Elektriciteit vernieuwen in een oude woning: wat moet en wat mag blijven

Wanneer is je elektriciteit aan vernieuwen toe?

Een installatie van veertig jaar oud kan nog perfect doen waarvoor ze gemaakt is. Ze loopt meestal op twee manieren vast: ze draagt het verbruik van vandaag niet meer, of ze haalt de keuring niet. Die twee vragen beslissen samen of je vernieuwt, en hoe ver je daarin gaat.

Wat je in huis merkt

Een installatie waarschuwt vaak al voor de keuring dat er iets mis is. Een stopcontact of stekker die warm wordt, een verkleurde afdekplaat of een brandgeur bij een toestel wijzen op overbelasting of een slechte verbinding. Hetzelfde geldt voor een zekering die telkens doorslaat of een automaat die geregeld afschakelt. Laat zo’n kring nakijken voor je er nog toestellen op aansluit.

Dat betekent nog niet dat de hele woning eraan moet. Een meting per kring toont of het probleem bij één kring, een losse klem of een te dunne draad ligt.

Wat je in de zekeringkast ziet

De kast zegt veel over de leeftijd van je bekabeling. Porseleinen houders met een smeltzekering en vier of vijf kringen voor de hele woning wijzen op een oude installatie. Welke afwijkingen daarvan mogen blijven, hangt niet af van de kast zelf. Het gaat erom of de aanleg vóór of na 1 oktober 1981 begon.

Zoek ook een schakelaar met een testknop. Die hoort bij de differentieelschakelaar die bij een isolatiefout afschakelt. Het AREI vraagt aan het begin van elke huishoudelijke installatie een differentieel van hoogstens 300 mA. Het deel van het AREI over bestaande installaties (Deel 8) geeft voor oude installaties geen vrijstelling daarvan. Ontbreekt hij, dan komt dat als inbreuk in het verslag, en dan hangt er niets tussen een lekstroom en de mensen in huis.

Kijk ook op de binnenkant van de deur. Voor kringen met draden dunner dan 1,5 mm² schrijft het AREI een etiket voor. Het is wit met een rood pictogram, minstens 8 cm breed en 5 cm hoog, en niet gemakkelijk te verwijderen. Zie je smeltzekeringen van 6 A maar geen etiket, vraag dan aan een elektricien of de kring op draden van 1 mm² loopt.

Stopcontacten zonder aardpen en kringen zonder aarde

Een stopcontact zonder aardpen betekent bijna altijd dat er maar twee draden naartoe lopen. In een oude installatie mag zo’n contactdoos in dienst blijven, op voorwaarde dat een differentieel van 30 mA ze beschermt. Ook de leiding zelf mag blijven, zolang ze geen vast toestel van klasse I voedt. Een elektrische boiler met een metalen mantel hoort dus wel aan een kring met beschermingsgeleider.

Eén geval is uitdrukkelijk verboden: een stopcontact met een aardpen die niet echt met de aarding van de installatie verbonden is. Wie oude contactdozen door nieuwe met aardpen vervangt zonder dat er een geelgroene beschermingsgeleider bij ligt, krijgt dat als inbreuk in het verslag. De bewoner denkt intussen dat hij geaard is.

Te weinig kringen voor wat er vandaag op staat

Een woning uit de jaren zestig werd bekabeld voor licht, een radio en een strijkijzer. Daar hangen nu een vaatwasmachine, een oven, een wasmachine en een droogkast aan, vaak op dezelfde kring. De draad wordt dan warm terwijl de zekering blijft zitten, want die reageert pas na enige tijd op een lichte overbelasting.

Vandaag krijgt een stopcontactkring 2,5 mm² en een automaat van hoogstens 20 A, met hoogstens acht stopcontacten erop. In het oude deel van een installatie mogen er meer dan acht op één kring zitten. De voorwaarde: het vermogen van de vaste toestellen blijft binnen wat de draad aankan. De kabelsectie per kring en het aantal stopcontacten dat erop mag bepalen waar de grens ligt.

De momenten waarop het AREI een keuring oplegt

Vier gebeurtenissen brengen een erkend organisme over de vloer. Het gaat om de ingebruikname van een nieuwe installatie en om een belangrijke wijziging of uitbreiding. Ook een verzwaring van de aansluiting en de verkoop van een woning met een oude installatie vragen een keuring. Daarna volgt om de 25 jaar een nieuw controlebezoek.

Een verzwaring vraagt dus eerst een gunstig verslag. Bij een oude installatie die nooit volgens het oude AREI gekeurd werd, gaat het verslag mee met de aanvraag. Fluvius controleert dat het er is voor ze de verzwaring uitvoert. Wie zijn aansluiting laat verzwaren voor een warmtepomp of een laadpaal, zet daarmee de hele oude installatie onder de loep.

Wat de keurder meet en hoe het verslag eruitziet, staat bij de keuring van de elektrische installatie bij verkoop en nieuwbouw.

Wat je vaststelt	Wat het betekent	Wat je eerst doet
Porseleinen smeltzekeringen in de kast	Een oude opbouw; het bouwjaar bepaalt welke afwijkingen mogen blijven	Keuringsverslag en schema’s opvragen
Geen enkele testknop in de kast	Meestal geen differentieel aan het begin van de installatie	Een elektricien de kast laten nakijken
Stopcontacten zonder aardpen	Kringen zonder beschermingsgeleider	Nagaan of een differentieel van 30 mA ze beschermt
Vier of vijf kringen voor de hele woning	Te weinig voor de toestellen van vandaag	Kringen tellen op het eendraadschema
Geen keuringsverslag in huis	Mogelijk nooit gekeurd, of het verslag is zoek	Een controlebezoek laten uitvoeren

Herstellen, uitbreiden of alles vernieuwen

Tussen een paar inbreuken wegwerken en de hele woning opnieuw bekabelen ligt een brede prijsvork. De keuze hangt af van het aantal inbreuken en van de vraag of er beschermingsgeleiders liggen. Ook wat je de komende jaren toch nog openbreekt, telt mee.

Wat een volledige vernieuwing verandert aan de keuring

Vervang je alles, dan verdwijnen de afwijkingen voor oude installaties samen met de oude leidingen. Wat je nieuw aanlegt, wordt getoetst aan het AREI van vandaag. Dat betekent een hoofddifferentieel van hoogstens 300 mA. Daarachter komen differentiëlen van 30 mA voor de stopcontacten, de verlichting, de badkamer en de wasmachine, droogkast en afwasmachine. Achter elk daarvan hangen hoogstens acht kringen.

Daar staat duidelijkheid tegenover: één verslag, één schema en een installatie die pas na 25 jaar een nieuw controlebezoek krijgt.

Een kring bijzetten telt als belangrijke wijziging

Het AREI noemt een wijziging belangrijk als ze de veiligheid raakt op een manier die de vorige keuring nog niet dekte. Het reglement geeft zelf voorbeelden. Een ander aardverbindingssysteem hoort erbij, net als een schakel- en verdeelbord dat niet identiek vervangen wordt. Ook een kring die in een woning wordt toegevoegd staat in dat rijtje.

Dat heeft twee gevolgen. Het werk moet gekeurd worden. Bovendien beschermt dan een differentieel van hoogstens 300 mA aan het begin de hele oude installatie. Een oude kast zonder differentieel krijgt er dus een, ook als je maar één kring bijzet.

Eén stopcontact bijplaatsen op een bestaande kring staat niet in de voorbeelden van het AREI; een kring toevoegen voor de nieuwe keuken wel. Twijfel je, vraag het dan vooraf aan het erkend organisme dat je wilt laten keuren. Zie je een volgende uitbreiding al aankomen, laat dan meteen genoeg kringen trekken. Je betaalt dan één keuring en niet telkens een nieuwe.

Vernieuwen in fasen, kamer per kamer

Je mag de woning in stukken aanpakken. Het oude deel houdt dan zijn afwijkingen, het nieuwe deel volgt de huidige regels. Op het eendraadschema krijgt elk gedeelte van vóór 1 oktober 1981 de vermelding « oude installatie ». Zo weet de keurder welke regels waar gelden.

In de praktijk volgt de fasering de verbouwing. De keuken en de badkamer eerst, want daar liggen de zwaarste toestellen en de strengste regels. Daarna de slaapkamers, meestal samen met het schilderwerk. De kast en de aarding horen bij de eerste fase, want alle nieuwe kringen komen daarop uit.

Elke fase waarin een kring bijkomt, is opnieuw een belangrijke wijziging en vraagt een keuring. Hoe meer fasen, hoe vaker je een keurder betaalt.

De keuring overslaan als je toch alles vernieuwt

Bij de verkoop van een woning met een oude installatie laat de verkoper een controlebezoek uitvoeren. Soms heeft die keuring weinig zin, omdat de koper het gebouw afbreekt of de installatie volledig gaat vernieuwen. Komen beide partijen overeen dat een controlebezoek overbodig is, dan staat hun akkoord in de authentieke akte.

De koper meldt de afbraak of de volledige renovatie daarna zelf bij de Algemene Directie Energie van de FOD Economie. Die geeft hem een dossiernummer en vraagt het controleverslag op zodra de nieuwe installatie in gebruik gaat. Je slaat dus alleen de keuring van de oude installatie over; de nieuwe moet gekeurd zijn voor je ze gebruikt.

Laat de verkoper wel keuren en is het verslag negatief, dan volgt een melding. De koper geeft zijn identiteit en de datum van de akte door aan het erkend organisme. Vanaf de akte heeft hij 18 maanden om de inbreuken weg te werken en opnieuw te laten keuren, en hij kiest dat organisme vrij.

Oude bekabeling behouden of vervangen

Niet elke oude draad moet eruit. Deel 8 van het AREI somt op wat in een bestaande installatie in dienst mag blijven. Die lijst is langer dan de meeste eigenaars denken. Over alles geldt één voorwaarde: het materiaal brengt bij correcte installatie, onderhoud en gebruik de veiligheid van personen niet in gevaar.

Wat een installatie van vóór 1 oktober 1981 mag houden

De afwijkingen hieronder gelden voor het deel van de installatie waarvan de uitvoering ter plaatse vóór 1 oktober 1981 begon. Ze gelden niet voor wat je erbij legt.

Vooral de eerste twee tellen in de praktijk. Draden van 1 mm² mogen blijven achter een smeltzekering van hoogstens 6 A of een automaat van 10 A. Stopcontacten zonder aardpen mogen blijven achter een differentieel van 30 mA. Samen verklaren die twee waarom een oude woning vaak conform is terwijl ze in niets op een nieuwbouw lijkt.

Mag in dienst blijven	Wat het AREI daarbij vraagt
Draden van 1 mm²	Een smeltzekering van hoogstens 6 A of een automaat van hoogstens 10 A, en een etiket van 8 bij 5 cm op de deur van het bord
Stopcontacten zonder aardpen	De leiding heeft geen beschermingsgeleider en een differentieel van 30 mA beschermt de kring
Stopcontact- en lichtkringen zonder differentieel van 30 mA	Aan het begin van de installatie staat wel een differentieel van hoogstens 300 mA
Meer dan acht stopcontacten op één kring	Het vermogen van de vaste toestellen blijft binnen wat de leiding toelaat
Contactdozen van vóór 1 oktober 1981	Ze voldoen aan het AREI zoals dat vóór 1 maart 2025 gold
Eén enkele lichtkring voor de hele woning	Zonder bijkomende voorwaarde
Geen hoofdequipotentiale verbinding	Zonder bijkomende voorwaarde
Een differentieel met een nominale stroomsterkte onder 40 A	Zonder bijkomende voorwaarde
Een koperen aardgeleider van 6 mm²	De doorsnede is minstens 6 mm² koper
Kabels zonder vooropgestelde brandreactie	Zonder bijkomende voorwaarde

Wat zeker weg moet

Een paar zaken blijven ook in een oude installatie niet toegelaten. Een aardpen in een stopcontact zonder echte verbinding met de aarding is verboden. Een leiding zonder beschermingsgeleider mag geen vast toestel van klasse I voeden. En geleiders met alleen basisisolatie mogen niet verzonken in een muur, vloer of plafond liggen.

Daar komen de kringen bij waarvan het isolatieniveau bij de meting onvoldoende is. Die staan met kring en al in het verslag, en dat lijstje is meteen de werklijst voor je elektricien.

Wat de isolatiemeting zegt

Of oude bekabeling nog bruikbaar is, blijkt voor een deel uit de isolatiemeting. Bij een nominale spanning tot 500 V meet het erkend organisme met 500 V gelijkspanning. De isolatieweerstand moet dan minstens 500 kΩ halen, met alle toestellen afgeschakeld.

Haalt een kring die norm ruim, dan voldoet de isolatie van die kabel nog. Zit een kring er net boven, dan kan de volgende meting anders uitvallen, want oude isolatie verslechtert met de jaren. Laat de elektricien dan afwegen of vervangen op termijn niet goedkoper is. Hoe zo’n meting verloopt, lees je bij de isolatieweerstand meten met een megger.

Installaties van na 1 oktober 1981

Een installatie van na 1 oktober 1981 die destijds volgens het oude AREI gekeurd werd, heeft een eigen lijst afwijkingen, elk met een einddatum. Een differentieel met een nominale stroomsterkte onder 40 A mag blijven als de aanleg vóór 16 september 1991 begon. Beschermingsinrichtingen zonder de markering voor energiebeperkingsklasse 3 mogen blijven bij werk dat vóór 31 december 2007 startte.

Contactdozen die tussen 1 oktober 1981 en 31 mei 2020 geplaatst zijn, mogen in dienst blijven. Ze moeten dan wel voldoen aan het AREI zoals dat vóór 1 maart 2025 gold. Een gekeurde installatie van 1995 hoeft dus niet automatisch nieuwe stopcontacten, ook al zien ze er gedateerd uit.

Die afwijkingen staan in het AREI alleen voor installaties van vóór 1 oktober 1981 en voor gekeurde installaties van daarna. Een installatie van 1995 zonder keuringsverslag staat in geen van beide lijsten. Zoek daarom eerst het verslag uit de tijd van de aanleg, en vraag het erkend organisme vooraf hoe het zo’n installatie beoordeelt.

XVB F2 en andere oude kabels

Op de mantel van een oude installatiekabel staat vaak een letter met een cijfer, zoals het F2 achter XVB, en geen Europese klasse. Die aanduiding zegt hoe de kabel zich bij brand gedraagt, en ze beslist mee of de kabel mag blijven liggen.

Wat F1 en F2 op de mantel betekenen

De letter F staat voor de primaire brandreactie: houdt de kabel de vlam tegen of plant hij ze voort? F1 slaat op een kabel die, enkelvoudig gelegd, de vlam niet voortplant en vanzelf dooft op korte afstand van de vuurhaard. F2 vraagt meer: dezelfde kabels mogen de vlam ook niet voortplanten wanneer ze in bundel en in verticale positie liggen.

Voor afzonderlijk gelegde kabels vraagt het AREI minstens F1 of klasse Eca. Voor kabels in bundel of in laag is dat minstens F2 of klasse Cca. F1 en F2 zijn dus de oudere tegenhangers van Eca en Cca.

Mag een XVB F2 blijven liggen?

Ja, in een bestaande installatie mag een XVB met F2 op de mantel blijven liggen. Zo’n kabel haalt de brandeis die het AREI aan kabels in bundel stelt, namelijk minstens F2 of Cca. De afstand waarover de kabels samen lopen speelt daarbij geen rol.

Voor bestaande installaties gaat het AREI nog verder. In het deel van vóór 1 oktober 1981 mogen zelfs kabels zonder enige vooropgestelde brandreactie blijven liggen. In een daarna gekeurde installatie staan eigen overgangsregels per aanlegjaar, met 4 september 2013 als grens.

Een XVB-F2 in het oude deel is op dat punt dus geen inbreuk. Wat de keurder wel beoordeelt, is de staat van de mantel en de isolatieweerstand van de kring.

Wat je vandaag bijlegt, draagt een Europese klasse

Nieuwe kabels dragen een Europese klasse. Een kabel die apart ligt, heeft minstens Eca. Ligt ze in bundel of in laag, bijvoorbeeld in een holle voorzetwand of boven een vals plafond, dan geldt Cca. Lees de aanduiding op de mantel voor je koopt.

Een kabel met alleen de oude kenmerken F1 of F2 leg je in nieuw werk niet meer in een woning. Het AREI laat hem alleen toe buiten gebouwen en voor het stuk dat een gebouw binnenkomt. Dat stuk is hoogstens 10 m lang en blijft in het eerste compartiment. Het volledige verschil staat bij wat Cca en Eca op een kabel betekenen.

Dunne draden en verdwenen kabeltypes

In gekeurde installaties van vóór 17 mei 1986 kom je kabeltypes tegen die vandaag verdwenen zijn. Het gaat om EMCB en EMCVB met 1 mm², en om CTLB en VTLB met 0,75 mm². Het AREI laat ze in dienst in kringen zonder stopcontact, op voorwaarde dat de beschermingsinrichting aan die dunne draad aangepast is.

Zie je zo’n type op het schema staan, verander dan niets aan de zekering ervoor. Op 0,75 mm² mag hoogstens een automaat van 6 A staan, op 1 mm² hoogstens 10 A. Een automaat van 16 A laat zo’n draad warm worden lang voor hij afschakelt. Welke kabel vandaag waar hoort, staat bij XVB-kabel, VOB-draad en de andere types.

Elektriciteit vernieuwen zonder breken

Volledig hertrekken betekent meestal sleuven, stof en bezetwerk dat opnieuw moet. Toch is een deel van het werk te doen zonder één sleuf bij te kappen. Dat geldt zeker in een woning met buizen in de muur en een zolder boven de slaapkamers.

Kun je bestaande buizen opnieuw gebruiken?

De snelste weg is de oude draad als trekdraad voor de nieuwe te gebruiken. Je maakt de kring spanningsloos en controleert dat met een spanningstester. Daarna knip je de draad aan beide kanten los en bind je de nieuwe aders met tape aan het uiteinde. Aan de andere kant trek je rustig door, met meteen een extra trekdraad voor later.

Twee dingen laten dat mislukken. Een buis die bij de aanleg krap gevuld werd, neemt zelden een dikkere kabel op. Een scherpe bocht of een ingedeukte doorgang blokkeert de bundel halverwege. Dan is de sleuf alsnog de enige weg.

Raakt de beschermingsgeleider niet door een bestaande buis, dan mag hij in het oude deel van een installatie buiten de leiding liggen. Deel 8 van het AREI staat dat toe.

Waar een sleuf mag en waar niet

In dragend metselwerk mag je in België geen horizontale of hellende sleuven maken zonder voorafgaande berekening volgens Eurocode 6. Ook verticale sleuven zijn begrensd, en hoe dunner de muur, hoe sneller dat speelt. Welke muren dragend zijn en hoeveel een sleuf mag wegnemen, beoordeelt een architect of ingenieur stabiliteit. Horizontale trajecten lopen daarom vaak boven een vals plafond of in een plintgoot.

Loopt de kabel zonder buis verzonken in de muur, dan legt het AREI het traject vast. Horizontale stukken lopen op 25 à 35 cm van de vloer of van het plafond. Boven een raam liggen ze op 25 à 35 cm boven de onderkant van de bovendorpel. Dat geldt zolang ze minstens 25 cm onder het plafond blijven. Verticale stukken lopen zo dicht mogelijk bij een hoek, of op 10 à 20 cm van de lijsten of kozijnen van een deur. Over de kabel komt minstens 0,4 cm bezetting; in beton of cement is dat minstens 3 cm. Geleiders met alleen basisisolatie mogen niet verzonken liggen, dus zonder buis gebruik je een kabel met mantel.

Wat een muurfrees met een oude muur doet, valt vooraf moeilijk in te schatten. Bezetting op riet of op een losse zandcementlaag kan in platen loskomen, veel verder dan de sleuf zelf.

Asbest in oude muren en pleisterwerk

In woningen van vóór 2001 is de kans groot dat er één of meer asbesttoepassingen zitten. Bij materialen die tussen 1945 en 2001 geproduceerd of geplaatst zijn, is die kans reëel. Aan het uiterlijk van een materiaal zie je niet met zekerheid of er asbest in zit. Frezen, boren en zagen in een asbesthoudende laag maakt vezels los.

Zit er plaatmateriaal, een onbekende pleisterlaag of een oude achterwand op de plek waar je gaat frezen of boren, laat het dan eerst onderzoeken. Een gecertificeerd asbestdeskundige beoordeelt het materiaal of neemt een staal, en een analyse door een erkend asbestlabo kost ongeveer 50 euro. Tot de uitslag er is, frees of boor je er niet in.

Bij de verkoop van een woning van vóór 2001 hoort sinds 23 november 2022 een asbestattest: lees het voor je begint. Hoe je verdachte materialen herkent, staat bij asbest herkennen in huis.

Plinten, kabelgoten en opbouwbuis

In opbouw blijft de kabel bereikbaar, en dat is bij een renovatie een voordeel: een kring bijtrekken vraagt dan geen tweede keer breekwerk. Buizen, goten en kabelbanen zijn van het niet-vlamverspreidende type. Zodra kabels samen in een goot liggen, geldt de eis voor een bundel: minstens Cca.

Een plintgoot in dezelfde kleur als het schilderwerk valt in een oude woning nauwelijks op. Hij brengt stroom tot aan een deurlijst, waar je verticaal naar boven of naar beneden gaat. Hoe je dat netjes afwerkt, staat bij kabels netjes wegwerken in opbouw.

Langs de zolder, de kelder en een voorzetwand

De goedkoopste meters liggen buiten de leefruimte. Vanaf een onbewoonde zolder kom je via een holle wand of een bestaande buis bij een lichtpunt of schakelaar beneden. Vanuit een kelder of kruipruimte bereik je de stopcontacten van het gelijkvloers. Een houten vloer met een losneembare plank geeft toegang tot dezelfde ruimte.

Komt er een voorzetwand van gyproc tegen een koude of vochtige muur, dan leg je alle kabels van die wand mee. In een holle wand geldt opnieuw de eis voor kabels in bundel: minstens Cca. Kies ook inbouwdozen die voor een holle wand bedoeld zijn.

Minder nieuwe leidingen door een andere indeling

Elke schakelaar die je niet hoeft te bekabelen, scheelt een sleuf. Een draadloze schakelaar op een bestaand lichtpunt stuurt de lamp zonder dat er een draad naar de muur loopt. Voor een extra stopcontact in dezelfde kamer volstaat vaak een aftakking vanuit een bestaande doos. De kring moet dan de extra belasting aankunnen en de doos moet bereikbaar blijven.

Reken wel na wat je daarmee opoffert. Een kring die je volhangt, blijft achter dezelfde zekering zitten.

Bekijk groter ↗

Kabels opsporen voor je boort

In een oude woning klopt het schema zelden met de werkelijkheid. Voor je een gat boort of een muur openlegt, wil je weten waar de bestaande kabels lopen, en welke kring je in handen hebt.

Wat heb je nodig

Voor je boort of een sleuf maaktGemiddeld

Gereedschap

• Spanningstester
• Kabeltracer met zender en ontvanger
• Leidingzoeker voor metaal en spanning
• Zaklamp

Materiaal

• Trekdraad of trekveer
• Labels voor de kringen
• Potlood en schilderstape
• Kopie van het eendraadschema

Wat een kabeltracer doet

Een gewone leidingzoeker luistert passief: hij reageert op metaal of op het veld rond een kabel die onder spanning staat. Dat helpt om een boorplek te kiezen, maar het geeft geen zekerheid. Een kabeltracer werkt actief. De zender zet een signaal op een ader die je zelf spanningsloos hebt gemaakt. De ontvanger volgt dat signaal door bezetting, gyproc of chape.

Daardoor zie je welke kabel het is. Dat is precies wat je nodig hebt wanneer drie kringen door dezelfde muur lopen en je er maar één wilt vervangen.

Zo volg je een kring door de muur

Je schakelt de automaat van de kring uit. Met een spanningstester controleer je dat de ader waar de zender op komt echt spanningsloos is. Daarna klem je de zender op die ader en op het referentiepunt dat de handleiding van je toestel aanwijst. In de kast zelf raak je niets aan. Met de ontvanger loop je langs de muur tot het signaal het sterkst is, en je markeert om de 20 cm met potlood.

Aan het einde teken je de lijn door naar het stopcontact of het lichtpunt. Die lijn bepaalt waar je niet boort: alles wat er vlakbij ligt, laat je staan tot je zeker weet dat de kabel eruit is.

Waar het signaal je in de steek laat

Metaal stoort. Een net in de bezetting, de wapening van een betonvloer en de profielen van een gyprocwand geven elk een eigen reactie. In een chape met vloerverwarming kunnen buizen het signaal meenemen. Hoe dieper de kabel zit, hoe breder en vager de piek wordt.

Een tracer vervangt dus geen voorzichtigheid. Vind je niets terwijl er duidelijk een kabel moet lopen, dan geeft een kleine sleuf in de bezetting meer zekerheid dan een gok.

De stroken waarin kabels horen te lopen

Zonder buis verzonken kabels volgen in een installatie die volgens de regels is aangelegd vaste stroken: horizontaal op 25 à 35 cm van de vloer of het plafond, verticaal vlak bij een hoek of naast een deurlijst. Zoek dus eerst op die plekken. Verder loopt een kabel recht boven of onder het toestel dat hij voedt.

In een woning die in stukken verbouwd is, geldt die logica vooral voor de jongste kringen. Bij oudere kringen kan het traject afwijken: ze lopen soms diagonaal of boven een plafond dat intussen verlaagd is. Hoe de stroken precies lopen, staat bij elektriciteit zelf leggen in nieuwbouw en renovatie.

Wat kost het vernieuwen van de elektriciteit?

Een bedrag per woning of per m² laat zich niet betrouwbaar geven. Het hangt af van het aantal punten en kringen en van hoe bereikbaar de kabels zijn. Officieel vast liggen twee zaken: de tarieven van de netbeheerder en de Vlaamse premie. De rest volgt uit de offerte van je elektricien.

Waaruit de prijs is opgebouwd

Een elektricien rekent meestal per punt: elk stopcontact, elk lichtpunt, elke schakelaar en elke aansluiting van een vast toestel. Daarbovenop komen de zekeringkast met haar differentiëlen, het kap- en breekwerk, het herstel van de bezetting, het eendraadschema en de keuring. Het aantal punten weegt dus zwaarder dan de oppervlakte van de woning.

De kostprijs loopt op door alles wat dicht zit. Denk aan een afgewerkte bezetting, een betonnen vloer zonder buizen of een plafond dat open moet. Ze daalt door alles wat open ligt of bereikbaar is: bestaande buizen, een zolder, een kruipruimte, kamers die toch al leeg zijn.

Vraag daarom prijs voor twee scenario’s: de inbreuken uit het verslag herstellen, en de installatie volledig vernieuwen. Hoe meer kringen zonder beschermingsgeleider moeten wijken, hoe kleiner het verschil tussen die twee wordt.

Wat Fluvius aanrekent

De netbeheerder werkt met vaste tarieven. Het vermogen verzwaren van 17,3 kVA naar 22,2 kVA (400 V) kost 401,96 euro zonder btw, of 486,37 euro inclusief btw. Een verzwaring op een tweefasige aansluiting naar 9,2 kVA staat op 266,77 euro zonder btw, 322,79 euro inclusief btw.

De teller verplaatsen zonder dat de aansluitkabel verandert, kost 266,77 euro zonder btw (322,79 euro inclusief). Moet de aansluitkabel mee aangepast worden, dan loopt dat op tot 856,83 euro zonder btw, of 1.036,76 euro inclusief btw. Een analoge meter vervangen door een digitale is gratis. Alle bedragen zijn de tarieven van 2026.

Welk tarief voor jou geldt, hangt af van je aansluiting en van het vermogen waarnaar je wilt verzwaren. Verschillen de bedragen hierboven van het tariefblad, dan geldt het tariefblad van Fluvius.

Mijn VerbouwPremie voor elektriciteitswerken

Werken aan de bekabeling vallen in Vlaanderen onder de categorie voorbereidingswerken voor sanitair en elektriciteit. Alleen eigenaar-bewoners uit inkomenscategorie 3 en 4 en verhuurders aan een woonmaatschappij komen in aanmerking. Wie in categorie 1 of 2 valt of als andere investeerder verhuurt, krijgt voor deze werken geen premie. De aanvraagdatum bepaalt in welke groep je valt en welk bedrag geldt.

Bij een aanvraag vanaf 1 juli 2025 krijgt een eigenaar-bewoner uit inkomenscategorie 4 de helft van het factuurbedrag zonder btw terug, hoogstens 3.000 euro. Een verhuurder aan een woonmaatschappij zit in dezelfde groep. Voor inkomenscategorie 3 is dat 35% met een maximum van 2.100 euro. Je facturen tellen samen voor minstens 1.000 euro zonder btw, en er wordt gerekend tot 6.000 euro: wat daarboven komt, verhoogt de premie niet. De facturen zijn bij de aanvraag hoogstens twee jaar oud.

De woning was vóór 1 januari 2006 aangesloten op het distributienet, of de eerste ingebruikname dateert van vóór die datum. Je hebt een AREI-keuringsattest nodig van ná de werken en vóór de aanvraag; een attest van alleen de zonnepanelen volstaat niet. Kabels, stopcontacten, schakelaars, aftakdozen, de telecombekabeling, de aansluiting op het net, domotica en de keuringskosten tellen mee. Verlichtingsarmaturen, laadpalen, elektrische vloerverwarming en toestellen tellen niet mee. Je mag de werken zelf uitvoeren; dan dien je de facturen van het materiaal in. Per woning en eigenaar kan deze premie hoogstens om de vijf jaar.

Prijsoffertes op dezelfde leest vergelijken

Een prijsofferte voor elektriciteitswerken is pas vergelijkbaar als ze het aantal punten en het aantal kringen noemt. Vraag daarnaast of de kast, het schema, de keuring, het breekwerk, het herstel van de bezetting en de afvoer van het puin erin zitten.

Let ook op wat er níét in zit. Het dichtmaken van de sleuven en het schilderwerk zitten vaak niet in de offerte van de elektricien. Reken er een eigen post voor.

Post	Wat het bedrag bepaalt	Officieel tarief
Werk van de elektricien	Aantal punten en kringen, bereikbaarheid	Volgens offerte
Zekeringkast en differentiëlen	Aantal kringen en het aantal toestellen van 30 mA	Volgens offerte
Verzwaring van de aansluiting	Van welk naar welk vermogen	Fluvius: 486,37 euro incl. btw van 17,3 naar 22,2 kVA (2026)
Teller verplaatsen	Of de aansluitkabel mee verandert	Fluvius: 322,79 of 1.036,76 euro incl. btw (2026)
Digitale meter	Vervanging van de analoge meter	Fluvius: gratis
Keuring door een erkend organisme	Aantal borden en kringen, staat van de schema’s	Volgens offerte van het organisme
Herstel van bezetting en schilderwerk	Lengte van de sleuven	Volgens offerte

Wat je zelf doet en wat de elektricien doet

Het AREI laat de uitvoering over aan een « verantwoordelijke voor de uitvoering van het werk ». Zijn btw-nummer is alleen nodig als dat van toepassing is, dus ook een particulier kan die rol opnemen. Het AREI legt wel eisen op aan het resultaat, aan de schema’s en aan de keuring.

Zelf voorbereiden levert het meeste op

De uren zitten in het voorbereidende werk. Behang en plinten weghalen, sleuven frezen, buizen en dozen plaatsen, kabels doortrekken en de bezetting herstellen: daar gaat de meeste tijd in. Dat mag je zelf doen, en het is meteen de post waarop je het meest bespaart. Voor je sleuven frest, ga je na of de muur dragend is en of er asbest in zit.

De verantwoordelijke voor de uitvoering maakt het eendraadschema en het situatieplan op, met zijn naam en hoedanigheid erop. Doe je het werk zelf, dan ben jij die verantwoordelijke. De volledige werkwijze staat bij elektriciteit zelf leggen, van plan tot keuring.

Werken aan een installatie die in dienst is

Een renovatie gebeurt bijna altijd in een woning waar nog stroom op staat. Werk aan een kring gebeurt spanningsloos. Je zet de automaat van de kring of de hoofdschakelaar uit en gaat met een spanningstester na dat de klemmen echt dood zijn. Wie dat niet zelf kan vaststellen, begint er niet aan.

Ook met de hoofdschakelaar uit blijven de aansluiting van de netbeheerder en de ingangsklemmen van het hoofdbord onder spanning. De ingangsklemmen van de differentieel aan het begin van een gekeurde installatie zijn daarom verzegeld door het erkend organisme, en die zegels blijven heel. Een oude kring die je buiten dienst zet, koppel je spanningsloos los aan beide kanten. Een label « buiten gebruik » houdt tegen dat iemand hem later weer aansluit.

Het dossier dat de keurder wil zien

De keurder vraagt het eendraadschema, het situatieplan en de eerdere verslagen. Bij een oude installatie volstaat een vereenvoudigd schema. Daarop staan het adres, de nominale spanning en de doorsnede van de voedingskabel van het hoofdbord. Verder komen het type en de doorsnede van de vertrekken erop, met de kenmerken van de differentiëlen en de beschermingsinrichtingen.

Het situatieplan toont de stopcontacten, de schakelaars, de lichtpunten en de vaste toestellen. Overeenstemming tussen beide plannen is bij zo’n oude installatie niet vereist, maar je hebt er zelf het meest aan als ze wel klopt. Hoe je ze tekent, staat bij een eendraadschema en situatieschema tekenen.

Van vaststelling tot gekeurde installatie

1. 1

   Verzamel het dossier van de installatie

   Zoek het eendraadschema, het situatieplan en het laatste keuringsverslag. Ontbreken ze, dan komt dat als inbreuk in het verslag. Noteer het bouwjaar van de woning en het jaar waarin er voor het laatst aan de kast gewerkt is.

2. 2

   Laat de installatie nakijken en de inbreuken oplijsten

   Een controlebezoek levert een verslag met de inbreuken en de kringen waarvan het isolatieniveau te laag meet. Dat lijstje is de werklijst. Zonder zo’n verslag vergelijk je prijsoffertes op gevoel.

3. 3

   Beslis per deel: herstellen of vernieuwen

   Kringen zonder beschermingsgeleider die een toestel van klasse I voeden, vernieuw je. Kringen die ruim boven 500 kΩ meten en met de juiste zekering beschermd zijn, kun je laten liggen. Zet de keuze per kamer op papier voor je iemand laat komen.

4. 4

   Teken het bestaande traject af

   Zoek met een kabeltracer op waar de huidige kabels lopen en markeer ze op de muur. Zo weet je welke buizen herbruikbaar zijn en waar een sleuf bij komt. Foto’s van de open muren zijn later het beste situatieplan dat je hebt.

5. 5

   Vraag prijsoffertes op dezelfde basis

   Geef elke elektricien hetzelfde aantal punten en kringen mee, plus het keuringsverslag. Vraag apart naar de kast, het breekwerk, het herstel van de bezetting, het schema en de keuring. Twee offertes met een ander aantal punten zijn niet te vergelijken.

6. 6

   Laat keuren voor je de nieuwe kringen gebruikt

   Een erkend organisme keurt de nieuwe of gewijzigde installatie vóór de ingebruikname. Bij een gunstig verslag zet je het bij het dossier; bij een negatief verslag herstel je de inbreuken en laat je opnieuw keuren.

7. 7

   Berg het dossier op en vraag de premie aan

   Bewaar het verslag, de schema’s en de facturen samen. Val je in inkomenscategorie 3 of 4, dan dien je daarmee de premie aan. Het keuringsattest moet van na de werken en van vóór de aanvraag dateren, en je facturen zijn dan hoogstens twee jaar oud.

Vóór je de eerste muur openlegt

• Het laatste keuringsverslag en het eendraadschema liggen op tafel, of er is een controlebezoek aangevraagd.
• Van elke kring is genoteerd of er een beschermingsgeleider in de leiding zit en wat de isolatieweerstand meet.
• Er is vastgelegd welke delen vóór 1 oktober 1981 zijn aangelegd en dus hun afwijkingen houden.
• Het traject van de bestaande kabels is met een kabeltracer afgetekend en gefotografeerd.
• Per kamer is beslist welke route de nieuwe kabels nemen: bestaande buis, plintgoot, vals plafond of sleuf.
• Waar een sleuf komt, is nagegaan of de muur dragend is en of er asbest in zit.
• De prijsoffertes noemen het aantal punten, het aantal kringen en wie het herstel van de bezetting doet.
• Als je op Mijn VerbouwPremie rekent: je valt in inkomenscategorie 3 of 4 en de woning was vóór 1 januari 2006 aangesloten op het distributienet.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Nieuwe stopcontacten met aardpen op een oude kring

Oude contactdozen vervangen door moderne exemplaren met aardpen oogt netjes, maar op een kring zonder beschermingsgeleider is die pen dood. Het AREI verbiedt een aardcontact zonder echte verbinding met de aarding, en de bewoner rekent ondertussen op bescherming die er niet is. Op zo’n kring horen contactdozen zonder aardpen, achter een differentieel van 30 mA, tot de leiding vervangen wordt.

Een zwaardere zekering op dunne draden zetten

Een smeltzekering van 6 A die telkens doorslaat, wordt al eens vervangen door een zwaardere. Op draden van 1 mm² is dat de verkeerde beweging. Die doorsnede is alleen toegelaten achter hoogstens 6 A, of achter een automaat van 10 A. Zoek de oorzaak van de overbelasting, of laat de kring vernieuwen in 2,5 mm².

Alles tegelijk beslissen op basis van de kast

Een oude kast ziet er vaak erger uit dan de kabels erachter. Wie daarop afgaat, vernieuwt soms leidingen die ruim boven 500 kΩ meten en nog goed zijn. Laat eerst meten per kring, en beslis dan per deel van de woning.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Een zekeringkast vervangen en kringen herverdelen is werk voor een elektricien. De aansluiting op het net past de netbeheerder zelf aan. De keuring doet altijd een erkend organisme. Ze is verplicht vóór de ingebruikname en na een belangrijke wijziging, zoals een kring erbij. Ook een verzwaring van de aansluiting en de verkoop van een oude woning vragen een keuring. Werk nooit aan een kring die onder spanning staat en laat de verzegelde klemmen van de hoofddifferentieel dicht. Twijfel je of een kring een beschermingsgeleider heeft, laat dat dan meten in plaats van het af te leiden uit de stopcontacten. Weet je niet of een muur dragend is, laat hem dan beoordelen door een architect of ingenieur stabiliteit. Weet je niet of een laag asbest bevat, laat dat dan onderzoeken door een gecertificeerd asbestdeskundige. Meer over het verloop van een keuring lees je bij de elektrische keuring bij verkoop en nieuwbouw.

Bronnen

• FOD Economie — AREI Boek 1, installaties op laagspanning (versie van 28 oktober 2024)
• Vlaanderen.be — Keuring van uw elektrische installatie (AREI)
• Vlaanderen.be — Mijn VerbouwPremie: voorbereidingswerken sanitair en elektriciteit (2026)
• Fluvius — Klantvragen 2026: aansluittarieven elektriciteit
• Buildwise — Horizontale sleuven in metselwerk
• OVAM — Hoe asbest herkennen?