Lindeboom in de tuin: welke soort past en hoe je snoeit

Welke lindeboom past in jouw tuin?

Een lindeboom is een loofboom met hartvormige bladeren en sterk geurende, lichtgele bloemen in de vroege zomer. De soorten lijken op elkaar, maar ze verschillen sterk in eindhoogte en in hoeveel luis en wortelopslag ze geven. Die twee dingen bepalen of een linde in jouw tuin een aanwinst of een last wordt.

Winterlinde, zomerlinde en Hollandse linde

De winterlinde (Tilia cordata) en de zomerlinde (Tilia platyphyllos) zijn de twee inheemse lindes. De Hollandse linde (Tilia × europaea) is hun kruising, en die staat veel in lanen, langs straten en in parken. Alle drie worden het bomen van twintig meter en meer.

Een winterlinde wordt 20 tot 25 m hoog, soms 30 m, met een kroon van gemiddeld 16 m breed. Ze groeit de eerste jaren traag en geeft weinig luis. Een zomerlinde haalt 30 tot 35 m, groeit snel en heeft zware, lage takken die afhangen. De Hollandse linde wordt 30 tot 40 m hoog en is van de drie het gevoeligst voor bladluis.

Het verschil zie je ook aan de stamvoet. Zomerlinde en vooral Hollandse linde maken veel stamvoetopslag: jonge scheuten die rond de voet uit de grond en de stam komen. Bij de winterlinde staat stamvoetopslag niet bij de hinderlijke eigenschappen.

Zilverlinde en krimlinde: weinig of geen honingdauw

De zilverlinde (Tilia tomentosa) komt uit Zuidoost-Europa. Haar bladeren zijn aan de onderkant wit en viltig, en op dat vilt houdt de lindebladluis het niet. Een zilverlinde geeft daardoor geen honingdauw. Ze wordt 20 tot 25 m hoog, met een kroon van gemiddeld 20 m breed, en verdraagt een droge bodem.

Ze heeft wel een zwak punt in de kroon. Een zilverlinde maakt vaak dubbele toppen en plakoksels: takken die met ingesloten schors tegen elkaar aan groeien. Zo'n oksel scheurt makkelijker uit, en daarom vraagt een jonge zilverlinde een goed opgevolgde vormsnoei. Onder een bloeiende zilverlinde liggen in de zomer soms veel dode bijen en hommels. De nectar is niet giftig; waarschijnlijk vinden de insecten in die late bloeiperiode te weinig andere nectar.

De krimlinde (Tilia × europaea 'Euchlora') heeft glanzend groen blad, hangende takken en een smallere groeivorm. Ze is minder gevoelig voor bladluis dan de gewone Hollandse linde, maar een beetje honingdauw blijft mogelijk.

Smalle cultivars voor een gewone tuin

Voor een tuin van tien of vijftien meter diep is een gewone linde te groot. Kwekers hebben smalle selecties van de winterlinde die een rechte doorgaande stam en opgaande takken houden. Zo wordt 'Rancho' 10 tot 15 m hoog met een kroon van 5 tot 6 m breed. 'Corzam' haalt 12 tot 15 m met een kroon tot 5 m. 'Greenspire' is forser: 12 tot 20 m hoog en 10 m breed.

Bij de zomerlinde is 'Delft' een selectie met een vrij piramidale kroon die vrijwel ongevoelig is voor luis. Vraag bij aankoop naar de volledige naam met de cultivar tussen aanhalingstekens.

Een label met alleen « linde » of « Tilia » zegt niets over de eindhoogte. Welke andere bomen klein blijven, staat bij een boom kiezen voor voortuin of terras.

Een linde herkennen aan blad en bloem

Twijfel je welke linde er al in je tuin staat, kijk dan naar de onderkant van het blad. Een winterlinde heeft blad van 3 tot 7 cm met een blauwgroene onderkant en rossige haartjes in de oksels van de nerven. De bloemen staan met 5 tot 10 schuin omhoog.

De zomerlinde heeft groter blad, van 8 tot 18 cm. De onderkant is lichtgroen en zacht behaard, met witte haartjes in de nerfoksels, en de bloemen hangen met 3 tot 5 samen. De Hollandse linde zit ertussen.

Aan alle lindes zit elke bloemtros vast aan een smal, lichtgroen schutblad. Dat blad verdroogt na de bloei, blijft aan de vruchtjes hangen en waait er in de loop van de herfst en de winter mee weg.

Linde	Eindhoogte	Kroonbreedte	Bladluis en honingdauw	Stamvoetopslag
Winterlinde	20 tot 25 m (tot 30 m)	± 16 m	weinig gevoelig, wat honingdauw mogelijk	niet als hinder vermeld
Zomerlinde	30 tot 35 m (tot 40 m)	± 16 m	gevoelig	veel
Hollandse linde	30 tot 40 m	± 16 m	zeer gevoelig	zeer veel
Zilverlinde	20 tot 25 m	± 20 m	ongevoelig: geen honingdauw	niet vermeld
Winterlinde 'Rancho'	10 tot 15 m	5 tot 6 m	zoals winterlinde	zoals winterlinde

De nadelen van een lindeboom

Een linde verdraagt snoei goed en heeft zelf weinig last van haar luizen. De nadelen zitten in wat ze rond zich laat vallen en in haar grootte. Hoe zwaar ze wegen, hangt af van de soort en van wat er onder de kroon staat.

Bladluizen en kleverige honingdauw

In de zomer zuigt de lindebladluis (Eucallipterus tiliae) sap uit de onderkant van de bladeren. De boom zelf heeft daar weinig last van. Wat de luis uitscheidt, is een kleverig, suikerachtig vocht: honingdauw. Dat druppelt van de bladeren op alles eronder.

Op die suikerlaag groeit daarna een zwarte schimmel, roetdauw. Een terras, tuinmeubels, een auto of een veranda onder een linde krijgen zo eerst een plakkerige film en daarna grijze tot zwarte vlekken. Hoe meer luis de soort aantrekt, hoe erger: bij een Hollandse linde valt er veel meer dan bij een winterlinde.

Wat je tegen honingdauw kunt doen

Bestrijden in een volgroeide boom van twintig meter lukt in de praktijk slecht. Ook op het openbaar domein blijkt het uitzetten van lieveheersbeestjes onvoldoende te werken. Het beste middel is de keuze vooraf: geen luisgevoelige linde boven een terras, een parking of een oprit. Daar zet je een zilverlinde, een smalle winterlinde wat verder weg, of een andere boom.

Staat de linde er al, dan houd je zitplaatsen en auto's uit de zone onder de kroon tijdens de zomer. Spoel tuinmeubels af zolang de laag nog plakt. Roetdauw op een terras in steen of beton kuis je zoals andere zwarte aanslag, zie een terras en klinkers reinigen.

Wortels en worteluitlopers aan de stamvoet

Lindes wortelen diep, maar hun wortels reiken ook ver opzij, tot buiten de rand van de kroon. Onder een terras of een oprit dicht bij de stam kan een linde na jaren de verharding optillen. Waar je een boom dicht bij een verharding of leiding zet, voorkomt een wortelwering of een drukverdelende laag onder de bestrating die schade.

De soorten verdragen een verharding boven hun wortels ook niet even goed. Winterlinde en zilverlinde verdragen verharding boven hun wortels, de Hollandse linde alleen halfverharding zoals grasdallen of grind. Een zomerlinde verdraagt geen verharding en geen bodemverdichting. Leg je later een terras of oprit aan bij een bestaande linde, hoog de grond dan hooguit 10 cm op. Rijd er ook niet met zware machines over. Afgesneden en verstikte wortels sterven af, en dat zie je soms pas jaren later aan dode takken in de kroon.

Lastiger in een gewone tuin is de stamvoetopslag. Een zomerlinde en zeker een Hollandse linde zetten elk jaar jonge scheuten rond de voet en op de onderkant van de stam. Die knip of snoei je jaarlijks weg, anders groeit er na enkele jaren een struik rond de boom.

Schaduw, bladval en bloei

Een volgroeide linde geeft een kroon van zestien meter breed: veel schaduw in de zomer en in de herfst een flinke laag geel blad. In de vroege zomer geuren de bloemen sterk, en de boom trekt dan veel bijen aan. Wie onder de kroon wil zitten, krijgt er nog bloemresten en schutblaadjes bij, en later in de zomer de vruchtjes.

Een boom die groter wordt dan je tuin

Het grootste nadeel van een gewone linde zie je pas na twintig jaar. Een boompje van drie meter in een tuin van twaalf meter diep wordt een boom die de hele tuin beschaduwt, en die van de buren erbij. Dan blijft alleen een zware snoei over, die de boom verminkt, of het vellen, waarvoor je vaak een vergunning nodig hebt. Een smalle cultivar of een leilinde voorkomt dat probleem van bij het begin.

Plaatsen ten opzichte van huis en buren

Waar je een linde plant, bepaalt hoeveel blad, honingdauw en snoeiwerk je er later mee hebt. De afstand tot de perceelsgrens is wettelijk geregeld; de afstand tot het huis en het terras is een kwestie van kroonbreedte en honingdauw.

Hoe ver van de perceelsgrens?

Sinds 1 september 2021 regelt artikel 3.133 van het Burgerlijk Wetboek de afstand van nieuwe beplanting tot de perceelsgrens, in heel België. Een boom die minstens 2 m hoog is, staat op minstens 2 m van de grens, gemeten vanaf het midden van de stamvoet. Voor andere bomen, struiken en hagen is dat een halve meter. Elke linde die je als boom laat uitgroeien, valt dus onder de regel van 2 m.

Die 2 m is een minimum, geen goede plantafstand voor een grote soort. Een kroon reikt rondom de stam ongeveer de helft van haar breedte ver. Een winterlinde met een kroon van 16 m op 2 m van de grens hangt na enkele decennia zes meter boven de tuin van je buur. Wil je de kroon volgroeid aan je eigen kant houden, reken dan op de halve kroonbreedte tot de grens: 8 m voor een gewone linde en 3 m voor 'Rancho'. Dat is geen wettelijke regel, wel de afstand waarop je later niet hoeft te snoeien voor de buur.

Een schriftelijke afspraak met de buur gaat voor op de afstandsregel. Voor bomen die vóór 1 september 2021 geplant zijn, gelden nog de oude regels van het Veldwetboek. Ook daar is het 2 m voor hoogstammige bomen en een halve meter voor andere bomen en hagen, tenzij een plaatselijk gebruik iets anders bepaalt. Staat zo'n oudere boom dichter, dan kan de buur de rooiing eisen. Meer over hagen en bomen bij de buren staat bij hoe hoog een haag of boom bij de buren mag zijn.

Bekijk groter ↗

Takken en wortels over de grens

Welke regel geldt voor overhangende takken, hangt af van wanneer de linde geplant is. Voor een boom die na 1 september 2021 geplant is, geldt artikel 3.134 van het Burgerlijk Wetboek. Je buur kan je dan met een aangetekende brief vragen de takken of wortels over de grens weg te nemen. Doe je dat niet binnen zestig dagen, dan mag hij ze zelf wegsnijden, op jouw kosten. Wat hij daarbij aan de boom beschadigt, is voor zijn risico. Staat zo'n boom dichter bij de grens dan de regel toelaat, dan kan de buur eisen dat je hem snoeit of rooit. Alleen als de rechter dat rechtsmisbruik vindt, blijft hij staan.

De meeste lindes in bestaande tuinen zijn ouder. Daarvoor geldt nog artikel 37 van het Veldwetboek. Doorschietende wortels mag de buur op zijn eigen grond zelf weghakken. Overhangende takken mag hij niet zelf afzagen: hij kan jou wel verplichten ze af te snijden. Onder beide regels verjaart dat recht niet, dus ook na dertig jaar kan de buur het nog vragen.

Afstand tot het huis en het terras

Voor de afstand tot je eigen gevel bestaat geen wettelijke regel. Stad Antwerpen plant nieuwe straatbomen op minstens 2,7 m van gebouwen, maar dat zijn bomen die hoog opgekroond worden of smal blijven. Een linde die vrij uitgroeit, heeft rondom de helft van haar kroonbreedte nodig om de gevel, de dakgoot en de ramen vrij te houden. Dicht bij het huis vult het blad elke herfst de dakgoten.

Boven het terras komt het honingdauwprobleem erbij. Zet een luisgevoelige linde zo dat de kroon ook volgroeid niet boven het terras, de oprit of de carport hangt. Wil je schaduw recht op het terras, dan is een dakboom de betere vorm: die houd je elk jaar op dezelfde maat.

Een bestaande linde vellen

In Vlaanderen is een boom hoogstammig als de stam op 1 m hoogte een omtrek van 1 m of meer heeft. Voor het vellen van zo'n boom heb je in principe een omgevingsvergunning nodig. Een vrijstelling geldt als de boom op hoogstens 15 m van een vergunde woning staat. Hij moet dan ook in woongebied, agrarisch of industriegebied liggen, buiten een bos en buiten het openbaar domein. Bovendien mag geen plan, verordening of vergunning het verbieden.

Regels over bomen verschillen per gewest, en een gemeente kan strengere voorwaarden of een eigen procedure opleggen. Vraag daarom altijd eerst bij de dienst omgeving van je gemeente wat voor jouw perceel geldt. Een aanvraag dien je in via het omgevingsloket, met de snelinvoer « Boom vellen »; een architect is daarvoor niet nodig.

Reken op tijd. De beslissing volgt meestal binnen drie maanden, of zes maanden als er een openbaar onderzoek nodig is. Na een vergunning hang je de affiche uit. Je mag pas vellen vanaf de 35ste dag na die aanplakking, want in die periode kunnen buren en anderen beroep aantekenen. Plan het vellen van een grote linde dus ruim een half jaar vooruit.

Linde als leiboom of dakboom

Wie een linde wil zonder twintig meter boom, kan haar laten leiden. Lindes zijn klassieke vormbomen: spalierlinden en leilindes staan al lang in steden als Brussel en Antwerpen.

Waarom een linde zich laat leiden

Een linde verdraagt geregeld terugsnoeien zeer goed. Ze maakt vanuit snoeiplekken en vanuit de stamvoet makkelijk nieuwe scheuten, en daarom is ze ook een goede hakhoutsoort. Op dat vermogen steunt elke snoeivorm. De kweker bindt de jonge takken op een rek en zet de nieuwe scheuten elk jaar terug tot op dezelfde plaats.

Een leilinde heeft een verticaal rek en vormt een groene wand op een stam. Een dakboom of daklinde heeft een horizontaal rek en vormt een plat bladerdak boven een terras. Beide koop je al gevormd bij de kweker, met een vaste stamhoogte en rekmaat.

Een leilinde als groen scherm op de grens

Leilindes vormen een dichte afscheiding op ooghoogte en daarboven. Daarom houdt ook een stad als Antwerpen haar bestaande leilindes aan, terwijl ze andere vormbomen afbouwt. In een tuin zet je een rij leilindes achter of naast een schutting om inkijk vanuit een raam op de verdieping tegen te houden.

Ook een leilinde is een boom. Komt het groene vlak hoger dan 2 m, dan hoort de stam op 2 m van de grens, tenzij je buur schriftelijk akkoord gaat. Blijft de leiboom niet hoger dan de afsluiting tussen de percelen, dan kan de buur er zich niet tegen verzetten. Hoe je het rek plaatst, de plantafstand kiest en de KLIP-plannen opvraagt, staat uitgewerkt bij dakplataan en leibomen planten en snoeien.

Wat een leilinde of daklinde elk jaar vraagt

Architecturale snoeivormen zoals een leilinde worden meestal om de één tot drie jaar teruggezet. Hoe strakker je het groene vlak wilt, hoe vaker: wie elk jaar een strakke wand wil, snoeit elke winter en geeft in de zomer een lichte bijsnoei. In de winter zet je alle scheuten van het jaar terug tot op de knobbel of de leitak. In de zomer knip je wat recht naar voren of naar achteren groeit en bind je scheuten die een gat moeten vullen.

Reken op werk op hoogte en op een flinke hoop snoeihout. Vormbomen vragen intensief beheer: alle jonge scheuten gaan er geregeld af, en net na de snoei staat de boom kaal. Wie dat niet elk jaar wil doen, kiest beter een smalle linde die vrij mag uitgroeien.

Lindebomen snoeien

Een vrij uitgroeiende linde heeft weinig snoei nodig: een vormsnoei in de eerste jaren en daarna onderhoud, zoals dood hout en stamscheuten weghalen. Of de boom het goed verdraagt, hangt vooral af van het moment en van de plaats waar je zaagt.

Wanneer snoei je een linde?

Snoei een linde in de winter, buiten vorst, of licht in de zomer vanaf eind juni tot eind augustus. In de winter zitten de reserves van de boom in de stam en de wortels, zodat een snoei weinig energie kost. In de zomer verbruikt de boom de suikers uit zijn blad meteen, dus een lichte snoei verzwakt hem dan nauwelijks.

In de lente, als de knoppen uitlopen, en in de herfst tot alle blad gevallen is, laat je de zaag liggen. Dan trekken de reserves door de takken, en wat je wegneemt, mist de boom. Bij vorst beschadig je de cellen aan de rand van de wonde, waardoor ze slecht dichtgroeit. Zie je bij een zomersnoei een bewoond vogelnest, wacht dan; meer over snoeien in het broedseizoen staat bij het snoeien van een haag.

Periode	Snoeien?	Waarom
December tot februari, buiten vorst	ja: vormsnoei, onderhoud, leilinde terugzetten	reserves zitten in stam en wortels
Maart tot half juni	nee	knoppen lopen uit, reserves trekken naar de takken
Eind juni tot eind augustus	licht: opslag, waterloten, zomersnoei leilinde	het blad levert meteen nieuwe suikers
September tot de bladval	nee	reserves trekken terug naar stam en wortels

Een jonge linde vormen

Winterlinde, zomerlinde en Hollandse linde vormen graag dubbele toppen: twee even sterke stammen die uit één punt komen. Twee toppen concurreren met elkaar, en waar ze met ingesloten schors tegen elkaar groeien, kan de vork later uitscheuren. Kies daarom in de eerste jaren één doorgaande top en snoei de concurrent weg of kort hem duidelijk in. Neem ook takken weg die kruisen of naar binnen groeien.

Wil je onder de boom kunnen lopen of maaien, dan snoei je de onderste takken geleidelijk op, één of twee per jaar.

Een jonge winterlinde is gevoelig voor zonnebrand op de stam; snoei een jonge boom daarom niet ineens kaal.

Stamscheuten en waterloten wegnemen

De scheuten rond de stamvoet en op de stam knip je jaarlijks weg, zo dicht mogelijk bij de plek waar ze uitkomen. Doe het bij voorkeur in de zomer, als ze nog groen en dun zijn: dan volstaat een snoeischaar. Hoe langer je wacht, hoe dikker ze worden en hoe groter de wonde.

De snede: buiten de takkraag, zonder stomp

Waar een tak uit de stam komt, zie je bovenaan een plooi in de schors en onderaan een lichte verdikking, de takkraag. Zaag net buiten die kraag en die plooi, niet in het vlak van de stam en zonder een stomp te laten staan. Een stomp sterft af en rot, en een snede in de kraag zelf groeit slecht dicht.

Een zwaardere tak zaag je in drie sneden. Eerst maak je een inkeping aan de onderkant, een eindje van de stam. Dan volgt een snede van boven, iets verder naar buiten: de tak breekt af zonder schors mee te scheuren. Met de derde snede zaag je de stomp netjes af aan de kraag.

Daarna sluit de boom de wonde zelf af. Een laag levende cellen net onder de schors groeit over de snede, en de boom maakt stoffen aan die schimmels tegenhouden. Die cellen werken het best bij warm weer, en daarom groeit een zomersnoei het vlotst dicht.

Toppen of knotten van een grote linde

Een linde die te groot is geworden, inkorten door de top eraf te zagen, is de duurste fout. De grote wonde legt het kernhout bloot en de boom wordt op die plek hol. Daarna schiet hij vol slecht verankerde waterloten die snel weer de hoogte in gaan. Zaag geen levende tak dikker dan 12 cm af.

Een knotlinde of leilinde begint bij een jonge boom die van bij het begin zo gesnoeid wordt. Een vrij uitgegroeide linde in knotvorm dwingen, verminkt haar. Is een linde echt te groot voor haar plek, dan blijven twee keuzes over: een verkleiningssnoei over enkele jaren door een boomverzorger, of vellen. Hoe je een vrij uitgegroeide boom snoeit of veilig velt, staat bij bomen snoeien of vellen.

Een linde planten op de juiste plek

1. 1

   De soort kiezen op de ruimte

   Meet hoeveel ruimte er rondom de plantplek is tot de perceelsgrens, de gevel en het terras. Kies een linde waarvan de halve kroonbreedte daarin past. Dat is 8 m voor een gewone linde en 3 m voor een smalle winterlinde als 'Rancho'. Komt de kroon boven een terras of oprit, kies dan een zilverlinde of een luisarme selectie.

2. 2

   De plek uitzetten

   Zet het midden van de stam uit met een piket, op minstens 2 m van de perceelsgrens. Meet die afstand vanaf het midden van de stamvoet, niet vanaf de rand van de kluit. Bij leilindes zet je de stammen op de breedte van het rek uit elkaar.

3. 3

   Het plantgat graven

   Graaf een gat dat veel breder is dan diep en maak de bodem en de wanden los. De wortels groeien vooral zijwaarts, in de bovenste laag grond. Plant niet bij vorst of in een gat dat vol water staat.

4. 4

   Planten op de juiste hoogte

   Zet de boom zo dat de overgang van stam naar wortels precies op de hoogte van het maaiveld komt. Dieper geplant verstikt hij, hoger geplant staat hij los. Vul aan met de uitgegraven grond, druk die licht aan en giet flink aan.

5. 5

   Steunpaal en binding

   Sla een steunpaal in aan de kant van de heersende wind en bind de stam vast met brede, rekbare boomband. Er moet nog een vinger tussen band en schors passen. Dek de grond rond de stam af met houtsnippers.

6. 6

   De eerste jaren opvolgen

   Geef de eerste zomer water bij droogte en houd de voet vrij van gras. Kies in de eerste winters één doorgaande top, en maak de boomband elk voorjaar wat losser.

Vóór je een linde plant

• De volledige naam van de linde is gekend, met eindhoogte en kroonbreedte.
• Het midden van de stam staat op minstens 2 m van de perceelsgrens, of er is een schriftelijke afspraak met de buur.
• De halve kroonbreedte van de volgroeide boom past tussen de stam en de grens, de gevel en de dakgoot.
• De kroon komt volgroeid niet boven het terras, de oprit of de carport, of de soort is luisarm.
• De liggingsplannen van kabels en leidingen zijn opgevraagd en er loopt niets onder de plantplek.
• Een steunpaal, brede boomband en houtsnippers liggen klaar.
• Er is een plan voor de jaarlijkse snoei: zelf vanaf de grond of ladder, of door een boomverzorger.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een linde kopen op het label « Tilia »

Zonder soort en cultivar weet je niet of de boom 12 m of 40 m hoog wordt. Vraag de volledige naam en de eindhoogte, en kies de boom op de ruimte die je hebt.

Een luisgevoelige linde boven het terras

Een Hollandse linde of zomerlinde boven een terras of oprit geeft elke zomer honingdauw en roetdauw. Zet een luisgevoelige soort op een plek waar het blad boven gazon of border hangt, of kies een zilverlinde.

Snoeien in april of oktober

In de lente en in de herfst verplaatst de boom zijn reserves door de takken, en een snoei verzwakt hem dan het meest. Plan de snoei in de winter buiten vorst of licht tussen eind juni en eind augustus.

Veelgestelde vragen

Bronnen

• Ecopedia — Winterlinde (Tilia cordata)
• Ecopedia — Zomerlinde (Tilia platyphyllos)
• Ecopedia — Hollandse linde (Tilia × europaea)
• Ecopedia — Zilverlinde (Tilia tomentosa)
• Grondwettelijk Hof — arrest nr. 148/2021 over de afstanden van beplantingen (artikelen 3.133 en 3.134 BW)
• Vlaanderen.be — Omgevingsvergunning: bomen vellen en ontbossen
• Brussels Hoofdstedelijk Gewest — Directie Monumenten en Landschappen, De boom in de stad
• Stad Antwerpen — Bomenplan 2021