

   Maak de kring spanningsloos

   Zet de automaat van de kring uit en hang er een briefje bij, zodat niemand hem terug aanzet. Controleer met een spanningstester op alle draden in de doos dat er geen spanning meer op staat. Weet je niet zeker welke automaat het is, zet dan de hoofdschakelaar uit.

2. 2

   Strip de mantel en de draden

   Verwijder de buitenmantel van de kabel tot net binnen de doos, zodat de mantel nog door de doorvoer loopt. Strip elke draad over de lengte die op de klem staat, bij een gangbare hendelklem 12 tot 14 mm. Het koper mag geen inkeping van het mes hebben; een gekerfde draad breekt later op die plek.

3. 3

   Zet hulzen op soepele draad

   Komt een soepele draad in een schroefklem, schuif er dan een adereindhuls van de juiste doorsnede over en pers ze met een krimptang. Massieve draad krijgt geen huls.

4. 4

   Verbind per kleur

   Steek de draden van dezelfde kleur elk in een eigen opening van één klem. Blauw gaat bij blauw, bruin bij bruin en groen-geel bij groen-geel. Sluit de hendels of draai de vijzen stevig aan. Er is geen blank koper zichtbaar tussen de isolatie en de klem.

5. 5

   Doe de trekproef

   Trek aan elke draad afzonderlijk. Hij blijft zitten, en bij een doorzichtige klem zie je het koper tot achteraan.

6. 6

   Sluit de doos en test

   Plooi de draden zonder knik in de doos en zet het deksel erop. Zet de automaat weer aan en controleer of het stopcontact of de lamp werkt. Noteer de wijziging op het situatieplan.

Vóór je de doos sluit

• Elke verbinding zit in een doos, een verdeelbord of aan de klem van een schakelaar of stopcontact, en niet in een buis.
• De doos blijft bereikbaar en heeft een deksel.
• Elke klem past bij de doorsnede en de soort draad die erin zit.
• Soepele draad onder een schroef heeft een geperste adereindhuls van de juiste maat.
• Per klem zitten alleen draden van dezelfde kleur en dezelfde functie; de groen-gele draad loopt overal door.
• Tussen isolatie en klem is geen blank koper zichtbaar en elke draad doorstaat de trekproef.
• Het nieuwe stuk kabel heeft minstens de doorsnede van het bestaande.
• De wijziging staat op het situatieplan, en een nieuwe kring is gekeurd door een erkend organisme.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

De verbinding in de wachtbuis schuiven

Een klem die in een buis verdwijnt, is uitdrukkelijk verboden en niet meer te bereiken. Trek liever een nieuwe draad door de hele buis, of zet op een bereikbare plek een aftakdoos en verbind daar.

Een gewone tang gebruiken voor adereindhulzen

Een combinatietang plet de huls op één plek en laat de draadjes los in de rest van het buisje. De huls lijkt vast, maar komt onder een vijs los. Een krimptang voor adereindhulzen perst de huls rondom samen.

Te veel koper strippen

Wie royaal stript, laat blank koper buiten de klem uitsteken, waar het tegen een andere draad of de metalen doos kan komen. Strip over de lengte die op de klem staat en knip een te lang stuk af voordat je de draad insteekt.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Een nieuwe kring of werk in de zekeringkast laat je over aan een elektricien. Dat geldt ook voor een verbinding in een ondergrondse kabel en alles in 10 mm² of meer. Een nieuwe kring geldt als een belangrijke wijziging: een erkend organisme keurt de installatie voordat je ze weer gebruikt, en het eendraadschema wordt aangepast. Ook een nieuwe installatie wordt gekeurd voordat ze in gebruik gaat, een oude installatie bij de verkoop van de woning of bij een verzwaring van de aansluiting, en elke huishoudelijke installatie om de 25 jaar. Kun je zelf niet met een spanningstester nagaan dat een doos spanningsloos is, begin dan niet aan de verbinding. Meer over het verloop staat bij de keuring van de elektrische installatie.

Bronnen

• AREI Boek 1 — Installaties op laagspanning en op zeer lage spanning, geconsolideerde versie (FOD Economie)
• Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)
• Volta — Technologische informatiefiche 08: Soorten kabels
• Volta — Technologische informatiefiche 11: Gouden acht
• Verbindingsklem met hendels 221-612, technische gegevens, WAGO
• Doorgangsrijgklem 10 mm² 2010-1201, technische gegevens, WAGO