Dakpannen kiezen: klei of beton, stormpan of tegelpan
Kies dakpannen eerst op de helling van je dak en het gewicht dat het gebinte draagt, pas daarna op kleur. Een kleine kleistormpan leg je met ongeveer 21 stuks per m² en weegt 35 tot 40 kg/m². Kleine tegelpannen vragen 54 tot 66 stuks en 55 tot 81 kg/m², en minstens 25 tot 35° helling. Gebakken pannen kostten in Vlaamse aanbestedingen van 2023 gelegd gemiddeld 58 euro per m² exclusief btw, ongeveer 70 euro met 21% btw.
Bekijk de informatie en links bij deze gids
Kleipannen of betonpannen
Op een Vlaams hellend dak liggen bijna altijd pannen van gebakken klei of van beton. Van op straat lijken ze op elkaar. Ze worden wel heel anders gemaakt: de ene gaat door een oven, de andere hardt uit zoals beton. Dat verschil zie je terug in hoe de kleur erop zit, in het oppervlak en in de garantie.
Kleipannen: gebakken en kleurvast
Een kleipan is klei die in een vorm wordt geperst en daarna in een oven gebakken. De kleur komt uit de klei zelf, of uit een engobe of een glazuur die in de oven mee vastbakt. Wat je bij de levering ziet, is dus gebakken materiaal en geen laag verf.
Kleipannen die in België verkocht worden, dragen vaak het BENOR-keurmerk. Op de technische fiche staan de proeven die de pan doorstaan heeft. Denk aan de vorstproef volgens EN 539-2 en de breuklast: bij een kleine stormpan meer dan 1.200 N.
Betonpannen: zand, cement en een toplaag
Een betonpan is gemaakt van zand, cement en water, gekleurd met ijzeroxide. Ze hardt uit zonder oven en krijgt daarna een toplaag die het oppervlak dicht en glad maakt. Die toplaag bepaalt hoe lang de pan haar kleur en haar gladde huid behoudt.
Werk je een oud dak met betonpannen bij, dan zoek je een pan met hetzelfde profiel en dezelfde latafstand. Hoe je een bestaand model herkent, staat bij oude dakpannen herkennen en bijpassen.
Wat het verschil in de praktijk betekent
Bij klei zit de kleur in gebakken materiaal; bij beton zit ze in de massa en in een toplaag die na het uitharden is aangebracht. Op een gladde, geglazuurde kleipan hechten algen en mos moeilijker dan op een ruw oppervlak, en dat telt vooral op een noordkant onder bomen. Wat je doet als ze er toch komen, lees je bij een dak ontmossen en reinigen.
Hoe lang een pannendak meegaat, hangt minstens zo sterk af van de plaatsing als van het materiaal. Een fabrikant van kleipannen geeft 30 jaar garantie op de vorstbestendigheid, maar alleen als de pannen volgens zijn plaatsingsvoorschriften gelegd zijn, met een verluchte ruimte onder de pannen. Vraag bij elk model welke garantie de fabrikant geeft en onder welke voorwaarden, en laat die voorwaarden in de offerte opnemen.
Ga je van een licht dak naar een zwaarder, dan beslist het gebinte mee. Vergelijk dus eerst het gewicht per m² op de fiches.
| Kleipan | Betonpan | |
|---|---|---|
| Grondstof | gebakken klei | zand, cement, water en ijzeroxide |
| Kleur | in de klei, engobe of glazuur, mee gebakken | in de massa en in een toplaag na het uitharden |
| Formaten | van tegelpan (tot 66/m²) tot groot formaat (± 10/m²) | zie de technische fiche van het model |
| Gewicht | 35 tot 55 kg/m² voor profielpannen, 55 tot 81 kg/m² voor tegelpannen | zie de technische fiche van het model |
| Gelegd, aanbesteding 2023 | gemiddeld 58 euro/m² excl. btw (30 offertes) | te weinig offertes voor een gemiddelde |
Soorten dakpannen naar vorm
De vorm van de pan bepaalt hoeveel stuks je per m² legt en vanaf welke helling het dak waterdicht blijft. Vier families komen in Vlaanderen het meest voor; de Boomse pan, de oude Vlaamse holle pan, heeft een eigen gids bij Boomse pannen.
Stormpannen
Een stormpan is een profielpan met een golvende S-vorm. Ribbels aan de zijkant en aan de kop, de sluitingen, haken in de volgende pan. Zo blijven regen en wind buiten bij een kleinere overlap dan bij een oude holle pan.
Een gangbare kleine stormpan heeft een vaste latafstand van ± 248 mm en een nuttige breedte van ± 195 mm. Daarmee leg je 20,7 pannen per m², en het dak weegt 35 tot 40 kg/m², afhankelijk van de afwerking.
Zo een pan ligt vanaf 22° helling; flauwer kan alleen met een aangepast onderdak volgens de fiche van de fabrikant.
Tegelpannen en Franse tegelpannen
Tegelpannen zijn kleine, vlakke kleipannen zonder golf. Je ziet ze ook als Franse tegelpannen aangeboden. Ze liggen kruisgewijs, telkens half over de pan eronder, met een vaste latafstand van 90 tot 145 mm. Op een kleine tegelpan van ± 170 mm breed betekent dat 54 pannen per m² bij 110 mm latafstand en 66 bij 90 mm.
Omdat er veel overlap is, weegt een tegelpannendak 55 tot 81 kg/m², bijna het dubbele van een stormpannendak. Een tegelpan ligt doorgaans vanaf 35° helling; met de kleinere latafstand en een regendicht onderdak zakt dat tot 25°.
Nog flauwer kan alleen als het onderdak de waterdichting overneemt. De pannen houden het water dan maar gedeeltelijk tegen, dus moet een bijzonder onderdak het ingewaaide water naar de goot afvoeren, met perfect afgewerkte overlappen en aansluitingen. Of dat voor jouw model mag en vanaf welke helling, staat op de fiche van de fabrikant; staat het er niet, dan kies je een pan die voor jouw helling gemaakt is.
De vlakke dakpan
Een vlakke dakpan heeft het strakke uitzicht van een tegelpan, maar het formaat en de sluitingen van een profielpan. Je legt er 10 tot 15 per m², en ze wegen 40 tot 52 kg/m². Op een vlak oppervlak zie je elke oneffenheid. Kepers die niet op één lijn liggen, tekenen zich af in de pannenrijen.
Sommige vlakke modellen met een regelbare latafstand liggen met een aangepast onderdak al vanaf 10 tot 13° helling. Dat maakt ze een optie voor een flauw dak, zolang je de voorwaarden van de fiche (latafstand en type onderdak) precies volgt.
Wat is een sneldekpan?
Een sneldekpan is een grote pan in klei of beton. Je legt er ongeveer 10 tot 13 per m² in plaats van 20. Zo is een dak sneller gedekt, en daar komt de naam vandaan; « Sneldek » is ook de merknaam van een betonpan.
Veel grote pannen hebben een regelbare latafstand, bijvoorbeeld van 335 tot 393 mm. Bij een renovatie pas je de latafstand dan aan de lengte van het dakvlak aan. Zo eindigt de bovenste rij onder de nok op een volle pan. Ze wegen 41 tot 55 kg/m².
| Type | Stuks per m² | Gewicht per m² | Latafstand | Helling vanaf |
|---|---|---|---|---|
| Kleine stormpan | ± 21 | 35 tot 40 kg | ± 248 mm, vast | 22° |
| Tegelpan | 27 tot 66 (klein formaat 54 tot 66) | 55 tot 81 kg | 90 tot 145 mm, vast | 35° (25° met regendicht onderdak) |
| Vlakke pan, groot formaat | 10 tot 15 | 40 tot 52 kg | vaak regelbaar | 10 tot 25°, per model |
| Sneldekpan (groot formaat) | 10 tot 13 | 41 tot 55 kg | vaak regelbaar, 335 tot 393 mm | 20 tot 25°, per model |
Vraag bij twijfel tussen twee modellen de legplannen op. Daarop staat hoe de pan aansluit aan de nok, de gevel en de goot. Een model met een passende gevelpan en nokpan voor jouw helling spaart zaagwerk en mortel.
Afmetingen, dekbreedte en gewicht per m²
De afmetingen die op een fiche staan, zijn de buitenmaten van de pan. Voor het dak tellen twee andere maten: de latafstand en de nuttige breedte, samen de dekmaat.
Latafstand en dekbreedte bepalen het aantal pannen
De latafstand, ook nuttige lengte genoemd, is de afstand tussen twee panlatten: het stuk van de pan dat zichtbaar blijft. De nuttige breedte of dekbreedte is de breedte die één pan in een rij inneemt, na aftrek van de zijsluiting. Vermenigvuldig je beide, dan heb je de oppervlakte die één pan dekt.
Bij een latafstand van 248 mm en een dekbreedte van 195 mm dekt een pan 0,248 x 0,195 = 0,048 m². Dat geeft 20,7 pannen per m². Reken voor snijverlies, halve pannen en breuk nog een paar procent extra, en tel de hulpstukken apart per lopende meter.
Hoeveel wegen dakpannen per m²?
Het gewicht per m² ligt voor profielpannen in klei tussen 35 en 55 kg, voor tegelpannen tussen 55 en 81 kg. Een kleine stormpan weegt 1,7 tot 1,9 kg per stuk, een tegelpan ± 1 kg. Van kleine pannen liggen er wel meer per m², met meer overlap.
Dat cijfer heeft twee gevolgen. Het gebinte moet het dragen, samen met sneeuw en wind.
Een lichter dak heeft dan weer meer verankering nodig, omdat het eigen gewicht minder van de zuigkracht van de wind opvangt. Daarom staat het gewicht per m² in de verankeringstabellen.
Zwaardere pannen op een bestaand dak
Leg je tegelpannen waar stormpannen lagen, dan gaat het gewicht van 35 tot 40 kg naar 55 tot 81 kg per m², tot het dubbele op dezelfde kepers en gordingen. Ook wie kleipannen legt op een dak dat vroeger een lichtere bedekking droeg, zoals leien of golfplaten, verzwaart het dak. Laat een architect of ingenieur stabiliteit eerst narekenen of het gebinte dat draagt.
Hoe een gebinte opgebouwd is en waar het zwak wordt, staat bij hoe een dakgebinte is opgebouwd.
Kleur en afwerking van kleipannen
De kleur van een kleipan komt uit de klei zelf, uit het bakproces of uit een laag die mee gebakken wordt. Die keuze bepaalt het uitzicht, maar ook hoe glad het oppervlak is en hoe vlot er mos op komt.
Blauw gesmoorde pannen
Blauw gesmoorde pannen worden reducerend gebakken: tijdens het bakken wordt de toevoer van zuurstof onderbroken. Daardoor krijgt de klei een blauwgrijze kleur die tot diep in de massa doordringt. Een schilfer of een beschadigde rand toont dus dezelfde kleur als het oppervlak.
Gesmoorde pannen geven een donker dak dat aan leien doet denken, met kleine kleurverschillen tussen de pannen.
Die schakering hoort erbij. Leg pannen uit verschillende pakken daarom gemengd, zodat er geen vlekken van één tint op het dakvlak ontstaan.
Engobe en glazuur
Een engobe is een fijne, matte deklaag van klei die op de pan wordt aangebracht en in de oven vastbakt. Ze geeft een egale kleur zonder glans. Een glazuur is een glasachtige laag die ook mee gebakken wordt. Het oppervlak wordt daardoor glad en glanzend, en algen en mos hechten er moeilijker op.
Natuurrode pannen hebben geen deklaag: je ziet de kleur van de gebakken klei zelf, met de kleine verschillen die het bakken geeft. Wie een egale kleur wil, kiest een engobe of glazuur.
Kleur en gemeentelijke voorschriften
Kies de kleur pas nadat je de voorschriften voor je perceel bekeken hebt. Een ruimtelijk uitvoeringsplan, een verkaveling of een gemeentelijke verordening kan de kleur of het materiaal van het dak vastleggen. Denk aan rode of donkere pannen in een dorpskern. Die regels staan in het omgevingsloket en bij de dienst omgeving van je gemeente.
Hulpstukken aan nok, gevel en goot
Een pannendak lekt zelden midden in het dakvlak. Water en wind komen binnen aan de randen: de nok, de gevels, de goot en de kielgoten. Daarom heeft elk panmodel eigen hulpstukken, en daarom waaien pannen het eerst weg op die plaatsen.
Nokken en noordbomen
De nokken, ook nokpannen of vorsten genoemd, dekken de nok af waar twee dakvlakken samenkomen. Een noordboom is hetzelfde stuk op een hoekkeper, de schuine rib van een schilddak. Ze liggen in de zone met de meeste turbulentie. Daarom wordt elk stuk apart verankerd, met een vorstklem of een inox schroef van 4,5 x 80 mm met rondel en dichting.
Nokpannen met een sluiting liggen met hun overlap tegengesteld aan de windrichting die in de streek overheerst, zodat slagregen niet onder de overlap wordt geblazen.
Kantpannen of gevelpannen
Kantpannen, of gevelpannen, zijn linker- en rechterpannen met een omgeplooide rand die de bovenkant van de zijgevel afdekt. Ook kantpannen worden één voor één verankerd.
Tussen het metselwerk of de boordplank en de binnenkant van de kantpan blijft minstens 10 mm vrij. De gevel zet, en een nat geworden panlat krimpt tot 1%. Over 50 cm tussen de laatste keper en het einde van de lat is dat 5 mm. Zit de kantpan klem tegen de gevel, dan duwt die beweging hem los of breekt hij.
Wat doet een ondernok?
Een ondernok, in de vakliteratuur ventilerende ondervorst, is een soepele rol over de noklat. Je drukt hem aan weerszijden op de bovenste pannen en legt de nokpannen erop.
De rol houdt stuifsneeuw, regen en ongedierte buiten en laat tegelijk de lucht uit de spouw onder de pannen ontsnappen.
Vroeger werden nokpannen ingemorteld. Die mortel sluit de luchtuitlaat aan de nok af. Wordt de nok toch gemorteld of ligt er geen ventilerende ondernok, dan komen ventilatiepannen in de tweede rij onder de nok.
Nokruiter en noklat
De noklat is de lat waarop de nokpannen bevestigd worden. Ze ligt hoog genoeg om de nokpannen in lijn te leggen, en ze laat lucht door. Een nokruiter is een verstelbare metalen beugel op de nok die de noklat op de juiste hoogte houdt, met vrije ruimte eronder. Een noklat die opgebouwd is uit restjes panlat sluit die doorgang vaak af. De lucht die aan de goot binnenkomt, kan dan niet weg, en het vocht blijft onder de pannen hangen.
Ventilatie onder de pannen
Tussen het onderdak en de pannen stroomt lucht van de goot naar de nok. Ze droogt de pannen langs onder en voert vocht af dat door de pannen of het onderdak komt. De tengellatten zijn daarvoor minstens 15 mm dik en lopen door tot aan de goot, met een vogelscherm tegen nestbouw.
Soms volstaat dat niet. Kan de lucht aan de goot niet binnen, dan komen er ventilatiepannen in de tweede rij vanaf de goot. Is het dakvlak langer dan 10 m, dan komen er extra in het midden, en ook onder een loodslab tegen opgaand metselwerk horen ze. Ontbreekt deze ventilatie, dan vervalt bij een kleipannenfabrikant de garantie op vorstbestendigheid. Welk onderdak onder de pannen hoort, lees je bij onderdak plaatsen, folie of plaat.
Dakpannen vastzetten tegen storm
Pannen waaien weg door zuigkracht: de wind die over het dak strijkt, trekt ze omhoog. Die zuiging is het sterkst aan de randen, de hoeken, de nok, de hoekkepers en rond dakramen en schouwen.
Welke pannen je verankert
In België volgt de verankering de windbelasting van Eurocode 1 (NBN EN 1991-1-4) en de tabellen van Buildwise in TV 240 « Pannendaken ». Vier factoren bepalen hoeveel pannen vast moeten. Het gaat om het gewicht per m², de dakhelling, de ligging van het gebouw en de hoogte van de nok. De tabellen maken een verschil tussen de middenzone van het dakvlak en de randzone.
Hoeveel pannen per m² vast moeten, lees je af in die tabellen. In de randzones zijn dat er meer, net als aan zee en in heuvelachtig of open landelijk gebied. Bij een zeer blootgesteld gebouw kan elke pan een dubbele bevestiging nodig hebben. De nokpannen, noordbomen en kantpannen worden altijd één voor één verankerd.
Extra verankering rond kielgoten en hoekkepers
Bij een dak met een L- of T-vorm komen de zones met extra verankering ook rond de hoekkepers en de kielgoten, want daar zuigt de wind even hard als op de hoeken van een rechthoekig dak. De breedte van die strook is e/10, waarbij e de kleinste van twee maten is: de afmeting van het gebouw of tweemaal de nokhoogte.
Neem een woning in L-vorm met een nok op 6 m en vleugels van 10 en 8 m. Tweemaal de nokhoogte is 12 m, dus e is 10 m voor de ene vleugel en 8 m voor de andere. De strook met extra verankering is dan 1 m en 80 cm breed. Een kielgoot telt in de tabellen als zone B bij een helling van 15 tot 30°, en als zone A bij 30 tot 45°.
Panhaken, schroeven en vorstklemmen
Een pan wordt vastgezet met een panhaak in inox of koper, met een inox schroef met afdichtingsring, of met beide. Een zichtbare panhaak klemt de voet van de pan; een zijdelingse haak zit verborgen in de zijsluiting en houdt de pan ook tegen kantelen. Panhaken zijn gemaakt voor panlatten van 24 x 32 mm en passen tot 27 x 40 mm.
Boven 75° helling geldt de pan als gevelbekleding. Dan wordt elke pan twee keer bevestigd, met een zijdelingse haak en een schroef.
Tegelpannen leggen en vastzetten
Tegelpannen leg je kruisgewijs. Elke rij schuift een halve pan op, zodat een naad altijd boven het midden van de pan eronder valt. Ze hangen met een doorlopende rib aan de panlat, op een vaste latafstand die afhangt van de helling.
De meeste tegelpannen hebben twee nagelgaten. Daarin gaat een inox schroef van 4,5 x 35 mm met EPDM-ring. Met tot 66 pannen per m² kost het vastzetten van een tegelpannendak merkbaar meer uren. Reken dat mee als je offertes vergelijkt.
Een losse pan na een storm vervangen lijkt een klein werk, maar je staat dan op een glad, hellend dakvlak, vaak nog nat. Een gewone ladder tegen de goot is daarvoor de verkeerde werkpost: je hebt een dakladder die over de nok haakt of een stelling met leuning nodig. Werk aan de nok en langs de gevels, en elk werk op een hoog of steil dak, laat je aan een dakwerker.
Wat is de kostprijs van dakpannen per m²?
Betrouwbare Vlaamse prijzen komen uit de aanbestedingen van sociale woningbouw, die de Vlaamse overheid per post publiceert. Het zijn eenheidsprijzen exclusief btw uit offertes van aannemers voor nieuwbouw en vervangingsbouw.
Prijs per m² gelegd
Pannen van gebakken aarde kostten in 2023 gemiddeld 58,11 euro per m² dakvlak, met een mediaan van 55,33 euro, uit 30 offertes. Het gaat om de aannemersprijs voor het leveren en leggen van de pannen; wat er verder in die post zit, zoals het latwerk, hangt af van het bestek. De laagste offerte lag op 33 euro, de hoogste op 93 euro. In 2022 was het gemiddelde 55,95 euro. Met 21% btw komt het gemiddelde van 2023 op ongeveer 70 euro per m².
De hulpstukken worden per lopende meter geprijsd. Nokken, kantpannen en andere vormstukken in gebakken aarde kostten in 2023 gemiddeld 52,43 euro per lopende meter. Ook dat is exclusief btw, met offertes van 33 tot 88 euro.
Het afbreken van een oude dakbedekking op een hellend dak kostte gemiddeld 18,60 euro per m². De offertes lagen ver uiteen, tussen 7 en 35 euro.
Tegelpannen en betonpannen
Voor tegelpannen en voor betonpannen zijn er te weinig offertes voor een betrouwbaar gemiddelde. De ene offerte voor een tegelpannendak in 2023 lag op 112,25 euro per m² exclusief btw, ongeveer het dubbele van een gewoon pannendak. Voor betonpannen was er één offerte van 45 euro in 2023 en één van 47,42 euro in 2022. Lees die cijfers als een richting, niet als prijs.
Bij tegelpannen verklaart het aantal stuks per m² het verschil: meer pannen, meer latten, meer bevestigingen en meer uren op het dak.
Waarom de prijs per dakpan weinig zegt
Een prijs per pan vergelijkt appelen met peren. Van een sneldekpan liggen er 10 per m², van een tegelpan 66. Reken daarom altijd per m² gedekt dak, en vraag of de offerte de panlatten, de tengellatten, het onderdak, de hulpstukken en de verankering bevat.
Waardoor je prijs hoger of lager uitvalt
De prijzen uit de aanbestedingen gaan over nieuwbouw en vervangingsbouw van sociale woningen. Bij een renovatie van je eigen dak komen er posten bij. Denk aan de stelling, de afbraak van het oude dak, een nieuw onderdak, nieuwe latten en werk aan goot en gevels. Een dak met kielgoten, hoekkepers, dakramen en een schouw vraagt meer snijwerk, hulpstukken en verankering.
Op de prijzen komt nog btw. Welk tarief geldt, hangt af van de woning en het soort werk; je aannemer past het toe en vermeldt het op de offerte en de factuur. Een totaalraming voor een nieuw dak met isolatie staat bij wat een nieuw dak kost.
Premie voor nieuwe dakpannen
Alleen nieuwe dakpannen leggen geeft geen recht op Mijn VerbouwPremie. Dakpannen, onderdak en latwerk tellen in 2026 alleen mee samen met nieuwe dakisolatie met een Rd-waarde van minstens 4,5 m²K/W. Een aannemer moet ze plaatsen, en voor aanvragen sinds 1 maart 2026 komen alleen nog eigenaar-bewoners uit inkomenscategorie 3 en 4 en verhuurders aan een woonmaatschappij in aanmerking. De premie is 35% (categorie 3, hoogstens 4.025 euro) of 50% (categorie 4, hoogstens 5.750 euro) van een factuurbedrag tussen 1.000 en 11.500 euro exclusief btw. Hoe je ze aanvraagt, staat bij de premie voor dakisolatie.
| Post (sociale woningbouw, 2023) | Eenheid | Gemiddeld, excl. btw | Spreiding |
|---|---|---|---|
| Pannen gebakken aarde, gelegd | m² | 58,11 euro | 33 tot 93 euro (30 offertes) |
| Vormstukken gebakken aarde (nok, kant) | lopende meter | 52,43 euro | 33 tot 88 euro (18 offertes) |
| Tegelpannen gebakken aarde, gelegd | m² | 112,25 euro | 1 offerte |
| Afbraak dakbedekking hellend dak | m² | 18,60 euro | 7 tot 35 euro (5 offertes) |
Vergunning voor nieuwe dakpannen
Dakpannen vervangen is in Vlaanderen meestal onderhoud. Het wordt pas vergunningsplichtig als je meer verandert dan de bedekking.
Wanneer je geen vergunning nodig hebt
In de regels die sinds 1 maart 2026 gelden, is het vervangen van kepers, panlatten en leien door nieuwe onderhoud, zolang de dragende balken van het gebinte blijven. Nieuwe pannen leggen valt onder de vrijstelling voor werken aan daken: geen vergunning zolang het bouwvolume van de woning gelijk blijft en de energieprestatie niet slechter wordt. Isoleer je aan de buitenkant, dan mag de extra dikte inclusief afwerking hoogstens 26 cm zijn.
Wanneer wel
Een vergunning is nodig als het dak groter of hoger wordt, als de woning in de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed staat, of als ze in werelderfgoed of de bufferzone ervan ligt, zoals in de Brugse binnenstad. Voor een beschermd monument heb je daarnaast een toelating van Onroerend Erfgoed nodig. Vervang je ook het gebinte en raak je zo aan de stabiliteit, dan stel je een architect aan.
Regels verschillen per gewest, en gemeenten kunnen strengere voorschriften hebben, ook over materiaal en kleur. De actuele regeling voor Vlaanderen staat op vlaanderen.be bij renoveren. Bij twijfel vraag je het na bij de dienst omgeving van je gemeente.
Houten dakbedekking en andere alternatieven
Pannen zijn niet de enige bedekking voor een hellend dak. Leien, golfplaten en houten dakbedekking hebben elk hun eigen toepassing en hun eigen gewicht.
Houten dakbedekking
Houten dakbedekking bestaat uit dunne, gekloofde of gezaagde houten plankjes, shingles of shakes genoemd, die in meerdere lagen overlappend op latten genageld worden. Net als bij pannen houdt de overlap het water tegen, en net als bij pannen hoort er een verluchte ruimte onder, zodat het hout na een regenbui langs beide kanten opdroogt. Onbehandeld hout vergrijst met de jaren.
Twee vragen beslissen of het op jouw woning kan, en die stel je vóór je een offerte vraagt. Past hout als dakmateriaal in de voorschriften voor je perceel? Een verkaveling of gemeentelijke verordening kan het materiaal van het dak vastleggen. En hoe zit het met brandveiligheid als je woning tegen of dicht bij de buren staat? Leg beide vragen voor aan je architect en de dienst omgeving van je gemeente.
Leien en golfplaten
Natuurleien en vezelcementleien geven een dun, strak dakvlak en liggen ook op een steil dak. Hoe een leien dak gelegd wordt, staat bij een leien dak leggen en renoveren. Voor een berging of carport liggen golfplaten meer voor de hand: zie golfplaten en dakplaten leggen.
Vezelcementen leien en golfplaten die vóór 2001 geplaatst zijn, kunnen asbest bevatten; platen of leien van vóór 1990 bevatten het altijd. Breek zo een dak pas af als je weet waaruit het bestaat. Hoe je dat laat bepalen, lees je bij asbest herkennen in huis.
Van oud dak naar nieuwe dakpannen: kiezen en laten leggen
Dakwerk doet een dakwerker. Deze stappen beschrijven wat jij als bouwheer voorbereidt en controleert, van de keuze van de pan tot de oplevering.
-
Helling, dakvlak en gebinte opmeten
Meet de helling van elk dakvlak (of lees ze af op de plannen) en de lengte van goot tot nok. Kijk op zolder naar de kepers en gordingen: rot, doorbuiging of insectenschade. Je weet dan welke pannen op jouw helling passen en of het gebinte eerst bekeken moet worden.
-
Voorschriften en asbest nagaan
Kijk in het omgevingsloket welke voorschriften voor je perceel gelden, en of je woning in de inventaris van het bouwkundig erfgoed staat. Bestaat het oude dak uit vezelcementleien, golfplaten of onderdak van vóór 2001, laat dan een asbestdeskundige of een asbestlabo het materiaal bepalen voor het afbreken begint.
-
Een model kiezen op helling en gewicht
Leg je helling naast de minimale helling op de technische fiche, en het gewicht per m² naast wat het gebinte draagt. Kies pas daarna kleur en afwerking. Vraag stalen uit verschillende productiepartijen en bekijk ze buiten, bij daglicht.
-
Offertes per m² vergelijken
Vraag minstens twee offertes met dezelfde posten: afbraak, onderdak, latwerk, pannen per m², hulpstukken per meter, verankering, ventilatie en stelling. Een offerte is vergelijkbaar als elke post er met een hoeveelheid in staat.
-
Het verankeringsplan laten opnemen
Vraag de dakwerker welke pannen hij in de middenzone en de randzones vastzet, en met welke haken of schroeven. Nokpannen, noordbomen en kantpannen komen elk apart vast. Dat hoort volgens TV 240 en de fiche van de fabrikant bij jouw ligging en nokhoogte.
-
Opleveren en documenten bewaren
Kijk bij de oplevering of de pannenrijen recht lopen, de kantpannen vrij van de gevel liggen en de ondernok overal onder de nokpannen zit. Bewaar de factuur, de technische fiche, de naam van het model en de kleurcode, en enkele reservepannen voor latere herstellingen.
Vóór je de offerte voor je pannendak tekent
In de praktijk
Na een storm liggen pannen van de nok en de rand in de tuin
Na een stormnacht liggen er stukken van nokpannen en enkele pannen uit de buitenste rij op de grond. Kijk vanaf de grond of met een verrekijker waar ze ontbreken: aan de nok, langs de gevels of rond een kielgoot. Dat zijn de randzones waar de verankering het zwaarst moet zijn. Laat het gat eerst dichten om waterschade te beperken, en vraag de dakwerker daarna of de nokpannen en kantpannen wel één voor één vastzitten. Ontbreekt die verankering, laat dan de hele rand en nok opnieuw bevestigen in plaats van alleen de verloren pannen.
Een flauw dak van 20° waarop tegelpannen moeten komen
Een aanbouw heeft een dak van 20° en de bouwheer wil hetzelfde uitzicht als de tegelpannen op het hoofddak. Leg de helling naast de fiche: tegelpannen liggen vanaf 35°, of vanaf 25° met de kleinste latafstand en een regendicht onderdak. Op 20° kan het alleen als de fabrikant van dat model het met een bijzonder onderdak toelaat; dat onderdak voert dan het water af dat tussen de pannen door komt. Staat dat niet op de fiche, kies dan voor de aanbouw een vlakke pan in een passende kleur die op 20° is toegelaten, of laat het ontwerp aanpassen.
Betonpannen vervangen door kleipannen op een oud gebinte
Een woning uit de jaren 70 heeft verweerde betonpannen en de eigenaar wil kleine kleistormpannen. Zoek op hoeveel de oude pannen per m² wegen en vergelijk met de 35 tot 40 kg van de nieuwe. Is het nieuwe dak zwaarder, of kies je tegelpannen, laat dan het gebinte narekenen voor je bestelt. Klopt het, vernieuw dan meteen het onderdak, de latten en de ventilatie aan goot en nok. Nieuwe pannen op oude latten voldoen zelden aan de huidige plaatsingsvoorschriften.
Veelgemaakte fouten
Een pan kiezen op kleur, niet op helling
Een pan die op een te flauwe helling ligt, laat bij slagregen water door de sluitingen. Het onderdak vangt dat een tijd op, tot het verzadigd raakt of er een naad openstaat. Leg de minimale helling van de fiche naast elk dakvlak voor je een kleur kiest.
Nokpannen inmortelen zonder ventilatie
Een ingemortelde nok sluit de luchtuitlaat af, zodat het vocht onder de pannen blijft hangen. Leg de nokpannen droog op een ventilerende ondernok, bevestigd op een noklat op nokruiters, of voorzie ventilatiepannen in de tweede rij onder de nok.
Kantpannen strak tegen de gevel
Een kantpan die tegen het metselwerk klemt, wordt door het zetten van de gevel en het krimpen van de panlat losgeduwd of gebroken. Houd minstens 10 mm vrij en zet elke kantpan apart vast.
Veelgestelde vragen
Hoeveel dakpannen heb je nodig per m²?
Dat hangt af van het model. Grote pannen tellen 10 tot 13 stuks per m², een kleine stormpan ongeveer 21 en een kleine tegelpan 54 tot 66. Het precieze aantal staat op de technische fiche; reken een paar procent extra voor snijverlies en breuk.
Mag je zelf dakpannen leggen?
Ja. Pannen vervangen op je eigen dak is onderhoud of vrijgesteld werk, en daarvoor moet je geen formaliteiten vervullen zolang het bouwvolume en de energieprestatie gelijk blijven. Twee dingen veranderen wel: doe-het-zelfwerk komt niet in aanmerking voor Mijn VerbouwPremie, en je hebt een stelling met leuning of een dakladder nodig. De pannen moet je even goed volgens de verankeringstabellen vastzetten als een dakwerker.
Heb je een asbestattest nodig voor je je dak vernieuwt?
Voor de werken zelf niet. Bij de verkoop van een woning van vóór 2001 is het attest wel verplicht sinds 23 november 2022. Tegen 2032 moet elke eigenaar van zo een woning er een hebben. Bevat het oude dak vezelcement van vóór 2001, laat het dan bepalen voor het afbreken begint.
Kun je oude dakpannen opnieuw gebruiken?
Kleipannen die heel zijn en geen vorstschade hebben, kun je opnieuw leggen; fabrikanten noemen hun kleipannen demonteerbaar en herbruikbaar. Hoe je een oud model herkent en bijpast, staat bij oude dakpannen herkennen en bijpassen.
Waar liggen de pannen op?
Op panlatten, die op tengellatten liggen boven het onderdak en de kepers. De volgorde van al die lagen, met de isolatie, staat bij de opbouw van een hellend dak laag per laag.
Wanneer je een vakman inschakelt
Een pannendak leggen of vernieuwen is werk op hoogte op een hellend vlak. Daar hoort een stelling met leuning langs de goot bij, of minstens een dakladder die over de nok haakt en valbeveiliging; een gewone ladder is alleen een manier om op het dak te komen, geen werkplek. Een dakwerker brengt dat materieel mee en zet de pannen vast volgens de verankeringstabellen. Vraag in de offerte uitdrukkelijk hoe hij het werk beveiligt. Komen er zwaardere pannen, of zie je doorbuigende kepers of aangetast hout, laat dan eerst een architect of ingenieur stabiliteit het gebinte beoordelen. Vervang je het gebinte, dan is een architect verplicht. Bevat het oude dak vezelcement van vóór 2001, laat het materiaal dan bepalen door een erkend labo of een asbestdeskundige. Het asbest gaat er volgens de regels van OVAM af voor de pannen komen. Wil je Mijn VerbouwPremie aanvragen, dan moet een aannemer de isolatie en de dakwerken uitvoeren; eigen werk komt niet in aanmerking.
Bronnen
- Vlaanderen.be — Eenheidsprijzen sociale woningbouw (tabel 2022-2023)
- Buildwise — Wanneer moeten de dakpannen bevestigd worden bij complexe daken? (artikel 2025/02.04)
- Wienerberger — Plaatsingsvoorschriften kleidakpannen (08/2025)
- Wienerberger — Technische fiche kleine stormpan (Stormpan 44)
- BMI Belgium, Betondakpannen
- Vlaanderen.be — Renoveren: omgevingsvergunning voor stedenbouwkundige handelingen
- Vlaanderen.be — Mijn VerbouwPremie voor dak
- OVAM — Hoe asbest herkennen?
Verder lezen over dit onderwerp
Dakgebinte: hoe een gordingendak en een spantendak zijn opgebouwd
Leien dak kiezen, laten leggen en renoveren
Dak vernieuwen: prijs per m², offerte en premie in 2026
