Een boom voor de voortuin of het terras kiezen en planten

Welke boom past in een voortuin?

In een voortuin staat een boom dicht bij de gevel, het voetpad, de buren en de leidingen naar je woning. Kies hem daarom op de maat die hij uiteindelijk krijgt, en niet op de maat waarmee hij uit de kwekerij komt.

Eerst de eindmaat, dan de soort

Bomen worden ingedeeld in drie grootteklassen. Een boom van eerste grootte wordt hoger dan 12 m en een boom van tweede grootte 6 tot 12 m. De derde grootte blijft rond 6 m of lager. In een voortuin van vijf of zes meter diep past alleen die derde klasse zonder dat je elk jaar moet ingrijpen.

Kijk op het label of de fiche naar twee getallen: de eindhoogte en de kroonbreedte. Vooral die breedte bepaalt of de kroon later boven de gevel, het voetpad of de tuin van de buren hangt. Ook onder de grond heeft een boom ruimte nodig. De dikke wortels die hem verankeren, zitten meestal in de bovenste meter. De fijne haarwortels die water opnemen, reiken naargelang de bodem en de boomvorm tot aan of zelfs voorbij de rand van de kroon.

Stad Antwerpen rekent voor haar straatbomen met gemiddeld 1 m³ doorwortelbare grond per m² kroon. Die kroon meet je als de schaduw die ze zou werpen met de zon recht erboven. Een kroon van 6 m breed beslaat zo ongeveer 28 m² en vraagt dus zo’n 28 m³ losse grond. Dat is een voortuin van 5 bij 6 m, een meter diep, zonder pad, oprit of fundering erin. Een kleine voortuin zit dus snel aan zijn grens.

Bomen tot 4 meter hoog

Een boom die vanzelf onder 4 m blijft, is zeldzaam. Wat als kleine boom verkocht wordt, hoort meestal bij de derde grootte, en die klasse wordt rond 6 m hoog. Ook een bolboom zit daar: een bolcatalpa wordt 4 tot 6 m.

Wil je echt onder 4 m blijven, dan stuur je de vorm. Een leiboom of dakboom houd je met een jaarlijkse snoei op dezelfde maat, zoals bij een dakplataan of leiboom planten en snoeien. Een geënte treurvorm groeit vanaf de entplaats naar beneden, zodat vooral de stamhoogte bepaalt hoe hoog hij wordt; de kleine treurwilg verderop is daar het bekendste voorbeeld van. En een boom in een kuip blijft kleiner dan dezelfde soort in volle grond, op voorwaarde dat jij voor water en voeding zorgt.

Een bolboom is klein, maar breed

De bolcatalpa is de bekende bolboom van Vlaamse voortuinen. Het is een struikvorm van de trompetboom, geënt op een rechte stam, zodat de kroon pas op enthoogte begint en daarna vooral in de breedte groeit. Mag hij vrij uitgroeien, zoals de bedoeling is, dan wordt die kroon 6 tot 7 m breed. Hij heeft grote platte bladeren en geeft een dichte, donkere schaduw. Hij bloeit niet, groeit traag en verdraagt verharding rond de stam.

In een smalle voortuin wordt zo’n bolboom vaak elk jaar teruggesnoeid tot op de knot. Dat houdt hem klein, maar het kost elk jaar werk en de boom leeft dan doorgaans veel korter. Wie voor een bolboom kiest, rekent dus best meteen met die kroon van 6 m. Op natte grond kan hij taksterfte krijgen door verwelkingsziekte. Hij is ook gevoelig voor windworp en takbreuk, en zijn vlezige wortels raken bij het verplanten makkelijk beschadigd.

Boom	Eindhoogte	Kroonbreedte	Wortels en verharding	Waar je op let
Bolcatalpa	4 tot 6 m	6 tot 7 m	ondiep, vlezig; verdraagt verharding	jaarlijks terugzetten verkort zijn leven
Vijg	3 tot 10 m	gemiddeld 8 m	verdraagt verharding	vorstgevoelig: warme, beschutte plek
Steeneik	meer dan 12 m	meer dan 8 m	verdraagt droogte	wintergroen, matig winterhard
Gele treurwilg	20 m, soms 25 m	gemiddeld 20 m	ondiep; verdraagt geen verharding	wil vochtige grond
Tamme kastanje	20 tot 30 m	15 m, tot 25 m	diep en breed; verdraagt geen verharding	kalkarme grond, eetbare noten
Witte paardenkastanje	20 tot 30 m	gemiddeld 20 m	diep, met een hoofdwortel	bloedingsziekte, zware vruchten

Plantafstand tot grens, gevel en leidingen

Waar de stam komt, beslis je met een rolmeter voor je een boom koopt. Drie dingen bepalen de plek: de wettelijke afstand tot de buren, de ruimte voor de kroon en wat er onder de grond loopt.

Hoe ver van de perceelsgrens?

Sinds 1 september 2021 legt het Burgerlijk Wetboek de afstand van nieuwe beplanting tot de perceelsgrens vast, en die regel geldt in heel België. Een boom die minstens 2 m hoog is, staat op minstens 2 m van de grens. Je meet vanaf het midden van de voet van de boom. Andere bomen, struiken en hagen staan op een halve meter. Een boom die nu 1,5 m meet maar hoger wordt, plant je dus meteen op 2 m.

Beplanting die niet boven de afsluiting tussen beide percelen uitkomt, valt buiten de regel. Ook een overeenkomst met de buur gaat voor; leg ze op papier vast, zodat er later geen discussie is over wat jullie afgesproken hebben. Staat een boom te dicht, dan kan de buur eisen dat je hem snoeit of rooit, tenzij de rechter die eis als rechtsmisbruik beoordeelt. Voor bomen die vóór september 2021 geplant zijn, gelden nog de oude afstanden uit het Veldwetboek. Wat er met overhangende takken gebeurt, lees je bij hoe hoog een haag of boom bij de buren mag zijn.

Die 2 m is een minimum en voor een brede kroon te krap. Staat een bolcatalpa met een kroon van 6 m op 2 m van de grens, dan hangt hij volgroeid 1 m over bij de buren. Wil je de kroon aan je eigen kant houden, reken dan op de halve kroonbreedte plus wat marge. Voor een kroon van 6 m wordt dat ruim 3 m.

Bekijk groter ↗

Ruimte tussen kroon en gevel

Voor de afstand tot je eigen gevel bestaat geen wettelijke regel. Stad Antwerpen plant nieuwe straatbomen op minstens 2,7 m van gebouwen, en dat zijn bomen die de stad hoog opkroont. Voor een boom in de voortuin werkt de halve kroonbreedte als maat. Dan blijven de takken weg van de gevel, de dakgoot en de ramen, en valt er minder blad in de goot.

Op klei- of leemgrond speelt nog iets anders. Een grote boom trekt in de zomer veel water uit de grond, en kleigrond die uitdroogt, krimpt onder een ondiepe fundering. Hoeveel afstand een grote soort daar nodig heeft, staat bij de afstand tussen een grote boom en het huis op kleigrond.

Aansluitingen en riolering in de voortuin

Water, gas, elektriciteit en data komen meestal via de voortuin je huis binnen, en de riolering loopt dezelfde weg naar de straat. Wie daar een plantgat graaft, kan een leiding raken, en een boom die er later bovenop staat, maakt elk herstel moeilijker. Hoe je de ligging van kabels en leidingen opvraagt via het KLIP, en wanneer dat moet, staat bij graven en leidingen bij een tuin aanleggen. Je eigen afvoer staat daar niet op; die vind je in de plannen van de woning.

Stad Antwerpen houdt rond een nieuwe straatboom een plantzone van 1,60 bij 1,60 m vrij van nutsleidingen. Een leiding die niet te verplaatsen is, moet er minstens 80 cm diep liggen. Neem die zone als vertrekpunt: zet de stam zo dat er binnen ongeveer 80 cm geen leiding of buis loopt.

Wortels die in een lekkende voeg van een rioolbuis vocht vinden, groeien naar binnen en vormen daar een prop. Een ondiep wortelende soort zoals een treurwilg plant je daarom ver van de riolering. Raakt een afvoer telkens op dezelfde plek verstopt, lees dan hoe je een verstopte afvoer ontstopt.

Een boom voor schaduw op het terras

Een boom geeft koelere schaduw dan een parasol. Dan moet hij wel op de juiste plek staan, met een kroon die bij het terras past.

Waar valt de schaduw van een boom?

Op zijn hoogste punt staat de zon in Midden-België op 21 juni ongeveer 63 graden hoog, op 21 december maar 16 graden. Dat hoogste punt valt in de zomer rond kwart voor twee, door het zomeruur en omdat België ten westen van de meridiaan van onze tijdzone ligt. De schaduw van een kroon valt dan kort en recht naar het noorden. Ze reikt ongeveer half zo ver als de kroon hoog hangt: een kroon op 5 m hoogte legt zijn schaduw zo’n 2,5 m noordelijker op de grond.

In de namiddag en de avond staat de zon lager in het westen, en de schaduw schuift naar het oosten en wordt langer. Zit je vooral in het begin van de namiddag op het terras, dan zet je de boom ten zuiden ervan. Wil je schaduw na de middag, dan komt hij aan de zuidwest- of westkant. Hoe ver de schaduw van je woning zelf reikt, hangt af van de gevelhoogte en de oriëntatie van je tuin.

Loofboom of wintergroene boom

Een loofboom geeft schaduw zolang hij in blad staat en laat in de winter het lage zonlicht door, naar het terras en de ramen. Een wintergroene steeneik houdt het hele jaar zijn blad. Dat geeft privacy en beschutting, maar ook in december schaduw op het terras. De bolcatalpa en beide kastanjes hebben een dichte kroon en geven donkere schaduw, waaronder weinig groeit.

Wat er van een boom op het terras valt

Bladluizen op een luisgevoelige boom scheiden kleverige honingdauw af, die op tegels, tuinmeubels en auto’s drupt. Stad Antwerpen plant om die reden geen bladluisgevoelige soorten bij terrassen. Welke lindes daar last van hebben en welke minder, staat bij een lindeboom in de tuin.

Een witte paardenkastanje draagt veel grote, zware vruchten, die in de herfst op alles eronder vallen; de dubbelbloemige cultivar ‘Baumannii’ draagt er bijna geen. De bolsters van de tamme kastanje zitten vol dunne, dicht opeen staande stekels. Onder zo’n boom loop je in oktober liever met schoenen aan.

Wortels onder de terrastegels

Ondiep wortelende bomen zoals de bolcatalpa en de treurwilg halen hun water net onder de oppervlakte. Wortels groeien moeilijk in de lengte, maar worden met de jaren sterk in de dikte. Onder tegels op zand of stabilisé duwen ze die omhoog. Laat rond de stam daarom een open plantvak, en leg het terras buiten de kroon of op een ondergrond die je later kunt herstellen.

Een boom verdraagt ook niet elke verharding boven zijn wortels. De vijg en de bolcatalpa kunnen ermee leven, de treurwilg en de tamme kastanje niet. Een paardenkastanje verdraagt halfverharding, en gesloten verharding zoals asfalt alleen met een ruime open boomspiegel. Hoe je een terras opbouwt, staat bij een terras aanleggen.

Een dakboom als vaste parasol

Wil je elk jaar schaduw op precies dezelfde plek en hoogte, dan kies je een dakboom. Dat is een plataan of linde waarvan je de takken horizontaal over een frame leidt. Hij vraagt wel elk jaar een snoeibeurt, deels op hoogte, en hij is in de winter kaal. Planten, frame en snoei staan bij de dakplataan.

Bomen in pot op het terras

Een boom in een kuip kan op een verhard terras, een koer of een dakterras, waar geen volle grond is. Hij blijft kleiner dan dezelfde soort in de grond en hangt voor water, voeding en bescherming tegen vorst volledig van jou af.

Hoe groot moet de pot zijn?

Hoe meer grond, hoe trager de pot uitdroogt en hoe langer de boom er goed in staat. Hoeveel grond een boom in volle grond gebruikt, toont de rekenregel van Stad Antwerpen. Zelfs voor haar kleinste categorie straatbomen, met een kroon van minstens 8,5 m², rekent de stad met 7 tot 11 m³ doorwortelbare grond in een open plantvak. Een grote kuip van 300 liter bevat 0,3 m³, nog geen twintigste daarvan.

Wat de grond in volle grond doet, moet jij in een kuip overnemen: water bufferen, voeding leveren en de wortels tegen vorst beschermen. Daarom blijft een boom in een pot een stuk kleiner dan dezelfde soort in de tuin. Een soort die snoei goed verdraagt, zoals een vijg, houd je met snoeien makkelijker in verhouding tot zijn kuip.

Kies een kuip met afvoergaten in de bodem en zet ze op voetjes of latten, zodat het water vrij wegloopt. Wortels hebben zuurstof nodig, en een kluit die in een laagje water blijft staan, verstikt.

Water en voeding in een kuip

Een pot droogt van alle kanten uit, ook langs de wand die in de zon staat. In een warme zomerweek kan dat betekenen dat je elke dag giet, telkens tot er water onderaan uitloopt. Dat water spoelt ook voedingsstoffen weg. Geef daarom in het groeiseizoen voeding en ververs om de paar jaar de bovenste laag potgrond. Heeft de boom zijn kuip helemaal doorworteld, verpot hem dan naar een grotere.

Wortels in een pot bevriezen eerder

In volle grond zitten de wortels beschut; in een pot vriest de kluit van alle kanten tegelijk. Soorten die al vorstgevoelig zijn, zoals de vijg en de steeneik, lopen in een kuip dus meer risico dan in de tuin. Zet de kuip in de winter tegen een beschutte muur en wikkel ze in met jute of noppenfolie. Voetjes houden ze los van de koude vloer. Een kleine vijg in een pot kan ook overwinteren in een koele, vorstvrije berging of garage.

Een kuip op een balkon of dakterras

Een liter water weegt een kilo. Een kuip van een paar honderd liter met natte grond en een boom erin weegt dus al gauw enkele honderden kilo’s. Dat gewicht staat op een kleine oppervlakte. Een balkon of dakterras is daar niet vanzelf op berekend. Laat een architect of ingenieur stabiliteit nagaan wat de vloer draagt, voor je er zware kuipen op zet.

Op een dakterras met een waterdichting zet je de kuip op een plaat of op voetjes. Zo beschadigt ze de dakbedekking niet en loopt het water vrij naar de afvoer. Hoe een terras op een plat dak is opgebouwd, staat bij een terras op tegeldragers.

Een treurwilg in de tuin

De treurwilg die je in Vlaamse tuinen het vaakst ziet, is de gele treurwilg, met gele jonge twijgen die tot op de grond hangen. Aan een vijver of gracht is hij een mooie boom, maar hij heeft de ruimte van een park nodig.

Hoe snel groeit een treurwilg?

Een gele treurwilg heeft een gemiddelde groeisnelheid, en hij groeit het best in vochtige tot zeer vochtige grond. Het probleem is zijn eindmaat. Hij wordt ongeveer 20 m hoog, soms 25 m, en zijn kroon wordt gemiddeld 20 m breed. Aan stevige gebogen gesteltakken hangen lange, dunne twijgen recht naar beneden.

Een kroon van 20 m vraagt rondom 10 m vrije ruimte tot de gevel, het terras en de grens. In een gewone rijwoningtuin is dat er zelden. Snoeien verdraagt hij goed, maar elk jaar een boom van die omvang terugzetten is werk op hoogte voor een boomverzorger.

Ondiepe wortels en takbreuk

Een treurwilg wortelt vlak, en op een drogere plek zelfs heel oppervlakkig. Verharding boven zijn wortels verdraagt hij niet: naast een terras of oprit krijg je opgedrukte tegels en een boom die slecht groeit. Op latere leeftijd is hij bovendien matig gevoelig voor takbreuk. Plant hem dus ver van huis, terras, riolering en de tuin van de buren.

Een kleine treurwilg voor een gewone tuin

Wat als kleine treurwilg verkocht wordt, is meestal een hangende vorm van de boswilg, bekend als ‘Kilmarnock’, die op een rechte stam geënt is. De twijgen hangen vanaf de entplaats naar beneden. Hoe hoog de boom wordt, hangt daardoor vooral af van de stam waarop hij staat, en niet van de soort. Kijk dus op het label naar de stamhoogte, en reken op een kroon die vooral breder wordt.

Scheuten die onder de entplaats uit de stam groeien, komen van de onderstam. Knip ze weg zodra je ze ziet, anders nemen ze het over van de hangende kroon.

Kastanjeboom: paardenkastanje of tamme kastanje?

Met een kastanjeboom bedoelt men twee bomen die geen familie van elkaar zijn. De paardenkastanje heeft handvormig blad en witte bloemkaarsen; de tamme kastanje draagt de eetbare kastanjes. Beide worden 20 tot 30 m hoog. Ze passen dus in een grote tuin, en niet in een voortuin.

Mineermot en bloedingsziekte bij de paardenkastanje

Bijna elke paardenkastanje krijgt de paardenkastanjemineermot. De larven van dat kleine motje vreten gangen in het blad, dat daardoor vanaf de zomer vroegtijdig bruin wordt. Er komen hier drie generaties per jaar. Het blijft vooral een schoonheidsprobleem: de conditie van de boom gaat er niet door achteruit.

Onregelmatige bruine vlekken die over de nerven lopen en geel omrand zijn, komen van een bladschimmel. De grootste bedreiging is de bloedingsziekte, een aantasting door een bacterie die nog onderzocht wordt. Zolang dat onderzoek loopt, plant je beter geen nieuwe paardenkastanje. Zie je aan een bestaande boom vocht uit de schors van de stam lekken of afgestorven plekken in de schors, laat dan een boomverzorger nagaan wat het is.

Een tamme kastanjeboom in de tuin

De tamme kastanje groeit het best in luchtige, vruchtbare, humusrijke grond die kalkarm en matig zuur is. Hij verdraagt vrij veel droogte, maar geen verharding boven zijn wortels. Hij wortelt diep en breed, en zijn kroon wordt gemiddeld 15 m breed, soms tot 25 m.

Voor noten heeft hij een andere tamme kastanje in de buurt nodig, want voor zaadvorming is kruisbestuiving noodzakelijk. Hij bloeit in juni en juli, als hij al volledig in blad staat, en de noten zijn rijp in oktober. Daarvoor heeft hij een warme zomer en herfst nodig: in oktober nog een dagtemperatuur van minstens 14 graden.

Voor een kleinere tuin bestaat de cultivar ‘Lyon’, een kleine boom tot 7 m met een zeer goede vruchtdracht, ook op jonge leeftijd.

Welke kastanjes kun je eten?

Alleen de noten van de tamme kastanje zijn eetbaar. Die van de paardenkastanje zijn licht giftig door saponinen en glucosiden: niet gevaarlijk, maar wie ze eet, kan er ziek van worden. Een tamme kastanje herken je aan de spitse, zijdeachtig behaarde punt van de noot. Er zitten twee of drie noten in een bolster met veel dunne, dicht opeen staande stekels.

	Witte paardenkastanje	Tamme kastanje
Blad	handvormig, 5 tot 7 delen	enkelvoudig, lancetvormig, 10 tot 20 cm, scherp getand
Bloei	witte kaarsen van 15 tot 20 cm	geelwitte katjes in juni en juli
Vrucht	glanzend bruine kastanjes, licht giftig	2 tot 3 eetbare noten met een behaarde punt
Hoogte en kroon	20 tot 30 m, kroon gemiddeld 20 m	20 tot 30 m, kroon 15 tot 25 m
Grond	weinig eisen	luchtig, humusrijk, kalkarm
Grootste zorg	bloedingsziekte, mineermot	warme herfst nodig voor rijpe noten

Een vijgenboom die de Belgische winter aankan

Een vijg overleeft hier buiten als hij een warme, beschutte plek krijgt. Of hij ook rijpe vijgen geeft, hangt vooral van die plek af.

Welke vijgenboom voor België?

De bekendste vruchtdragende vijg is ‘Brown Turkey’. Toch telt in ons klimaat vooral de plek waar de boom staat. De vijg is vorstgevoelig en vraagt een warme, beschutte plek, zeker als je er vijgen van wilt oogsten.

Zet hem dus tegen een zuidmuur of in een hoek die beschut ligt tegen koude wind, in goed doorlatende grond. Een vijg verdraagt droogte zeer goed en kan ook naast een verhard terras staan, waar de stenen overdag warmte opslaan.

Hoe groot wordt een vijgenboom?

In volle grond wordt een vijg 3 tot 10 m hoog, met een kroon van gemiddeld 8 m breed. De handvormig gelobde bladeren worden 25 tot 30 cm en geven dichte schaduw. Hij verdraagt snoei zeer goed, dus tegen een muur kun je hem ook breed en plat leiden. In een kuip blijft hij een stuk kleiner, maar dan heeft hij in de winter meer bescherming nodig.

Ziektes van de steeneik herkennen

De steeneik is een wintergroene eik uit het Middellandse Zeegebied, met glanzend donkergroen blad dat vaak getand is als hulst. Hij is matig winterhard: in de Britse indeling van de RHS valt hij in klasse H4, winterhard tot ongeveer -10 à -5 °C, en voor de koudste plekken landinwaarts raadt de RHS hem af. Wordt zijn blad na een strenge winter bruin, denk dan eerst aan vorstschade.

Bruin blad na een strenge winter

Een steeneik die na een koude winter bruin blad krijgt, is daarom nog niet dood. Krab met je nagel een stukje schors van een twijg: is het hout eronder groen en vochtig, dan leeft die twijg nog. Zaag pas weg wat in de late lente nog altijd kaal en bruin blijft.

Plant een steeneik in de luwte, bijvoorbeeld tegen een muur op het zuiden of westen, weg van koude oostenwind. Loopt de boom elke winter opnieuw schade op, dan staat hij te koud of te open.

Meeldauw, bladluizen en mineermotten

Bij meeldauw, ook witziekte genoemd, liggen jonge bladeren en scheuten onder een wit, poederachtig laagje dat je eraf kunt wrijven. Knip zwaar aangetaste scheuten weg en houd de kroon luchtig, zodat het blad na regen snel opdroogt.

Ook bladluizen en de larven van mineermotten komen op steeneik voor. Luizen laten kleverige honingdauw achter op het blad en op alles eronder. Mineermotten vreten gangetjes binnen in het blad, die je als lichte lijnen of vlekken ziet.

Honingzwam aan de stamvoet

Ernstiger is honingzwam, een schimmel die wortels en stamvoet aantast. Je merkt hem vaak pas aan trossen honingkleurige paddenstoelen rond de stam in de herfst, en aan een kroon die van boven terugsterft. Laat dan een boomverzorger de boom en zijn stabiliteit beoordelen, zeker als hij bij het huis, het terras of de straat staat.

Bladval in de zomer

Ook een wintergroene steeneik verliest blad. Hij laat het geleidelijk vallen, en dat kan ook midden in de zomer gebeuren. Kijk dan naar de jongste scheuten: zijn die gezond groen en lopen er nieuwe bladeren uit, dan is de bladval gewoon. Valt er ook jong blad af of sterven twijgen af, kijk dan naar meeldauw, luizen of honingzwam.

Wat je ziet	Waarschijnlijke oorzaak	Wat je doet
bruin, verdroogd blad na een strenge vorstperiode	vorstschade	wachten tot de boom uitloopt, daarna dood hout wegzagen
wit, poederachtig laagje op jong blad	meeldauw (witziekte)	aangetaste scheuten wegknippen, kroon luchtig houden
kleverig blad, kolonies kleine insecten	bladluizen	jonge scheuten afspuiten met een harde straal water
lichte gangetjes of vlekken in het blad	larven van mineermotten	opvolgen; een gezonde boom loopt opnieuw uit
paddenstoelen in trossen aan de stamvoet	honingzwam	boomverzorger laten kijken
bladval in de zomer, jonge scheuten gezond groen	gewone bladval	niets

Een boom verplanten

Een jonge boom die op de verkeerde plek staat, kun je verplanten. Het lukt het best met een boom die nog niet lang staat, in de rustperiode, en met zoveel mogelijk wortels in de kluit.

Wanneer verplant je een boom?

Verplant een boom tussen eind oktober en half maart, als hij in rust is. Een loofboom verplant je liefst in het najaar. De grond is dan nog warm genoeg voor nieuwe haarwortels, en zonder blad verdampt de boom nauwelijks water. In het voorjaar begint die verdamping al, terwijl de wortels nog te weinig water opnemen. Hoe later in het voorjaar je verplant, hoe groter de kans dat de boom uitdroogt.

Werk op een grijze, windstille dag en wacht als de grond bevroren is. Felle zon en harde wind drogen blootliggende wortels snel uit, en bevroren grond krijg je niet goed rond de kluit.

Grote bomen en soorten die slecht verplanten

Hoe ouder en groter de boom, hoe meer wortels er achterblijven. Een jonge boom van enkele jaren verplaats je met een spade en een kruiwagen; een grote boom vraagt een boomverzorger met machines. Sommige soorten verdragen het slecht. De vlezige wortels van een bolcatalpa raken makkelijk beschadigd, en daarna slaat hij moeilijk aan. Een paardenkastanje wortelt diep met een hoofdwortel, die je bij het uitsteken van een kluit grotendeels doorsteekt.

Wil je een grote boom liever weghalen dan verplanten, lees dan eerst de vergunningsregels bij een boom vellen. Regels voor bomen verschillen per gewest, en een gemeente kan strengere voorwaarden opleggen; vraag het na bij de dienst omgeving van je gemeente.

Kluit, plantput en nazorg

Graaf de nieuwe plantput eerst, zodat de wortels zo kort mogelijk bloot liggen. Steek rond de boom een zo groot mogelijke kluit af. De haarwortels die water opnemen, reiken tot aan of voorbij de rand van de kroon, en de meeste daarvan blijven achter. Elke centimeter extra kluit telt dus.

Houd de kluit vochtig en heel, zet de boom op dezelfde hoogte terug als hij stond en geef hem een steunpaal. Daarna heeft hij twee groeiseizoenen lang water nodig tijdens droge periodes, want de nieuwe wortels moeten de verloren wortels eerst vervangen.

Een jonge boom planten in de voortuin

1. 1

   Eindmaat en plek bepalen

   Zoek de eindhoogte en de kroonbreedte van de soort op. Zet het midden van de stam uit met een piket. Wordt de boom 2 m of hoger, dan staat dat punt minstens 2 m van de perceelsgrens, en een halve kroonbreedte van de gevel. De plek klopt als de volgroeide kroon binnen je eigen perceel blijft.

2. 2

   Leidingen opzoeken

   Vraag via het KLIP de plannen van kabels en leidingen op en zoek in de plannen van de woning waar de riolering loopt. Houd rond de stam ongeveer 80 cm vrij van leidingen. Stuit je bij het graven toch op een buis of kabel, stop dan, verwittig de netbeheerder en kies een andere plek.

3. 3

   Het plantgat graven

   Graaf een gat dat veel breder is dan de kluit en even diep. Maak de bodem en de wanden los met een spitvork, zodat de wortels erin kunnen. Giet er een emmer water in: is het water na een uur weggezakt, dan is de grond doorlatend genoeg.

4. 4

   De boom op hoogte zetten

   Zet de boom in het gat en draai de wortels van een containerboom los als ze rondjes draaien. Leg een rechte lat over het plantgat: de overgang van stam naar wortels komt net tegen die lat, op de hoogte van het maaiveld.

5. 5

   Steunpaal, aanvullen en vastbinden

   Sla de steunpaal aan de windkant in terwijl het gat nog open is, want dan zie je waar de wortels zitten en doorboor je er geen. Vul daarna aan met de uitgegraven grond, druk die licht aan en giet flink aan. Bind de stam vast met een brede band die niet in de schors snijdt, en kijk elk jaar of hij nog niet knelt.

6. 6

   Mulch en water

   Leg een laag mulch rond de stam, maar laat de stam zelf vrij. Geef tijdens droge periodes in de eerste twee groeiseizoenen zoveel water dat het tot onder de kluit zakt. De boom is aangeslagen als hij in zijn tweede jaar gewoon nieuwe scheuten maakt.

Vóór de boom in de grond gaat

• De eindhoogte en de kroonbreedte van de soort staan genoteerd.
• Het midden van de stam staat minstens 2 m van de perceelsgrens als de boom 2 m of hoger wordt.
• De volgroeide kroon blijft binnen je eigen perceel en raakt de gevel niet.
• Binnen ongeveer 80 cm van de stam loopt geen leiding en geen riolering.
• Het plantgat is breder dan de kluit en een emmer water zakt er binnen een uur weg.
• De overgang van stam naar wortels zit op de hoogte van het maaiveld.
• Steunpaal en boomband staan klaar, en er is een plan voor water in de eerste twee zomers.
• Bij een zware kuip op een balkon of dakterras is bevestigd wat de vloer draagt.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Op de wettelijke 2 m planten met een brede kroon

De 2 m uit het Burgerlijk Wetboek geldt voor de stam. Een boom met een kroon van 6 m hangt op die afstand volgroeid 1 m over de grens. De buur kan dan eisen dat je snoeit. Reken voor de plek met de halve kroonbreedte plus marge, of kies een smallere boom.

Een bolboom elk jaar tot op de knot terugzetten

Een bolcatalpa die elk jaar wordt teruggesnoeid omdat er te weinig plaats is, vraagt jaarlijks werk en leeft doorgaans veel korter. Geef hem van bij het planten ruimte voor een kroon van 6 à 7 m. Is die er niet, kies dan een boom die smal blijft.

Te diep planten

Een boom die met zijn wortelhals onder de grond zit, krijgt te weinig zuurstof bij zijn wortels en kwijnt weg. Zet de overgang van stam naar wortels op de hoogte van het maaiveld, ook als je achteraf mulch of teelaarde aanbrengt.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Een jonge boom planten of verplanten doe je zelf. Een boomverzorger komt erbij in vier gevallen. Een grote boom verplanten vraagt machines en ervaring. Snoeien of vellen boven je hoofd is werk op hoogte, met een kettingzaag en vallende takken. Vermoed je honingzwam of bloedingsziekte, laat de boom dan beoordelen. Dat geldt ook als je twijfelt aan de stabiliteit van een oude boom bij huis, straat of terras. Vraag daarbij naar een opleiding als European Tree Worker of European Tree Technician. Zware kuipen op een balkon of dakterras laat je eerst nakijken door een architect of ingenieur stabiliteit, want het gewicht komt op een kleine oppervlakte.

Bronnen

• Stad Antwerpen — Bomenplan (2021)
• FOD Justitie, Justel: wet van 4 februari 2020 houdende boek 3 « Goederen » van het Burgerlijk Wetboek
• Ecopedia — Bolcatalpa (Catalpa bignonioides ‘Nana’)
• Ecopedia — Witte paardenkastanje
• Ecopedia — Tamme kastanje
• Ecopedia — Gele treurwilg (Salix × sepulcralis ‘Chrysocoma’)
• Ecopedia — Gewone vijg
• Royal Horticultural Society — Quercus ilex (holm oak)