Alarmsysteem en rookmelders plaatsen in je woning

Wat verplicht is en wat vrijwillig blijft

In Vlaanderen is één toestel wettelijk verplicht: de rookmelder. Een inbraakalarm en een camera kies je zelf, maar zodra je ze plaatst, horen er registraties en voorwaarden bij.

Rookmelders in elke Vlaamse woning

Het decreet van 10 maart 2017 verplicht rookmelders in alle woningen. Voor eigenaars die zelf in hun woning wonen geldt dat sinds 1 januari 2020. Een besluit van de Vlaamse Regering van 14 oktober 2022 verplicht ook een melder in elke gedeelde ruimte met een technische installatie, bijvoorbeeld een gang waar een zekeringkast hangt.

Een woning zonder rookmelders haalt de woningkwaliteitsnormen niet. De verhuurder krijgt geen conformiteitsattest en het verhuren van zo’n woning is strafbaar. Het ontbreken van melders geldt als gebrek van categorie II, waardoor de woning ongeschikt kan worden verklaard.

Inbraakalarm en camera zijn vrijwillig, met voorwaarden

Niemand moet een inbraakalarm plaatsen. Heeft je alarm een buitensirene, een buitenlicht of een meldsysteem, dan geldt het koninklijk besluit van 25 april 2007. Dat regelt de registratie, het jaarlijks onderhoud en het geluid van de sirene. Een meldsysteem is elk communicatiemiddel waarmee iemand buiten het huis een alarmsignaal te weten komt: een doormelding naar een alarmcentrale, maar volgens de definitie in het besluit ook een sms of notificatie op je eigen smartphone. Een alarm met alleen een binnensirene en zonder doormelding valt erbuiten, tenzij je de sirene vanaf de openbare weg kunt horen. Twijfel je of jouw systeem onder het besluit valt, vraag het dan na bij de Directie Private Veiligheid van de FOD Binnenlandse Zaken.

Een buitencamera valt onder de camerawet van 21 maart 2007, die in 2018 grondig is gewijzigd. De enige uitzondering is een particulier die binnen in zijn eigen woning een camera plaatst voor persoonlijk en huiselijk gebruik.

Eerst het sluitwerk, dan de elektronica

Een alarm houdt niemand tegen. Het meldt een inbraak, en meestal is de inbreker dan al binnen. Een goed slot, een stevige cilinder en degelijke ramen houden hem langer buiten dan een sirene. Wat je daarvoor kunt doen, staat bij sloten en inbraakbeveiliging voor deur en ramen.

Het alarm vult dat aan. Een zichtbare buitensirene en stickers schrikken af, en het systeem laat een inbraak snel opmerken en registreren. Dat werkt alleen als iemand het alarm opvolgt en de afschrikking zichtbaar blijft: zonder sirene of stickers verdwijnt het effect.

Toestel	Verplicht?	Wat je moet regelen
Rookmelder	Ja, in elke woning	Minstens één per bouwlaag, toestel volgens NBN EN 14604
Alarm met buitensirene, buitenlicht of doormelding	Nee	Registratie binnen 10 dagen, jaarlijks onderhoud, hooguit 3 minuten geluid
Camera aan de buitenkant	Nee	Aangifte vóór gebruik, pictogram, register, beelden hooguit 1 maand
Camera binnen in je privéwoning	Nee	Geen aangifte, register of pictogram

De onderdelen van een inbraakalarm

Een inbraakalarm bestaat uit detectoren, een centrale met bedieningspaneel en een manier om het alarm te laten horen of door te geven. Alles loopt via de centrale.

Magneetcontacten, bewegingsmelders en andere detectoren

Een magneetcontact zit op een deur, raam of poort en meldt dat het opengaat. Een bewegingsmelder met passief infrarood (PIR) merkt veranderingen in het warmtebeeld van zijn kijkveld. Een radarmelder werkt met radiogolven en wordt vaak met PIR gecombineerd. Daarnaast bestaan glasbreukdetectoren, tril- en schokdetectoren en infraroodstralen voor een oprit. Een melder met anti-masking merkt het als iemand hem afdekt.

In een woning combineer je meestal twee lagen. Contacten op deuren en ramen vormen de buitenschil, bewegingsmelders in de gang of de living bewaken de binnenruimte. ’s Nachts schakel je alleen de buitenschil in, zodat je door het huis kunt lopen. Slaan twee detectoren kort na elkaar aan, dan is een vals alarm veel onwaarschijnlijker.

Een PIR-melder reageert het best als hij haaks op de looprichting kijkt, op de hoogte die de fabrikant opgeeft. Een bewegingsmelder die het licht aansteekt, is een ander toestel; dat staat bij bewegingsmelder aansluiten.

Centrale en bedieningspaneel

De centrale verwerkt de signalen van de detectoren en zet ze om in een alarm. Kies een model met genoeg zones voor alle contacten en melders, en met een ingebouwde noodvoeding die een stroompanne overbrugt. Bij een bedraad systeem voedt de centrale de detectoren, en haar batterij houdt het systeem dan 24 tot 48 uur draaiende.

Hang de centrale uit het zicht, in een beveiligde ruimte, zodat een inbreker haar niet kan saboteren. Het bedieningspaneel komt op een logische plek: dicht bij de slaapkamer en bij de deur waar je het huis verlaat. Je bedient het met een code, een tag, je smartphone of een biometrische schakelaar. Bij sommige goedkope systemen zitten centrale en bediening in één module, en dat maakt ze kwetsbaarder voor sabotage.

Sirene, flitslicht en doormelding

Voor een luid alarm zorgt een sirene. Een buitensirene met flitslicht trekt de aandacht van buren en passanten. Bij een binnensirene is minder duidelijk waar het alarm vandaan komt. Hoor je ze op de openbare weg, dan gelden dezelfde wettelijke verplichtingen als bij een buitensirene.

Die verplichtingen komen uit het koninklijk besluit van 25 april 2007. Een sirene mag bij elk alarm hooguit drie minuten geluid geven en bij sabotage hooguit acht minuten. Een alarm met sirene heeft ook een zwaailicht of knipperlicht dat vanaf de openbare weg zichtbaar blijft tot het alarm is uitgeschakeld. Is het alarm duidelijk geen inbraak, dan mag een politieambtenaar het buitenlicht en de sirene met alle middelen uitschakelen. Een woning binnengaan mag hij daarvoor alleen met toestemming van de bewoner of zijn contactpersoon.

Een stil alarm geeft geen geluid maar een melding door. Een alarmcentrale (meldkamer) controleert dan of het alarm echt is en verwittigt alleen bij een echte inbraak de hulpdiensten. Bij eigen beheer krijg je zelf een sms of notificatie op je smartphone. Zie je die niet, dan volgt niemand het alarm op en heeft het systeem weinig nut. Voor wie niet altijd bereikbaar is, past een systeem met een aangesloten meldkamer beter.

Bedraad of draadloos alarmsysteem?

De keuze tussen kabel en radio bepaalt hoeveel werk de installatie vraagt en hoeveel onderhoud je daarna hebt. In een bestaande woning met afgewerkte muren is die keuze vaak al gemaakt, in nieuwbouw heb je alle vrijheid.

Bedraad alarm met voeding vanuit de centrale

In een bedraad systeem lopen kabels van de centrale naar elk contact, elke melder en de sirene. Die kabels voeden de detectoren en brengen hun signaal binnen, dus er zitten geen batterijen in de melders. De verbinding is de stabielste en de moeilijkst te storen. De installatie vraagt meer planning. Over de aankoopprijs spreken de bronnen elkaar tegen: Stad Brugge noemt bedraad iets duurder, INCERT noemt draadloos over het algemeen duurder in aanschaf. Vraag daarom offertes voor beide varianten.

INCERT, het Belgische kwaliteitslabel voor alarmsystemen, noemt een bedraad systeem geschikt voor alle risiconiveaus en eist het vanaf niveau 2+. Wil je een INCERT-installatie en geeft je risicoanalyse zo’n niveau, dan ligt de keuze dus vast.

Draadloos alarm met batterijen in elk onderdeel

Een draadloos systeem hangt aan één netaansluiting, die van de centrale. Detectoren en bedieningspanelen werken op batterijen die je tijdig vervangt, en het radiosignaal is gevoeliger voor sabotage. Het plaatst zich snel in een bestaande woning en vraagt weinig planning. De kwaliteit van het radiosignaal kan veranderen door een verbouwing of door andere draadloze toestellen, en een stoorzender kan de ontvangst verstoren. Een INCERT-installateur moet zijn installatie daarom testen in een gedegradeerde modus, om te controleren hoeveel signaalmarge er overblijft.

INCERT aanvaardt een volledig draadloos systeem alleen voor laag risico (niveau 1). De radiocomponenten moeten dan minstens voldoen aan graad 2 van de norm EN 50131-5-3.

Hybride: kabel waar het kan, radio waar het moet

Een hybride systeem gebruikt radio tussen de detectoren en de centrale, maar bekabelt sirenes, flitslichten en bedieningspanelen. INCERT gebruikt die opzet voor niveau 1 en 2. In een bestaande woning bekabel je bijvoorbeeld de begane grond waar plinten en leidingen toegankelijk zijn, en gebruik je radio voor de verdieping.

Voorzie bij elke verbouwing waar de muren open gaan toch kabels of wachtbuizen. Wat je nu in de muur legt, hoef je later niet meer open te breken.

Kenmerk	Bedraad	Draadloos	Hybride
Voeding van de melders	Centrale	Batterij in elke melder	Batterij in de melders
Onderhoud	Batterij van de centrale	Batterijen van alle onderdelen	Batterijen van de melders
Bestaande woning	Moeilijk, muren open	Eenvoudig	Kabels alleen voor sirene en bediening
Gevoeligheid voor sabotage	Het laagst	Het hoogst	Het radiodeel
INCERT	Alle niveaus, vereist vanaf 2+	Alleen niveau 1	Niveau 1 en 2

Welke alarmkabel en hoe trek je hem?

Bij een bedraad alarm loopt van de centrale een kabel naar elk contact, elke melder, de sirene en het bedieningspaneel. Het AREI laat installaties op zeer lage spanning voor inbraakdetectie, branddetectie en camerabewaking grotendeels buiten Boek 1 en vraagt dat ze volgens de regels van goed vakmanschap worden uitgevoerd. Alleen de plaatsing van de toestellen (uitwendige invloeden zoals water en stof) en de voorzorgen tegen brand voor de kabels blijven onder Boek 1 vallen. De handleiding van de centrale en van de melders bepaalt dus welke kabel je gebruikt.

Welke kabel naar welke melder

Een alarmkabel heeft meerdere dunne aders in één mantel, bij sommige types met een afscherming tegen storing. Een magneetcontact heeft minstens twee aders nodig. Een bewegingsmelder heeft er meer, omdat hij ook voeding en een sabotagesignaal doorgeeft. Hoeveel aders een melder precies vraagt, staat in zijn handleiding.

Bij een bussysteem delen alle melders dezelfde kabel, en bepaalt de fabrikant het kabeltype en de maximale lengte. Trek per verbinding één doorlopende kabel. Een verbinding in een doos achter de pleister vind je later niet terug als ze begint te haperen. Verleng een kabel dus alleen in een bereikbare doos.

Doorsnede en spanningsverlies op lange kabels

Een dunne ader volstaat voor een contact, maar niet voor elke verbruiker op lange afstand. Je kunt het zelf narekenen. Een koperen ader van 1 mm² en 1 m lang heeft een weerstand van ongeveer 0,018 ohm. Een ader van 0,22 mm² komt dan op ongeveer 0,08 ohm per meter. De stroom gaat heen en terug, dus tel je 0,16 ohm per meter kabel.

Stel dat een melder op 12 V werkt en 50 m van de centrale hangt. De twee voedingsaders hebben samen ongeveer 8 ohm. Bij 0,1 A verlies je daarin ruim 0,8 V, wat meestal geen probleem is. Trekt een sirene of een groep melders 0,5 A over dezelfde kabel, dan loopt het verlies op tot ongeveer 4 V. Het toestel houdt dan nog 8 V over. Voor zulke verbruikers neem je een dikkere ader, verdubbel je de aders of voed je het toestel dicht bij de plaats van gebruik. De fabrikant geeft de minimale voedingsspanning en de maximale kabellengte op.

Alarmkabel naast netkabels

Houd de alarmkabel als vuistregel apart van 230 V-kabels, in een eigen buis of op een eigen traject, en kruis een netkabel haaks. Een netkabel die lang naast een signaalkabel loopt, kan storing geven die als vals alarm verschijnt. De handleiding van de centrale zegt hoeveel afstand de fabrikant vraagt.

De 230 V-voeding van de centrale zelf is gewone elektriciteit. Een elektricien sluit ze vast aan (INCERT aanvaardt geen stekker voor de centrale), kiest een geschikte kring en werkt het eendraadschema bij. Over kabels voor netspanning lees je meer bij XVB-kabel, VOB-draad en andere kabels.

Buizen en kabels voorzien vóór het pleisterwerk

Een kabel achteraf door een afgewerkte muur halen is veel werk. Bij nieuwbouw of een verbouwing waar de muren open gaan, leg je buizen en kabels daarom vooraf. Dat geldt ook als het alarm pas later komt.

De elektricien legt wachtbuizen van de centrale naar elke buitendeur en elk raam dat een inbreker kan bereiken. Ook de plaats van elke bewegingsmelder, de buitensirene en het bedieningspaneel krijgen een buis. Voor camera’s komt daar per camerapositie een netwerkkabel bij, zoals bij je woning bekabelen voor internet en wifi staat. Welke buis waarvoor dient, lees je bij welke wachtbuis voor elektriciteit.

Neem foto’s van de muren vóór het pleisterwerk en teken de posities op een plattegrond. Hoe je leidingen in een muur of plint wegwerkt, staat bij kabels netjes wegwerken.

Magneetcontacten in ramen en deuren

Het magneetcontact is de eenvoudigste detector en de meest gebruikte: één per buitendeur en per raam dat een inbreker kan bereiken.

Hoe een magneetcontact werkt

Een magneetcontact bestaat uit twee delen. Het contactdeel zit op het vaste deel, het kader van het raam of de deur. Het is een reedcontact: twee dunne metalen tongetjes in een glazen buisje. De magneet zit op het deel dat beweegt, de vleugel. Zolang de magneet vlak bij het contact staat, sluit zijn veld de tongetjes en is de lus gesloten. Gaat het raam open, dan verdwijnt het veld, springen de tongetjes uit elkaar en ziet de centrale een onderbreking.

Een doorgeknipte kabel geeft dezelfde onderbreking, zodat een bedrade lus ook sabotage opmerkt. Bij een draadloos contact zit er een zendertje in het contactdeel, met een eigen batterij.

Bekijk groter ↗

Opbouwcontact of ingewerkt contact

Een opbouwcontact plak of schroef je op kader en vleugel. Dat werkt snel, kan achteraf en blijft zichtbaar. Een ingewerkt contact zit in een gat in het profiel of in het hout. Je ziet er bijna niets van, maar het vraagt voorbereiding. De kabel loopt door een gleuf of kanaal in het kader naar de muur.

Bestel je nieuwe ramen, vraag dan bij de bestelling of de schrijnwerker de contacten en de kabeldoorgang in het profiel inwerkt. In de werkplaats gaat dat veel sneller dan op de werf. Over de keuze en plaatsing van het raam zelf lees je meer bij ramen plaatsen of vervangen.

In een stalen kader of een stalen deur verzwakt het metaal het magnetisch veld. Neem dan een contact dat daarvoor bedoeld is. De fabrikant geeft de schakelafstand op: de grootste afstand tussen contact en magneet waarbij het contact nog sluit.

Draai-kiepramen, dubbele deuren en dubbele contacten

Een draai-kiepraam kan op twee manieren open. In kiepstand draait de vleugel om zijn onderkant: onderaan blijft hij dicht bij het kader, bovenaan komt hij een eind los. Zit het contact bovenaan, dan meldt het ook een gekipt raam. Zit het onderaan, dan meldt het pas als de vleugel echt openzwaait. Je kiest dus bewust of een raam in kiepstand mag blijven staan terwijl het alarm aan staat.

Een dubbele deur of een raam met twee vleugels krijgt per vleugel een contact. Wil je open en gekipt apart laten melden, dan bestaan er dubbele contacten met twee reedcontacten in één huisje. Welk type je nodig hebt, staat in de fiche van de centrale en van het contact.

Het contact aansluiten en testen

Sluit het contact aan op de zone die de handleiding of de installateur aanwijst. Test daarna elk contact apart. Zet de centrale in testmodus, open het raam of de deur een paar centimeter en kijk of precies die zone meldt. Sluit je het raam, dan moet de zone weer dicht zijn. Bij een kiepraam test je ook de gekipte stand.

Een raam dat doorzakt of een kader dat zet of krimpt, vergroot de afstand tussen contact en magneet en geeft zo een vals alarm. Stel in dat geval het raam bij of verplaats het contact. Het jaarlijkse nazicht van een alarm bevat zo’n controle op vals alarm.

Dome-, bullet- en IP-camera’s kiezen

Een camera legt vast wat er gebeurt, een alarm meldt het. Camerabewaking schrikt gelegenheidsdieven af en levert beelden als bewijs, maar rondtrekkende daders laten zich er niet altijd door tegenhouden.

Dome, bullet of turret

De drie gangbare vormen verschillen vooral in zichtbaarheid en robuustheid. Een bullet valt op en schrikt daardoor af, een dome valt weinig op en is moeilijker te vernielen, een turret zit daartussen. Welke past, hangt af van wat je in beeld wilt hebben en waar je de camera kunt hangen; de tabel zet de sterke en zwakke punten naast elkaar.

Sommige camera’s hebben infrarood voor ’s nachts of Wide Dynamic Range (WDR) voor een beeld met veel lichtverschil. Andere hebben een bestuurbare kop (PTZ), een microfoon of opslag in de camera zelf. Kies alleen wat je situatie vraagt.

Type	Sterk	Zwak
Dome	Robuust, onopvallend, brede kijkhoek, laag te monteren	Schittering en reflecties in de koepel, minder ver zicht, minder geschikt voor nachtzicht
Bullet	Verder zicht, doorgaans beter nachtzicht, afschrikkend zichtbaar	Makkelijk te saboteren, spinnenwebben voor de lens
Turret	Geen reflecties door ontbrekende koepel, geen spinnenwebben	Minder vandaalbestendig dan een dome

IP-camera of analoog systeem

Kies voor een IP-systeem of voor HDCVI, een systeem dat HD-beeld over coaxkabel stuurt. Analoge systemen van het type SD en HD-SDI hebben hun tijd gehad. Een resolutie van Full HD of hoger (2 MP, 4 MP) geeft meer detail. Het kost wel meer opslagruimte en belast het netwerk meer. Een goede videocompressie zoals H.265 of H.264 vangt dat op.

Bij een bekabeld systeem lopen stroom en beeld door dezelfde kabel, bijvoorbeeld via Power over Ethernet. Dat vraagt per camera een netwerkkabel van de recorder of schakelaar tot de camerapositie, zoals bij je woning bekabelen voor internet en wifi staat. Plug-and-playcamera’s voor enkele tientallen euro beloven veel, maar beeldkwaliteit, software en beveiliging vallen vaak tegen.

Hoogte, richting en licht

Bepaal eerst wat je in beeld wilt hebben. Daarna kies je de hoogte: hangt de camera te hoog, dan zijn gezichten moeilijk herkenbaar. Richt hem niet op glas of andere spiegelende oppervlakken, want het infraroodlicht weerkaatst en de beelden worden onbruikbaar. Tegenlicht of grote verschillen in lichtsterkte vragen een camera met WDR.

Een domecamera hang je bij voorkeur horizontaal aan de muur. Bij verticale montage, bijvoorbeeld onder een dakoversteek, gebruik je een muurbeugel of regenkap. Denk ook aan wat later in beeld komt: een boom groeit en krijgt bladeren.

Beelden bewaren op kaart, recorder of in de cloud

Een geheugenkaart in de camera is goedkoop en eenvoudig, maar een dief die bij de camera kan, neemt de beelden mee. Een recorder (NVR) heeft veel opslag, kost geen abonnement en laat je de beelden via internet bekijken. Een dief kan hem wel stelen, dus verberg hem goed en beveilig de verbinding. Bij cloudopslag blijven de beelden buiten het huis, maar je betaalt een abonnement en je hebt veel bandbreedte nodig.

Veel systemen bewaren alleen beelden waarop beweging zit. Dat beperkt de benodigde opslag aanzienlijk.

Wat de camerawet vraagt van een buitencamera

Een buitencamera moet je aangeven op Police-on-web vóór je haar in gebruik neemt, met je eID, itsme of een burgertoken. Die aangifte valideer je elk jaar, en je past ze aan als er iets verandert. Daarnaast houd je een register van je beeldverwerking bij, op papier of digitaal, dat de Gegevensbeschermingsautoriteit en de politie kunnen opvragen. De installateur doet de aangifte niet voor jou: de persoon die beslist heeft om te filmen, is verantwoordelijk.

Bij de ingang van de bewaakte plaats hang je een pictogram. Voor een privéwoning is dat minstens 15 bij 10 cm, als geplastificeerde sticker of als aluminiumplaat van minstens 1,5 mm. Het model ligt wettelijk vast en vermeldt « Camerabewaking – Wet van 21 maart 2007 » met de naam en het adres van wie verantwoordelijk is. Beelden bewaar je hooguit één maand, tenzij je ze nodig hebt als bewijs.

Film alleen je eigen eigendom: de openbare weg en publieke plaatsen horen niet in beeld. Filmen in het geheim is verboden, en beelden geef je enkel door aan de politie, nooit op sociale media. Gefilmde personen hebben recht op toegang tot de beelden. Een videofoon bij de voordeur is een apart onderwerp, zie videofoon of parlofoon plaatsen.

Rookmelders plaatsen volgens de Vlaamse regels

Een rookmelder is een eenvoudige en goedkope bescherming tegen brand, en de enige beveiliging waarvoor de Vlaamse regels een minimum vastleggen.

Wat heb je nodig

Een paar minuten per melderEenvoudig

Gereedschap

• Stabiele trapladder
• Potlood
• Meetlint
• Boormachine met steenboor (alleen als je schroeft)

Materiaal

• Rookmelders met CE-markering volgens NBN EN 14604
• Pluggen en schroeven of de zelfklevende bevestiging die bij de melder zit
• Batterijen volgens de handleiding (bij een vervangbare batterij)

Hoeveel rookmelders heb je minstens nodig?

Elke zelfstandige woning, of het nu een eengezinswoning, appartement of studio is, heeft minstens één rookmelder op elke bouwlaag. Bij een duplex dus op elke verdieping. In een kamerwoning komt daar een melder in elke kamer bij, en in een studentenkamer hangt minstens één in de kamer zelf.

Een kelder of zolder krijgt een melder als er een technische installatie staat of als de ruimte rechtstreeks toegankelijk en normaal betreedbaar is. Een kelder met alleen een watermeter, bereikbaar via een luik of ladder, heeft er geen nodig. Dat geldt ook voor een zolder met alleen een uitklapbare trap en zonder technische installatie. Staat er een verwarmingsketel op die zolder, dan hoort er wel een melder. Als technische installatie telt alles met elektrische voeding of dat warmte maakt en vast aan het gebouw hangt: een zekeringkast, omvormer, thuisbatterij, laadpunt, warmtepomp of boiler. Een gas- of watermeter, modem, alarmcentrale of ander beveiligingssysteem telt niet.

In gedeelde ruimten met een technische installatie is een melder verplicht, bijvoorbeeld op elke verdieping waar een zekeringkast hangt. Een gebouw met automatische branddetectie en centrale is vrijgesteld.

Waar hangt de rookmelder het best?

Het minimum is één per bouwlaag, maar het doel is dat je het alarm hoort. Plaats melders daarom op de kortste weg van de slaapkamer naar buiten. Dat zijn de hal of traphal op elk bewoond niveau, de nachthal bij de slaapkamers en de inkomhal. Een melder in de slaapkamer zelf en in de living is een aanrader. In de garage hang je hem dicht bij de binnendeur.

Sommige plaatsen vermijd je. De Vlaamse overheid raadt de badkamer en het verwarmingslokaal af, net als de plaats voor de deur van keuken of badkamer. Hetzelfde geldt voor de buurt van een open raam, een ventilatieopening of een ventilator en voor een plek boven een radiator of ander verwarmingstoestel. Stoom en bakdampen kunnen er valse alarmen geven, en een luchtstroom kan de rook van de melder wegblazen. Bestaat er in zo’n ruimte brandrisico, hang de melder dan net buiten de ruimte. In de keuken zelf kan een melder wel, op een plek weg van de dampen.

Na het plaatsen controleer je of het alarm in alle vertrekken hoorbaar is, ook met gesloten deuren. Hoor je het in de slaapkamers niet, dan verplaats je een melder of koppel je ze.

Afstanden tot plafond, muur en hoek

Een rookmelder hangt tegen het plafond, idealiter in het midden en minstens 30 cm van de muur. Rook stijgt en verzamelt zich eerst onder het plafond.

Aan de muur mag alleen als de fabrikant het toelaat. Dan hang je de melder minstens 15 cm onder het plafond en minstens 30 cm van de hoek. Het toestel moet bereikbaar blijven om te testen en te onderhouden.

Bekijk groter ↗

Welke rookmelder voldoet?

De melder is een optisch of fotoelektrisch toestel met CE-markering dat voldoet aan NBN EN 14604. Ionisatiemelders mogen niet meer verkocht worden en zijn niet toegelaten. Het toestel moet een scherp geluidssignaal geven en een testknop hebben. Die kenmerken staan op de verpakking.

Een melder met vervangbare batterij en een melder met een niet-vervangbare batterij zijn allebei toegelaten. De Vlaamse overheid raadt een model met een niet-vervangbare batterij van tien jaar aan. Batterij en melder zijn dan tegelijk aan vervanging toe. Voor doven en slechthorenden bestaan melders met flitslicht en eventueel een trilplaat, waarvoor het VAPH een tegemoetkoming voorziet.

Koppelbare rookmelders

Koppelbare rookmelders gaan allemaal tegelijk af zodra één melder rook ziet. Je koppelt ze met een draad of draadloos. Dat is de oplossing als je een melder in de kelder niet in de slaapkamers hoort. Draadloos koppelen kan de batterijduur verkorten.

Een bedrade melder op 230 V heeft minder batterijen nodig, maar blijft een reservebatterij nodig hebben voor een stroompanne. De meeste woningen hebben op de gewenste plaats geen stroomkabel. Bedraad past daarom vooral bij nieuwbouw, en in andere woningen is een melder op batterijen meestal de beste keuze. Een bedrade koppeling laat je aansluiten door een elektricien, en een melder die op een brandalarm wordt aangesloten laat je door een specialist installeren.

De Vlaamse pagina over rookmelders noemt geen koppelplicht. In Wallonië en Brussel is koppelen sinds 2025 verplicht vanaf vier melders in dezelfde woning, volgens Test-Aankoop.

Testen, afstoffen en vervangen

Test je melders minstens één keer per maand met de testknop. Stof ze af en toe af met een droge doek of een stofzuiger, nooit met water. Schilder ze niet over en plak de gaatjes niet af.

Een 9V-batterij gaat ongeveer een jaar mee, AA-batterijen twee tot drie jaar en een niet-vervangbare batterij ongeveer tien jaar. De melder zelf vervang je na maximaal tien jaar, ook als hij nog lijkt te werken.

Wie plaatst en vervangt de rookmelders bij verhuur?

De verhuurder koopt en plaatst de rookmelders. Kiest hij voor een toestel met vervangbare batterijen, dan vervangt de huurder die tijdig.

Storingen en valse alarmen

Een melder die piept en een alarm dat zonder reden afgaat, hebben vaak een eenvoudige oorzaak. Zoek eerst de gewone redenen voor je aan de installatie sleutelt.

Een rookmelder die piept of vals alarm geeft

Een korte piep met vaste tussenpozen betekent bij de meeste melders een bijna lege batterij of een toestel aan het einde van zijn levensduur. De handleiding van het toestel beschrijft zijn eigen signalen. Een alarm tijdens het koken of douchen wijst op een melder die te dicht bij de damp hangt.

Wat je merkt	Meest voorkomende oorzaak	Eerste stap
Korte piep op vaste tijdstippen	Batterij bijna leeg of melder ouder dan 10 jaar	Vervang de batterij, of de hele melder bij een niet-vervangbare batterij
Alarm bij koken of douchen	Damp of stoom bereikt de melder	Hang de melder verder van keuken en badkamer, buiten de luchtstroom
Alarm zonder aanleiding	Stof of insecten in de melder	Stof af met een droge doek of stofzuiger, nooit met water
Toestel reageert niet op de testknop	Lege batterij of defect toestel	Vervang de batterij en test opnieuw, daarna het toestel

Valse alarmen bij een inbraakalarm

Het jaarlijkse nazicht van een alarm controleert onder meer dat het geen vals alarmsignaal geeft. Wil je niet op dat nazicht wachten, zoek dan eerst in het logboek van de centrale welke zone het alarm gaf.

Wat je merkt	Meest voorkomende oorzaak	Eerste stap
Een zone meldt « open » bij een gesloten raam	Contact en magneet staan te ver uit elkaar of het contact is losgekomen	Stel het raam of het contact bij en test opnieuw
Een draadloze melder meldt « batterij zwak »	Lege batterij in die melder	Vervang de batterij volgens de handleiding
Een bewegingsmelder slaat aan zonder indringer	Warmtebron of luchtstroom in zijn kijkveld, of een verkeerde kijkrichting	Richt hem haaks op de looprichting en verplaats hem weg van radiator of tocht
De centrale meldt « netspanning »	Stroompanne of een losgekomen voeding	Herstel de voeding; de noodbatterij houdt een bedraad systeem 24 tot 48 uur draaiende
Alarm bij het in- of uitschakelen	Een verkeerde handeling of een te korte vertraging	Controleer de in- en uitlooptijd in de instellingen

Bediening en foutmeldingen bij Jablotron, Somfy en Gira

Elke fabrikant gebruikt eigen codes, lichtsignalen en menu’s. Wat een foutmelding van een Jablotron-, Somfy- of ander alarm betekent, staat in de handleiding van dat model. Het typenummer staat op de centrale of de melder. Een rookmelder van Gira of een ander merk is voor de wet gewoon een rookmelder, met dezelfde eisen: CE-markering en NBN EN 14604, en minstens één per bouwlaag.

Noteer wat het paneel toont of welk lichtpatroon brandt, en zoek de zone of melder die genoemd wordt. Meldt een draadloze melder een storing, kijk dan eerst naar zijn batterij. Gaat het om de centrale, dan controleer je haar voeding en noodbatterij. Staat een zone « open », dan is een raam of deur niet helemaal dicht. Meldt de centrale sabotage, dan is het sabotagecontact in een melder geopend, bijvoorbeeld doordat het deksel losgekomen is.

Programmeren van een centrale gebeurt met de installateurscode. Heeft een installateur het alarm geplaatst, dan moet hij die code uiterlijk bij de oplevering, onvoorwaardelijk en zonder extra kosten, aan de eigenaar bezorgen. Met je schriftelijke toestemming mag een alarmcentrale het systeem op afstand aan- en uitschakelen. Een beveiligingsonderneming mag het op afstand herprogrammeren, maar alleen om het te herstellen.

Zelf plaatsen of een installateur kiezen?

Een rookmelder plaats je zelf. Bij een inbraakalarm hangt het af van wat je aansluit: voor een buitensirene en een doormelding naar derden schakel je het best een vergunde installateur in.

Wat je zelf kunt doen

Een alarm met alleen een binnensirene mag je zelf plaatsen, en het jaarlijkse nazicht mag je zelf uitvoeren. Een buitensirene met flitslicht en een doormelding naar derden laat de preventiebrochure van Stad Brugge door een professionele installateur plaatsen. Of een particulier zo’n systeem in de eigen woning ook wettelijk zelf mag plaatsen, vraag je na bij de Directie Private Veiligheid van de FOD Binnenlandse Zaken (vigilis.ibz.be).

De 230 V-aansluiting van de centrale en bedrade rookmelders op 230 V laat je aan een elektricien. Een camera hang je zelf op als je wilt. Kies je een installateur, kies dan een vergunde onderneming; de registratie van het alarm en bij een camera de aangifte, het register en het pictogram blijven van jou.

Een installateur kiezen

Een vergunde installateur en alarmcentrale vind je via vigilis.ibz.be. Een INCERT-certificaat zegt dat het alarm uit degelijke onderdelen bestaat en met vakmanschap is geplaatst. Naast INCERT bestaat de Europese norm EN 50131, ook met vier beveiligingsgraden. Stad Brugge raadt graad 2 of hoger aan.

Vraag meerdere offertes en beslis niet onder druk van een verkoper: leuren met alarmsystemen is verboden. Zeg bij de offerte of je huisdieren hebt: dieren, de toegangen en het risico op storingen horen bij de risicoanalyse die de installateur maakt. Reken de kosten over vijf tot tien jaar door, met aankoop, onderhoud en meldkamer. Sommige bedrijven werken met een hoge abonnementskost in een lease- of huurformule, dus lees de kleine letters van het contract. Een alarmsysteem gaat tien tot twintig jaar mee.

Een alarm registreren en onderhouden

Een alarm met buitensirene, buitenlicht of doormelding brengt een paar vaste verplichtingen mee: een registratie, een jaarlijks nazicht en een vaste aanpak bij een alarm.

Registreren op Police-on-web

Heb je een alarm met buitensirene, buitenlicht of doormelding zonder aansluiting op een alarmcentrale, dan registreer je het zelf op Police-on-web. Je logt in met je eID of een token voor burgers. Is het alarm wel aangesloten op een alarmcentrale, dan doet de centrale de registratie voor jou.

Je meldt het binnen tien dagen na de eerste ingebruikname. Verandert er een gegeven of zet je het alarm buiten gebruik, dan meld je dat ook binnen tien dagen. Bij de registratie hoort het adres en telefoonnummer van de plaats. Ook je eigen gegevens, de aard van het pand en van het risico en het type alarm komen erbij. Je krijgt een gebruikersnummer, dat je bij een alarmmelding aan de politie doorgeeft.

Minstens één keer per jaar valideer je de gegevens, ook als niets veranderd is. Anders gelden ze niet meer als geldig en kunnen ze worden geschrapt.

Jaarlijks onderhoud

Je alarm moet elk jaar worden onderhouden, door jezelf of door een beveiligingsonderneming. Het nazicht controleert of het systeem nog aan de voorschriften voldoet, geen vals alarmsignaal geeft en bij een binnendringing het juiste alarmsignaal produceert. Doet een onderneming het, dan krijg je na elk nazicht een schriftelijk attest.

Wat je doet bij een alarm

Ga eerst na of het echt een inbraak is. Aanwijzingen zijn schoenafdrukken in de tuin, een gebroken raam of verdachte geluiden, of beelden van een camera. Alleen als het alarm het gevolg is van een binnendringing of een poging daartoe, mag het worden gemeld. Zie je tekenen van een inbraak, ga dan niet zelf kijken en wacht op een veilige plek op de politie.

Bel 101 of 112. Geef je naam, je telefoonnummer en het gebruikersnummer van je alarm door. Zeg ook hoe je controleerde dat het geen vals alarm was en in welk deel van het pand er iets aan de hand is. Er moet iemand aanwezig zijn die het alarm kan uitschakelen en de politie kan binnenlaten, voor zover hij zelf niet in gevaar is: jijzelf, een contactpersoon of een bewakingsagent.

Een bedraad alarm voorbereiden en in gebruik nemen

1. 1

   Bepaal wat je beveiligt

   Loop rond en markeer elke buitendeur, elk raam dat bereikbaar is en de ruimtes waar je een bewegingsmelder wilt. Zet het op een plattegrond. Controleer dat het sluitwerk van die deuren en ramen eerst in orde is, want dat houdt een inbreker het langst tegen.

2. 2

   Vraag offertes bij vergunde installateurs

   Zoek installateurs op vigilis.ibz.be en vraag minstens twee offertes. Vergelijk het aantal zones, de noodvoeding en het INCERT-niveau. Kijk ook naar bedraad, draadloos of hybride, het onderhoud en de kosten over vijf tot tien jaar. Vraag dat de installateurscode bij de oplevering aan jou wordt overhandigd.

3. 3

   Laat buizen en kabels leggen vóór de afwerking

   Bij nieuwbouw of een open verbouwing laat je de elektricien wachtbuizen en kabels leggen naar elke positie van je plan. Neem foto’s van de muren vóór het pleisterwerk. Controleer dat elke buis een trekdraad heeft en dat er een buis naar de plaats van de centrale loopt.

4. 4

   Laat de melders plaatsen en test elke zone

   De installateur plaatst de centrale uit het zicht, de contacten en de melders. Test daarna zelf elk contact. Zet raam of deur een paar centimeter open en kijk of precies die zone meldt, bij een kiepraam ook in kiepstand. Laat de installateur ook tonen dat de sirene na hooguit drie minuten stopt en dat het flitslicht aanspringt.

5. 5

   Registreer het alarm

   Is het alarm niet aangesloten op een alarmcentrale, registreer het dan binnen tien dagen na de eerste ingebruikname op Police-on-web. Bewaar het gebruikersnummer bij de centrale en geef een contactpersoon door die het huis kan openen en het alarm kan uitschakelen.

6. 6

   Plan het jaarlijkse nazicht en de rookmelders

   Zet de datum van het jaarlijkse nazicht in je agenda en valideer je registratie dan ook. Test je rookmelders elke maand met de testknop, en noteer de plaatsingsdatum zodat je ze na tien jaar vervangt.

Vóór je alarm en rookmelders in gebruik gaan

• Op elke bouwlaag hangt minstens één rookmelder met CE-markering volgens NBN EN 14604, en elke melder geeft bij de test een scherp signaal.
• Elke plafondmelder hangt in het midden van het plafond, minstens 30 cm van de muur.
• Elk magneetcontact is getest met het raam of de deur dicht en open, en bij een kiepraam ook gekipt.
• De centrale hangt uit het zicht en heeft een werkende noodbatterij.
• De installateur heeft de installateurscode aan jou overhandigd.
• Het alarm is geregistreerd op Police-on-web of via de alarmcentrale, en het gebruikersnummer is genoteerd.
• De buitensirene geeft hooguit drie minuten geluid en het flitslicht is vanaf de straat zichtbaar.
• Een buitencamera is aangegeven, heeft een pictogram en bewaart beelden hooguit één maand.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een rookmelder in de badkamer of vlak bij de keuken hangen

Stoom en bakdampen zetten de melder aan, en wie na enkele valse alarmen de batterij verwijdert, heeft geen melder meer. Hang hem in de gang of op de overloop bij de slaapkamers. In de keukenomgeving komt alleen een plek weg van de dampen in aanmerking.

Een dunne alarmkabel over een lange afstand voor een sirene gebruiken

Op een dunne ader gaat bij een sirene te veel spanning verloren, waardoor het toestel zwak of niet afgaat. Reken de weerstand van de kabel na. Neem voor sirenes en voeding een dikkere ader of verdubbel de aders, en volg de maximale lengte uit de handleiding.

Een buitencamera plaatsen zonder aangifte en pictogram

De camerawet vraagt de aangifte vóór het gebruik, een register en een pictogram aan de ingang. Wie daarvan afziet, riskeert grote boetes. Doe de aangifte op Police-on-web, hang het pictogram, bewaar beelden hooguit één maand en richt de camera op je eigen terrein.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Voor een alarm met buitensirene, flitslicht of doormelding naar derden schakel je het best een vergunde installateur in; de lijst staat op vigilis.ibz.be en het INCERT-label toont dat installateur en onderdelen gecertificeerd zijn. Of je zo’n alarm als particulier zelf mag plaatsen, vraag je na bij de Directie Private Veiligheid van de FOD Binnenlandse Zaken. De 230 V-voeding van de centrale en bedrade rookmelders op 230 V laat je aansluiten door een elektricien. Die werkt spanningsloos, controleert of de kring daarvoor geschikt is en werkt het eendraadschema bij. Bij een belangrijke wijziging of uitbreiding van de elektrische installatie keurt een erkend organisme ze voor je ze weer in gebruik neemt; zie keuring van de elektrische installatie bij verkoop en nieuwbouw. Zelf doe je het ophangen van rookmelders, het testen en het registreren.

Bronnen

• Vlaanderen.be — Rookmelders (woningkwaliteitsnormen)
• Justel — Koninklijk besluit van 25 april 2007 over alarmsystemen en alarmcentrales
• FOD Binnenlandse Zaken (BeSafe) — Bezit u een bewakingscamera? Drie niet te vergeten acties (2025)
• Stad Brugge — Inbraakpreventie: elektronische beveiliging (brochure, 2025)
• INCERT — Hoe kiest u een alarmsysteem? 3 gouden regels
• Test-Aankoop — Waar in huis moet je rookmelders plaatsen en zijn ze verplicht? (2025)
• Volta — AREI Boek 1, installaties op laagspanning en zeer lage spanning (tekst van 28 oktober 2024)
• Vlaanderen.be — Keuring van je elektrische installatie (AREI)