Rubberwood trap: wat het hout aankan naast beuk en eik

Wat is rubberwood?

Rubberwood, in het Nederlands ook rubberhout genoemd, is massief loofhout van de rubberboom (Hevea brasiliensis). Het is dus geen rubber en geen plaatmateriaal, al zie je aan een trede in rubberwood meteen dat ze uit veel kleine stukken bestaat.

Hout van uitgediende rubberbomen

De rubberboom komt oorspronkelijk uit het Amazonegebied, maar het hout dat in België te koop is, komt uit plantages in Zuidoost-Azië. Daar worden de bomen 25 à 30 jaar getapt voor latex, de grondstof van natuurrubber. Daalt de opbrengst, dan wordt de plantage gekapt en opnieuw aangeplant. Het zwaarste hout gaat naar de zagerij voor meubel- en trappenhout. Tot in de jaren tachtig werd het verbrand, omdat het onbehandeld niet te bewaren was.

Vers gekapt rubberwood is kwetsbaar. Het verblauwt snel tijdens het drogen, en zowel kern- als spinthout is gevoelig voor de spinthoutkever (Lyctus). Daarom wordt het hout kort na het kappen verduurzaamd, meestal onder vacuüm en druk met een middel zoals boorzuur. Hout Info Bois, het Belgische informatiecentrum voor hout, vraagt voor de meeste toepassingen van rubberhout een behandeling volgens procedé A1. Vraag bij een rubberwood trap dus na of het hout behandeld is tegen verblauwing en insecten.

Waarom rubberwood bijna altijd gevingerlast is

Bij het tappen kerft men telkens opnieuw in de schors. Die kerven groeien in de stam in en worden later fouten in het hout. Na het verzagen blijven er daardoor vooral korte, foutvrije stukken over.

Een fabrikant maakt daar lange stroken van met een vingerlas: twee stukken krijgen aan de kop een kamvormig profiel en worden in elkaar verlijmd. Die stroken, of lamellen, worden daarna zij aan zij verlijmd tot een paneel; dat noemt men gelamineerd. Uit zo een paneel zaagt de schrijnwerker de treden, de stootborden en soms de trapbomen.

Op een gelamineerde trede zie je dus twee soorten naden. De vingerlassen liggen als kleine zigzaglijnen dwars op de lamel, de lijmnaden lopen over de hele lengte van de trede.

Bekijk groter ↗

Kleur en tekening van een rubberwood trap

Rubberwood is lichtcrème met vaak een lichtroze weerschijn. Kernhout en spinthout zijn amper te onderscheiden, de nerf is matig grof en de draad is meestal recht. Tussen de lamellen varieert de kleur van heel licht over roze naar wat donkerder. Hoe strenger de fabrikant sorteert op kleur en fouten, hoe rustiger de trede oogt.

Een rubberwood trap die op eik moet lijken, kleur je met beits of gekleurde olie. Hoe egaal dat wordt, hangt vooral af van het kleurverschil tussen de lamellen.

Rubberwood, beuk en eik naast elkaar

Voor een trap tellen vier eigenschappen: hardheid, stijfheid onder je voet, werking met de luchtvochtigheid en het slijtbeeld. Het gewicht van het hout zegt al veel, want zwaarder hout is meestal ook harder en slijtvaster.

Hoe hard is rubberwood?

Hardheid meet men met de Janka-proef: hoeveel kracht nodig is om een stalen kogel half in het hout te drukken. Op het langsvlak, het vlak waar je op loopt, haalt rubberwood ongeveer 4.350 N. Eik zit rond 6.050 N en beuk rond 7.060 N. Een trede in beuk is dus zo'n 60% harder dan een in rubberwood. De meting voor rubberwood komt uit een andere fiche dan die voor beuk en eik, dus lees het verschil als grootteorde.

In de praktijk zie je dat verschil aan de deukjes. Een naaldhak, een stoelpoot of een vallende schroevendraaier laat in rubberwood eerder een putje achter. Een harde vernislaag vangt wat op, maar onder de vernis blijft het hout zelf even zacht.

Ook het gewicht wijst die kant uit. Voor trappen gebruikt men bij voorkeur hout van meer dan 600 kg/m³: zwaar genoeg om stevig te zijn zonder heel dikke treden. Rubberwood zit met 600 à 650 kg/m³ precies op die grens. Op de lijst van trapsoorten die Hout Info Bois aanbeveelt, staat het niet; houthandels verkopen het wel als trappenhout.

Beuk slijt gelijkmatig, maar werkt meer

Beuk is een harde, splintervrije Europese houtsoort van ongeveer 700 kg/m³, wit tot lichtbruin, of roziger als het gestoomd is. Omdat het hout een fijne, homogene structuur heeft, slijt een beuken trede gelijkmatig. Daarom is beuk een klassieke trapsoort.

Het nadeel van beuk is de werking. Tussen 60% en 30% relatieve luchtvochtigheid krimpt beuk ongeveer twee keer zoveel als rubberwood. Wordt een beuken trap op een vochtige werf geplaatst, dan krimpt hij in de eerste stookwinter. Hij kan dan gaan kraken of speling krijgen in de uitsparingen van de trapbomen.

Beuk neemt beits bovendien ongelijk op, waardoor een gekleurde beuken trap vlekkerig kan worden. Daarom zet men op beuk soms eerst een sealer, of laat men het kleuren over aan een vakman.

Eik heeft meer tekening en slijt ongelijker

Europees eik weegt ongeveer 710 kg/m³ en heeft een uitgesproken tekening. Op de Janka-proef zit het tussen rubberwood en beuk in. Het is ook de enige van de drie die duurzaam is: klasse II tot III, matig duurzaam tot duurzaam. Rubberwood en beuk zijn niet duurzaam.

Eik is een ringporige houtsoort: het voorjaarshout is zachter dan het zomerhout. Op een drukbelopen trede slijten die zachte jaarringen sneller, zodat het oppervlak na enkele jaren onregelmatiger wordt. Wie dat patina mooi vindt, kiest eik; wie een strak, egaal oppervlak wil, kiest eerder beuk.

Wat duurzaamheid bij een binnentrap betekent

De duurzaamheidsklasse gaat over houtrot: hoe lang hout het uithoudt als het geregeld nat wordt. In een droge woning speelt dat nauwelijks, want daar slijt een trap lang voor hij rot. Voor een binnentrap weegt slijtvastheid dus zwaarder dan de duurzaamheidsklasse. Tegen insecten zegt de klasse niets; daarvoor dient de behandeling van rubberwood tegen de spinthoutkever.

Buiten ligt dat anders. Een buitentrap staat in regen en vorst, en daar horen rubberwood en beuk niet. Voor een buitentrap kies je een hardere, duurzame soort zoals iroko, merbau of afrormosia. Grenen kan ook, als het verduurzaamd is volgens procedé A3, of A4 bij contact met de grond of met stilstaand water.

Eigenschap	Rubberwood	Beuk	Eik (Europees)
Volumieke massa	600 à 650 kg/m³	± 700 kg/m³	± 710 kg/m³
Hardheid (Janka, langs)	± 4.350 N	± 7.060 N	± 6.050 N
Stijfheid (E-modulus)	9.000 à 9.200 N/mm²	13.000 N/mm²	12.500 N/mm²
Buigsterkte	66 N/mm²	113 N/mm²	97 N/mm²
Werking 60 → 30% RV	1,2%	2,4%	2,0%
Duurzaamheidsklasse	V (niet duurzaam)	niet duurzaam	II tot III
Slijtbeeld op een trede	zacht, deukt sneller	gelijkmatig	zachte jaarringen slijten eerst
Kleuren of beitsen	eerst kuisen en poriën vullen	neemt beits ongelijk op	gaat goed, tekening blijft zichtbaar

Voor- en nadelen van rubberwood

Rubberwood ruilt hardheid in voor rust: het deukt sneller dan beuk of eik, maar krimpt en zwelt minder. Welke kant zwaarder weegt, hangt af van hoe druk de trap belopen wordt en hoeveel onderhoud je wilt doen.

Wat in het voordeel van rubberwood pleit

Het grootste voordeel is dat het hout weinig werkt. Tussen 60% en 30% relatieve luchtvochtigheid, de marge die in een woning voorkomt, krimpt rubberwood tangentieel 0,8%, eik 1,2% en beuk 1,5%. Op een trede van 28 cm diep is dat ongeveer 2,2 mm voor rubberwood, tegen 3,4 mm voor eik en 4,2 mm voor beuk. In een gelamineerd paneel liggen de jaarringen van lamel tot lamel anders, waardoor de werkelijke beweging nog kleiner is.

Rubberwood is ook gemakkelijk te zagen, te verlijmen en te vijzen; bij nagelen boor je voor. De lichte kleur past in een strak interieur, en met de juiste voorbereiding laat het hout zich goed afwerken met olie of vernis. En het hout komt van bomen die na hun latexjaren toch gekapt worden.

De nadelen van een rubberwood trap

Het eerste nadeel is de zachtheid. Loopt het hele gezin met schoenen over de hoofdtrap, dan verschijnen er deukjes in de looplijn. Bij dezelfde afwerking slijt een lichtere houtsoort ook sneller, vooral op de neus en in het midden van de trede, waar iedereen loopt.

Het tweede is de stijfheid. Rubberwood heeft een E-modulus van ongeveer 9.000 N/mm², tegen 13.000 voor beuk en 12.500 voor eik. Bij dezelfde dikte en overspanning buigt een rubberwood trede daardoor zo'n 40% meer door, en ook de buigsterkte ligt lager. Een schrijnwerker vangt dat op met een dikkere trede of een kortere vrije lengte.

Het derde zit in de afwerking. Rubberwood bevat latex en kan gom afscheiden, en door trekhout is het oppervlak soms wat pluizig. Zonder grondig kuisen en een poriënvuller kan de gom door de vernis heen komen, en een pluizig oppervlak geeft een ruwe lak.

Waar rubberwood wel en niet past

Een kelder- of zoldertrap wordt minder belopen, en daar kiest men vaker lichter hout, ook omdat het goedkoper is. Daar doet rubberwood het goed. Op een keldertrap telt bovendien dat het weinig werkt, want zo een trap verbindt een verwarmd gelijkvloers met een koelere kelder. Wat bij een vlizotrap of een steile zoldertrap komt kijken, lees je bij een trap naar de zolder kiezen.

Voor de hoofdtrap in de inkomhal of de living hangt het af van het gebruik. Loop je er vooral op sokken en is een deukje geen ramp, dan is rubberwood met een satijnvernis een verdedigbare keuze. Loopt er een druk gezin met schoenen over, dan zijn beuk en eik de betere keuze. Dat geldt ook als je de trap zo zelden mogelijk wilt opschuren. Welke trapvorm in je ruimte past, staat bij de keuze tussen een rechte trap, een kwartdraai of een verdreven trap.

Een rubberwood trap kleuren of beitsen

Rubberwood laat zich goed kleuren, maar de voorbereiding is strenger dan bij eik. De gom en de lichte kleur maken elke fout zichtbaar.

Kuisen en poriën vullen voor de afwerking

Een nieuwe trede komt meestal geschuurd van de fabriek. Toch loont een lichte schuurbeurt met de vezel mee, want door het trekhout blijven er soms pluizige vezels rechtop staan. Na het ontstoffen kuis je het hout met een ontvetter die bij je afwerkingsproduct hoort. Zo zijn gom en latexresten weg voor de eerste laag.

Daarna komt een poriënvuller of een grondlaag uit hetzelfde systeem als de vernis. Die sluit het oppervlak af, zodat de gom niet naar boven komt en het hout overal even sterk zuigt. Werk in een verwarmde ruimte, pas als de trap op zijn plaats staat en de natte werken in huis gedaan zijn.

Kleur geven met beits, olie of lak

Een transparante beits of gekleurde olie dringt in het hout. De tekening blijft zichtbaar, en het kleurverschil tussen de lamellen ook. Een beits maakt de lichte en de roze stroken niet gelijk, en kan het verschil zelfs sterker doen uitkomen. Probeer daarom altijd eerst op een restplank of op de onderkant van een trede, met het volledige systeem tot en met de laatste laag.

Wil je een egale kleur, dan geef je stootborden en trapbomen een dekkende lak. Op de treden komt dan kleurloze of licht gekleurde vernis. Daar slijt een beits immers mee met de vernis: waar je loopt, komt na enkele jaren het lichte hout weer boven. Op stootborden en een leuning houdt de kleur veel langer.

Vernis of olie op rubberwood treden

Op een trap die veel belopen wordt, beschermt vernis beter, want de laag is harder dan olie. Kies satijn of mat: vernis verliest bij het slijten zijn glans, en een matte looplijn valt op hoogglans veel meer op.

Olie geeft een natuurlijker uitzicht en laat zich plaatselijk bijwerken, zonder dat je de hele trap moet schuren. Ze vraagt wel geregeld onderhoud. Reken per laag op 4 tot 24 uur droogtijd bij 20 °C. Pas na 3 tot 10 dagen is de olie volledig uitgehard en gebruik je de trap weer gewoon.

Hoe je een bestaande trap afschuurt en opnieuw afwerkt, staat bij een oude houten trap opknappen. De producten zelf vergelijk je bij binnenhout vernissen, beitsen of oliën.

Multiplex als ondertrap of als zichtbare trap

Multiplex is plaatmateriaal uit dunne lagen schilfineer die telkens een kwartslag gedraaid op elkaar verlijmd zijn. Doordat de vezels van laag tot laag haaks op elkaar staan, werkt een multiplexplaat in haar vlak nauwelijks, ook niet bij droge stooklucht.

Een multiplex trap onder tapijt of overzettreden

De gewone plek voor multiplex in een trap is de ondertrap: een eenvoudige constructie van treden en stootborden die later bekleed wordt. Daarop komt tapijt, vinyl, of houten overzettreden en stootborden. De ondertrap moet stijf zijn en vlak liggen; het uitzicht komt van de bekleding.

Omdat multiplex zo weinig werkt, blijft een bekleding erop goed liggen. In een droge woning volstaat een plaat voor binnengebruik. Voor een keldertrap waar het vochtig kan worden, vraag je een plaat met een vochtbestendige verlijming.

Die aanpak zie je ook bij renovatie, waar een versleten trap een nieuwe bekleding krijgt. Hoe je overzettreden op een betonnen trap legt en welke hoogtes je dan aanhoudt, lees je bij een betonnen trap bekleden met overzettreden.

Een trap in zichtbaar multiplex

Een trap waarin het multiplex zelf het zichtwerk is, met de laagjes op de kanten in beeld, is een bewuste stijlkeuze. Het oppervlak is maar één dun fineer dik, en hoe hard het is, hangt af van de houtsoort van dat buitenste fineer. Je kunt zo een trede maar beperkt opschuren voor je door het fineer bent. Een diepe kras vul je daarom en werk je bij, in plaats van ze weg te schuren.

De zichtbare kanten vragen een goede afwerking. Rond de neus af en vernis de kanten mee, anders splinteren de dunne lagen en neemt de kopse kant vocht en vuil op. De dikte van de treden hangt af van de plaatsoort en de vrije lengte tussen de trapbomen. Die bepaalt de schrijnwerker of de leverancier voor jouw trap.

Waaraan je een goede houten traptrede herkent

Een houten traptrede beoordeel je op vijf punten: de naden, de stijfheid, de neus, de maatvastheid en het vochtgehalte. Op een staal of een geleverde trap ga je ze zelf na, met je handen, een plooimeter en eventueel een houtvochtmeter.

Lijmnaden en vingerlassen die dicht zijn

Strijk met je vingers over de trede. Een goede lijmnaad voel je niet en zie je alleen als een fijne lijn, zonder kier, lijmrest of opstaande rand. Bij gevingerlaste treden verspringen de vingerlassen van lamel tot lamel, zodat er geen zwakke lijn dwars over de trede loopt.

Kijk ook naar de lamellen zelf. Veel kleurverschil, donkere vlekken of zichtbare tapkerven wijzen op een lagere sortering. Bij massief eik of beuk let je op noesten, scheurtjes aan de kop en een draad die schuin uit de trede loopt.

Stijfheid testen en de dikte vragen

Ga midden op een trede staan en wip licht. Een goede trede kraakt niet en veert nauwelijks. Een trede die zichtbaar doorbuigt, geeft een onveilig gevoel, ook als ze nog lang niet zou breken.

Hoe dik een trede moet zijn, hangt af van de houtsoort en de vrije lengte tussen de trapbomen. Beuk wordt als trappenhout bijvoorbeeld in diktes van 40 en 52 mm verkocht. Vraag in de prijsofferte welke dikte de schrijnwerker voorziet, en bij rubberwood ook wat hij voor dezelfde trap in beuk zou nemen. Zo zie je of hij de lagere stijfheid heeft meegerekend.

Een afgeronde tredeneus

Een goede tredeneus is licht afgerond, met een straal van 3 tot 8 mm. Een scherpe hoek splintert sneller, en precies daar loop je vaak op blote voeten of sokken. De afronding beschermt meteen de rand die de meeste stoten krijgt.

Hoogstens 2 mm verschil tussen twee treden

Voor houten trappen geeft de technische voorlichting TV 198 van Buildwise een tolerantie van 2 mm. Zoveel mogen de optrede en de aantrede van twee opeenvolgende treden hoogstens verschillen. Een groter verschil voel je bij het lopen, en het verhoogt het risico op struikelen. Meet daarom bij de oplevering een reeks opeenvolgende treden na met een plooimeter.

Welke optrede en aantrede je trap nodig heeft, reken je uit bij de maten van een trap berekenen.

Geleverd met het juiste vochtgehalte

Een trap hoort geleverd te worden met een houtvochtgehalte dat dicht ligt bij dat van de ruimte waar hij komt. Eik komt bij 50% relatieve luchtvochtigheid bijvoorbeeld op een houtvochtgehalte van ongeveer 11%, en in een stookwinter met droge lucht zakt dat verder. Vraag de leverancier dus welk houtvochtgehalte de trap bij levering heeft.

Wordt een trap geplaatst terwijl chape en bezetting nog drogen, dan neemt het hout vocht op. In de eerste stookwinter krimpt het weer, met speling en gekraak als gevolg. Laat de trap daarom pas plaatsen als de natte werken droog zijn en het huis op temperatuur is.

Een houtsoort kiezen en de trap laten maken

1. 1

   Bepaal hoe zwaar de trap belopen wordt

   Een hoofdtrap die het hele gezin dagelijks met schoenen gebruikt, vraagt beuk of eik. Voor een zolder- of keldertrap, of een trap waar je vooral op sokken loopt, kan rubberwood volstaan. Noteer ook of de trap een verwarmde verdieping met een koudere kelder verbindt: daar telt een houtsoort die weinig werkt.

2. 2

   Kies de afwerking samen met het hout

   Wil je een egale kleur, plan dan een dekkende lak op stootborden en trapbomen en een satijnvernis op de treden. Wil je de houttekening zien, dan past eik met vernis of olie. Olie hoort bij een dichte houtsoort die je geregeld onderhoudt; bij rubberwood kies je vernis.

3. 3

   Vraag een prijsofferte met de opbouw erbij

   Laat in de prijsofferte de houtsoort en de opbouw vermelden: massief, gelamineerd, gevingerlast of een toplaag op een kern. Vraag ook de dikte van treden en trapbomen, het afwerkingssysteem en, bij rubberwood, de behandeling tegen insecten. Zo vergelijk je offertes op dezelfde basis.

4. 4

   Bekijk een staal van de trede

   Vraag een staal of bekijk een geplaatste trap van dezelfde soort. De lijmnaden zijn dicht, de vingerlassen verspringen, de neus is afgerond en het kleurverschil tussen de lamellen vind je aanvaardbaar.

5. 5

   Test de kleur op restmateriaal

   Ga je zelf kleuren, zet dan het volledige systeem van kuisen, poriënvuller, beits en vernis op een restplank van hetzelfde hout. Pas als dat proefstuk droog is en je het resultaat goed vindt, begin je aan de trap.

6. 6

   Laat plaatsen na de natte werken en controleer

   Laat de trap pas plaatsen als chape en bezetting droog zijn en het huis op temperatuur is. Meet bij de oplevering de optrede en aantrede van een reeks opeenvolgende treden. Het verschil blijft binnen 2 mm, en geen enkele trede kraakt of wipt.

Rekenhulp

Gyprocplaten berekenen

Bereken hoeveel gyprocplaten (gipskartonplaten) je nodig hebt voor een wand of plafond, op basis van het oppervlak, de plaatmaat en het snijverlies.

Oppervlak van wand of plafond (m²)

Lengte van de plaat (m)

Breedte van de plaat (m)

Snijverlies (%)

Berekenen

Vul je maten in en kies Berekenen.

Vóór je de trap aanvaardt

• De houtsoort en de opbouw van treden, stootborden en trapbomen staan in de prijsofferte.
• Bij rubberwood is bevestigd dat het hout tegen verblauwing en insecten behandeld is.
• De lijmnaden zijn dicht en de vingerlassen verspringen van lamel tot lamel.
• Elke tredeneus is afgerond en splintert niet.
• Tussen twee opeenvolgende treden verschillen optrede en aantrede hoogstens 2 mm.
• Geen enkele trede buigt zichtbaar door of kraakt als je er midden op staat.
• De kleur of beits is eerst op een restplank getest met hetzelfde systeem.
• De trap is geplaatst nadat chape en bezetting droog waren.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Olie op een drukbelopen rubberwood trap

Een geolied oppervlak heeft maar een beperkte slijtweerstand, en op zacht hout komen deukjes en een vuile looplijn dan snel. Olie past bij een dichte houtsoort die je geregeld onderhoudt. Op een rubberwood trap die het hele gezin dagelijks gebruikt, kies je satijnvernis.

Wachten tot de vernis doorgesleten is

Vernis kun je niet plaatselijk bijwerken: waar de laag weg is, verkleurt het hout en blijft de overgang zichtbaar. Op rubberwood deukt het blote hout bovendien snel en neemt het vuil op. Wacht dus niet tot de looplijn kaal is: zodra de glans daar wegtrekt, plan je een nieuwe vernisbeurt.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Een trap tekenen, de treden dimensioneren en de trapbomen in de muur of vloer verankeren is werk voor een schrijnwerker of trappenmaker. Hij kiest de dikte van treden en trapbomen volgens de houtsoort en de vrije lengte. Een beuken trap die egaal gekleurd moet worden, laat je beter door een vakman beitsen, omdat beuk de beits ongelijk opneemt. Moet het trapgat groter of verschuift het, dan raak je aan de draagstructuur van de verdiepingsvloer. Dat bekijkt eerst een architect of een ingenieur stabiliteit. Wanneer zo een studie verplicht of verstandig is, lees je bij een stabiliteitsstudie laten maken. Een bouwpakket binnen het bestaande trapgat plaats je met wat ervaring zelf. Wat daarbij komt kijken, lees je bij zelf een houten trap maken of een bouwpakket plaatsen.

Bronnen

• Hout Info Bois — Rubberhout
• Martens Hout — Technische fiche rubberwood
• Hout Info Bois — Beukenhout
• Hout Info Bois — Eikenhout (Europees en Amerikaans)
• Hout Info Bois — Trappen
• Hout Info Bois — Afwerking en onderhoud van houten vloerbedekkingen en trappen
• Buildwise — Tabellen toleranties afwerking trappen
• Wonen in Vlaanderen — Eenheidsprijzen sociale woningbouw