Bamboe planten zonder dat hij gaat woekeren

Niet woekerende bamboe herkennen

Niet woekerende bamboe bestaat: het zijn de horstvormende soorten, waarvan alle stengels uit één dichte pol komen. Een woekerende bamboe, een loper, maakt lange wortelstokken en laat op meters van de plant nieuwe scheuten opkomen. Het verschil zit dus in de soort, en die lees je af aan de Latijnse naam op het etiket.

Wat een wortelstok doet

Een wortelstok, ook rhizoom genoemd, is een ondergrondse stengel. Uit elke knoop kan hij wortels en een nieuwe stengel maken. Bij bamboe liggen de wortelstokken meestal in de bovenste 30 cm van de grond. Een loper kan er meer dan 1 m per jaar mee opschuiven, vaak onopgemerkt tot de scheuten boven komen.

Zo’n scheut is spits en groeit snel: binnen één groeiseizoen kan hij de volle hoogte van de bamboe halen. Elk stuk wortelstok met een knoop kan bovendien een nieuwe plant worden. Zaad speelt geen rol, want bamboe bloeit maar om de tientallen tot honderden jaren.

Horstvormende bamboe groeit in een pol

Een horstvormer groeit in een dichte pol die met de jaren groter wordt. De stengels blijven dicht bij elkaar staan en er lopen geen lange wortelstokken van de plant weg. Fargesia behoort tot de horstvormers.

Een horstvormer blijft wel groeien. Onder gunstige omstandigheden kan zo’n pol zich verder uitbreiden en een groot gewas worden. Reken bij het uitzetten dus op een bredere pol en op de afstand tot de buren die de wet vraagt.

Lopers: scheuten op meters afstand

Lopers maken lange wortelstokken. Daartoe horen onder meer Phyllostachys, Pseudosasa, Sasa, Sasaella, Pleioblastus en Semiarundinaria. Bij Phyllostachys en Semiarundinaria kunnen nieuwe scheuten op 10 m of verder van de moederplant opkomen.

Pijlbamboe (Pseudosasa japonica), de meest gebruikte sierbamboe, is een loper die minder ver reikt. Zijn wortelstelsel is compact en ondiep, en de scheuten komen meestal vlak bij de moederplant op. Zo’n plant kun je nog in zijn geheel uitgraven; bij Phyllostachys is dat veel zwaarder werk.

Waarom een loper niet altijd loopt

Een Phyllostachys blijft in arme, droge grond vaak in een pol staan. In warme, beschutte en vochtige grond loopt hij wel weg, en Sasa groeit het krachtigst in voedselrijke, vochtige grond in halfschaduw. Reken daarom op uitlopers, tenzij je grond echt arm en droog is.

Kenmerk	Horstvormer	Loper
Wortelstokken	kort, binnen de pol	lang, kruipend, meestal in de bovenste 30 cm
Nieuwe stengels	vlak naast de pol	tot meters ver, bij Phyllostachys tot 10 m of meer
Geslachten	Fargesia	Phyllostachys, Pseudosasa, Sasa, Pleioblastus
Wortelscherm of bak	meestal overbodig	aan te raden
Verwijderen	de pol uitgraven	de wortelstokken volgen tot hun einde

Soorten bamboe voor een haag of als solitair

Kies eerst het gedrag en pas daarna de hoogte en de kleur van de stengels. Voor een haag of een solitair is een horstvormer het veiligst. Een loper kies je alleen als je hem in een bak of achter een wortelscherm zet. De eindhoogte loopt sterk uiteen, van minder dan 2 m bij Sasa en Sasaella tot ongeveer 15 m bij de hoogste soorten uit de sierteelt.

Bamboe als haag of scherm

Bamboe is groenblijvend en houdt dus ook in de winter inkijk tegen. Voor een haag neem je een horstvormer en zet je de planten in een rij. De plantafstand hangt af van de soort; het etiket of de kweker geeft hem op. Bamboe wordt vaak langs de perceelsgrens geplant, en een loper zonder scherm kruipt daar gemakkelijk de buurtuin in.

Hoe je een haag uitzet en plant, staat bij een haag kiezen en planten. Wil je vooral inkijk tegenhouden zonder te planten, dan is een zichtdoek tegen de draadafsluiting een alternatief.

Bamboe als solitair

Een solitair is één plant met ruimte rondom, in een border of in een grote bak. Een horstvormer past daar het best. Wil je gekleurde stengels, zoals het geel van Phyllostachys aurea of het donker van Phyllostachys nigra? Dan neem je een loper in een bak of binnen een wortelscherm.

Lage bamboe als bodembedekker

Sasa en Sasaella blijven onder 2 m en vormen een dichte, lage stand. Daarom gebruikt men ze als bodembedekker of lage haag. Het zijn lopers die in vruchtbare, vochtige grond in halfschaduw erg krachtig groeien. Geef ze daarom een afgebakend vak met een scherm, of een grote bak.

Geslacht	Groeiwijze	Opvallend	Past als
Fargesia	horstvormer	dichte pollen met boogvormige stengels	haag of solitair
Phyllostachys	loper	gegroefde, soms gele of donkere stengels; scheuten tot 10 m ver	solitair in een bak, of met scherm
Pseudosasa japonica (pijlbamboe)	loper	compact, ondiep wortelstelsel; meest gebruikte sierbamboe	haag met scherm
Semiarundinaria (zuilenbamboe)	loper	smalle kroon, scheuten tot 10 m ver	solitair met scherm
Sasa en Sasaella	loper	blijft onder 2 m	bodembedekker in een afgebakend vak

Bamboe planten en onderhouden

Een bamboe in de volle grond vraagt vooral het eerste jaar aandacht: de juiste plek, planten in het voorjaar en water in droge perioden. Daarna redt een gezonde bamboe zich grotendeels zelf.

Standplaats en grond

De meeste bamboes staan graag beschut in de zon, in vochtige, voedselrijke en goed doorlatende grond. Ze verdragen de meeste grondsoorten, maar geen grond die voortdurend nat staat of helemaal uitdroogt. De meeste soorten zijn winterhard.

Noteer bij de aankoop de Latijnse naam. Daarmee zoek je later de eindhoogte en het gedrag van je bamboe op, ook als het etiket kwijt is.

Planten in het voorjaar

Bamboe plant je het best in het voorjaar. De wortelstokken hebben dan energie genoeg voor sterke nieuwe stengels in de zomer, en ze krijgen tot de winterrust de tijd om te wortelen. Een bamboe die je pas in de herfst plant, heeft die tijd niet.

Geef een pas geplante bamboe water in droge zomerperioden; ook een gevestigde plant in de volle grond krijgt dan af en toe water. Staat hij in vochtige, voedselrijke grond, dan heeft hij daarna weinig hulp nodig. Op arme, lichte grond geef je in het voorjaar een algemene korrelmeststof.

Uitdunnen en snoeien

In het voorjaar knip je zwakke, dode, beschadigde en dunne stengels tot op de grond af. Is de pol te dicht geworden, dan neem je er nog enkele aan de voet weg. Zo komt er lucht en licht in het midden. Wil je de stengels laten zien, knip dan de onderste bladeren zo dicht mogelijk bij de stengel weg. De toppen kun je inkorten om de hoogte te beperken; de gesnoeide stengel krijgt daarna meer blad.

Een wortelscherm plaatsen

Een wortelscherm is een gesloten wand in de grond die de wortelstokken van een loper tegenhoudt. Je plaatst hem bij het planten, want achteraf moet je eerst alle wortelstokken wegsnijden die al voorbij de lijn van het scherm zitten.

Hoe diep en hoe hoog

De wortelstokken zitten meestal in de bovenste 30 cm van de grond. Het scherm gaat dus ruim onder die laag: graaf een sleuf van minstens 60 cm diep, liefst dieper, tot 1,2 m.

Boven de grond steekt het scherm minstens 7,5 cm uit. Dat randje houdt wortelstokken tegen die bovenlangs willen groeien. Met mulch of een rij stenen werk je het weg.

Bekijk groter ↗

Welk materiaal sluit goed

Een scherm dat speciaal voor bamboe gemaakt is, plaats je het gemakkelijkst. Waar twee delen aansluiten, overlappen ze minstens 30 cm en kit je de naad dicht met een daarvoor geschikte kit.

Betonplaten of golfplaten van metaal kunnen ook, maar elke spleet tussen twee platen is een doorgang voor een wortelstok. Dat vraagt nauwkeurig werk en platen die strak aansluiten.

Ruimte binnen het scherm

Een grote loper heeft ruimte nodig. Voor een Phyllostachys moet het scherm een cirkel van minstens 2,5 m doorsnede insluiten, zodat de plant voldoende kan uitgroeien.

Eerst de kabels, dan de spade

Een sleuf van 60 cm diep is een grondwerk. Daarvoor is een aanvraag via het KLIP verplicht, het Kabel- en Leidinginformatieportaal van Vlaanderen, ook op je eigen terrein. Zoek daarnaast je eigen afvoeren en de kabel naar het tuinhuis op.

Een bestaande loper alsnog inperken

Staat de bamboe er al, dan graaf je een sleuf van ongeveer 30 cm diep en een spadeblad breed. Die komt op 30 tot 50 cm van de rand van de plant. Je snijdt de wortelstokken door die je tegenkomt, haalt de stukken buiten de sleuf weg en schuift de grond losjes terug. Eén keer per jaar herhalen houdt veel bamboes onder controle.

Het scherm onderhouden

Een loper achter een scherm blijft onder toezicht staan. Loop het scherm elk voorjaar af en kijk of er scheuten buiten de rand opkomen of over de rand heen groeien. Zo’n scheut komt uit een wortelstok die toch voorbij het scherm is geraakt. Graaf hem uit, met de wortelstok eraan. Controleer daarna of het scherm op die plek nog overal gesloten en hoog genoeg is.

Bamboe in een plantenbak

Een bak is de eenvoudigste manier om een loper op zijn plek te houden, en ook een horstvormer groeit er goed in. Een bak vraagt wel meer verzorging dan de volle grond: de aarde droogt sneller uit en de voeding raakt sneller op.

Welke bak en welke bamboe

De bak is minstens 45 cm diep en 45 cm breed; groter mag altijd. Kies een kleinere soort: een hoge bamboe in een lichte bak waait bij storm gemakkelijk om. Zorg voor afvoergaten onderaan, want bamboe verdraagt geen grond die voortdurend nat staat.

Aarde, water en voeding

Gebruik veenvrije potgrond op leembasis. In de bak droogt die snel uit, dus geef tijdens het groeiseizoen regelmatig en ruim water. Bij watergebrek krijg je trage groei, bladverlies en stengels die afsterven.

Voed van maart tot oktober met een algemene vloeibare meststof. De bamboe verbruikt in een bak de voeding sneller dan in de grond.

Overwinteren buiten

In de winter let je vooral op de aarde en de wind. Laat de potgrond niet uitdrogen, want het blad kan verschrompelen. Een bak op een open plek zet je beschut tegen de wind, anders verbrandt het blad.

Bij strenge vorst wikkel je de bak in jute, vliesdoek of noppenfolie, zodat de wortels niet bevriezen.

Verpotten of delen

Om de paar jaar is de bak vol met wortels. Je verpot dan naar een grotere bak, of je deelt de pol en zet de delen in nieuwe bakken. Deel bamboe in het midden van de lente.

Bij een grote pol heb je twee personen en een zaag nodig om door de kluit te zagen. Plant alleen de jongere wortelstokken en stengels terug.

Hoe dicht bij de buren mag bamboe staan?

Een loper kruipt onder een afsluiting door en komt in de tuin ernaast boven. Dat gebeurt regelmatig. Twee artikelen uit het Burgerlijk Wetboek bepalen dan wat er geldt: 3.133 voor de afstand en 3.134 voor wat over de grens groeit. Ze gelden in heel België. Over hagen en bomen langs de grens lees je meer bij hoe hoog een haag of boom bij de buren mag.

Afstand tot de perceelsgrens

Artikel 3.133 vraagt voor bomen van minstens 2 m hoog een afstand van 2 m, gemeten vanaf het midden van de voet. Voor andere bomen, struiken en hagen is dat 0,5 m. Wat te dicht staat, kan de buur laten snoeien of rooien. Dat kan niet als je met hem een contract hebt gesloten of als de beplanting er al meer dan dertig jaar staat. De buur kan zich ook niet verzetten tegen beplanting die niet hoger reikt dan de afsluiting tussen de percelen.

Bamboe komt in de wettekst niet voor. Een rij bamboe die je als haag laat groeien, valt onder « hagen ». Bij een hoge solitair die boven 2 m uitkomt, is het niet duidelijk of de wet een « boom » of een « struik » bedoelt. Dat beoordeelt uiteindelijk de rechter. Wie daar geen discussie over wil, plant zo’n bamboe op 2 m van de grens.

Voor beplanting van vóór 1 september 2021 gelden nog de artikelen 35 tot 37 van het Veldwetboek. Die vragen in grote lijnen dezelfde afstanden van 2 m en 0,5 m, tenzij een vast plaatselijk gebruik iets anders bepaalt.

Wortelstokken die over de grens groeien

Artikel 3.134 regelt wat er gebeurt met doorschietende takken en wortels. De buur moet je eerst per aangetekende brief aanmanen. Haal je het doorschietende niet weg binnen zestig dagen, dan mag hij het zelf wegsnijden op jouw kosten. De schade die hij daarbij aan de plant veroorzaakt, draagt hij zelf. Hij mag ook eisen dat jij het wegsnijdt, en dat recht verjaart niet.

Bij bamboe gaat het om wortelstokken en de scheuten die ze maken; de wettekst spreekt van takken en wortels. Bij beplanting van vóór 1 september 2021 mag de buur doorschietende wortels volgens het Veldwetboek zelf wegsnijden, ook zonder aanmaning. Over een concreet geschil beslist uiteindelijk de rechter, die ook rechtsmisbruik kan afwijzen. Wat in jouw geval geldt, beoordeelt een jurist.

Woekerende bamboe verwijderen

Bamboe loopt alleen opnieuw uit vanuit wortelstokken. Wat je niet uitgraaft, komt dus terug, en elk stuk wortelstok dat achterblijft kan een nieuwe plant worden. Bamboe vormt bovendien zeer dichte bestanden en verdringt andere planten; Ecopedia rekent hem daarom tot de invasieve exoten. Een vergelijkbare aanpak, met stronken uitgraven en een seizoen nalopen, staat bij bramen verwijderen.

Waarom afzagen niet volstaat

Stengels afzagen of afmaaien haalt het blad weg, maar de wortelstok blijft in de grond en loopt opnieuw uit. Een wortelstok die door het weghalen van de moederplant verzwakt is, maakt nog steeds nieuwe wortels en scheuten. Alle wortelstokken uitgraven is de meest effectieve methode, al is dat zwaar werk en kan het bij sommige soorten flink wat schade aan de bodem geven.

Een pol of een korte loper uitgraven

Bij een pijlbamboe of een andere soort met een compact, ondiep wortelstelsel kap je eerst de stengels weg. Daarna steek je de zode uit vanaf een halve meter rond de plant, minstens 30 cm diep. Een oude pol kan wortels hebben tot ongeveer 1 m diep, dus reken op een groter gat dan je denkt.

Voor de stengels gebruik je een snoeizaag of een takkenschaar, voor de pol een scherpe spade, een spitvork en een houweel. Draag stevige handschoenen: de jonge scheuten zijn zeer spits.

Lopers volgen tot aan hun punt

Een Phyllostachys of Semiarundinaria kan wortelstokken tientallen meters ver sturen. Je volgt dan elke ondergrondse wortelstok van de moederplant tot aan zijn punt. Dat is zeer arbeidsintensief en geeft veel bodemschade, maar het geeft de beste resultaten. Schud de grond van de wortelstokken en voer ze af.

Graaf met de hand en zoek ook langs verharding en rond een vijverfolie naar scheuten. Komt er een scheut tussen klinkers op, graaf dan ook de wortelstok eronder uit. Wat je verder met de voegen doet, staat bij onkruid tussen klinkers verwijderen.

Een sleuf als je niet kunt uitgraven

Is uitgraven niet haalbaar, dan kun je de bamboe inperken. Graaf een sleuf rond de pol van minstens 1 m breed en 50 cm diep. De wortelstokken groeien tot in de sleuf, en daar haal je ze bij een jaarlijkse controle weg.

Hergroei opvolgen

Loop de plek na het uitgraven het hele groeiseizoen na. Elke scheut die opkomt, graaf je uit met de wortelstok eraan. Komt er een volledig seizoen niets meer op, dan mag je aannemen dat de plant weg is.

Wortelstokken afvoeren

Breng stengels en wortelstokken naar het recyclagepark en vraag er in welke container ze horen. Gooi wortelstokken niet bij het gewone groenafval en leg ze niet op de composthoop. Ze lopen er weer uit, en bamboe verspreidt zich ook via groenafval dat in het wild wordt gedumpt.

Aanpak	Wat er met de wortelstokken gebeurt	Waar het past
Zode uitsteken, 50 cm rondom en 30 cm diep	komen mee uit de grond	pijlbamboe of een pol
Wortelstokken volgen	komen mee tot aan de punt	Phyllostachys en Semiarundinaria
Sleuf van 1 m breed en 50 cm diep	groeien erin en worden jaarlijks weggehaald	een pol die je niet kunt uitgraven
Afzagen of maaien	blijven zitten, de plant loopt uit	hoogstens als eerste stap

Kokend water en onkruidverdelger tegen bamboe

Wie bamboe wil verdelgen zonder te graven, denkt aan een onkruidverdelger of aan kokend water. Een synthetische onkruidverdelger is voor particulieren verboden, en kokend water lost het probleem niet op. Deze regels gelden in Vlaanderen. Ze verschillen per gewest en je gemeente kan eigen voorschriften hebben; bij je gemeente vraag je wat er bij jou geldt.

Bamboe verdelgen met een onkruidverdelger

Sinds 6 oktober 2018 mogen particulieren synthetische totaalherbiciden zoals glyfosaat niet meer gebruiken. Voor alle andere synthetische herbiciden is het gebruik door particulieren sinds 1 januari 2020 verboden. Een oude voorraad gebruiken mag ook niet; de gemeente en de lokale politie kunnen optreden.

Een tuinaannemer met een fytolicentie mag zo’n middel nog wel gebruiken. Ook dan duurt het jaren voor de wortelstokken sterven, omdat het wortelstelsel groot is. Wat je als particulier nog tegen onkruid mag gebruiken, staat bij onkruid bestrijden op paden, terras en in borders.

Bamboe verwijderen met kokend water

Kokend water is geen oplossing tegen bamboe. Het verschroeit de bladeren en de jonge scheuten die het raakt. De wortelstokken liggen dieper: tot 30 cm, bij een oude pol soms tot ongeveer 1 m. Het water koelt onderweg af.

Zolang één stuk wortelstok met een knoop in de grond blijft, loopt de bamboe weer uit. Het water schroeit bovendien alles wat in de buurt groeit. Graaf liever de wortelstokken uit, zoals hierboven beschreven.

Een loper planten die binnen zijn plek blijft

1. 1

   De soort kiezen op de Latijnse naam

   Zoek de geslachtsnaam op het etiket. Fargesia is een horstvormer; Phyllostachys, Pseudosasa en Sasa zijn lopers. Je bent klaar als je de volledige naam hebt genoteerd en weet welke groeiwijze erbij hoort.

2. 2

   De plek en de afstand bepalen

   Meet de afstand tot de perceelsgrens volgens artikel 3.133 van het Burgerlijk Wetboek. Vraag de plannen van kabels en leidingen op via het KLIP voor je de eerste spade steekt. Je bent klaar als de plek vastligt en de plannen in je bezit zijn.

3. 3

   De sleuf voor het scherm graven

   Graaf de sleuf minstens 60 cm diep, rond een grote loper in een cirkel van minstens 2,5 m doorsnede. Je bent klaar als de bodem van de sleuf overal even diep ligt. Er steekt geen steen of wortel uit waar het scherm tegenaan zou knikken.

4. 4

   Het scherm plaatsen

   Zet het scherm loodrecht in de sleuf, laat de uiteinden minstens 30 cm overlappen en kit de naad. De bovenrand steekt overal 7,5 cm boven de grond uit. Je bent klaar als er nergens een spleet is en de rand rondom even hoog staat.

5. 5

   De bamboe planten in het voorjaar

   Graaf een gat dat dubbel zo breed is als de kluit. De kluit komt iets lager te zitten dan in de pot, met 2 tot 3 cm grond erover. Giet goed aan en breng een laag mulch aan om het vocht vast te houden.

6. 6

   Water geven en elk voorjaar controleren

   Geef in droge zomerperioden water. Loop elk voorjaar het scherm af: staan er scheuten buiten de rand, dan haal je ze uit met de wortelstok eraan.

Vóór je de bamboe plant

• De Latijnse naam staat genoteerd en je weet of de bamboe een horstvormer of een loper is.
• De afstand tot de perceelsgrens is afgemeten volgens artikel 3.133 van het Burgerlijk Wetboek.
• De plannen van kabels en leidingen zijn opgevraagd via het KLIP voor de sleuf wordt gegraven.
• Het scherm reikt minstens 60 cm diep en steekt overal minstens 7,5 cm boven de grond uit.
• De naden van het scherm overlappen minstens 30 cm en zijn gekit.
• Rond een grote loper is een cirkel van minstens 2,5 m doorsnede ingesloten.
• De kluit zit 2 tot 3 cm onder het maaiveld en is aangegoten en gemulcht.
• Een bak is minstens 45 cm diep en heeft afvoergaten.

In de praktijk

Veelgemaakte fouten

Een scherm dat op de grond eindigt

Ligt de bovenkant van het scherm gelijk met of onder de grond, dan groeien de wortelstokken er gewoon overheen. Je merkt het aan scheuten die vlak buiten de rand opkomen. Laat het scherm daarom minstens 7,5 cm boven het maaiveld uitsteken.

De bamboe verwijderen met de tuinfrees

Een frees hakt wortelstokken in stukken, en elk stuk met een knoop kan een nieuwe plant worden. Je verdeelt de bamboe dan over de hele strook die je bewerkt. Graaf bamboe met de hand uit en voer elk stuk wortelstok af.

Geen afstand houden omdat de bamboe niet woekert

Ook een horstvormer wordt een grote plant, en het Burgerlijk Wetboek stelt afstanden voor alle beplanting. Meet de afstand tot de perceelsgrens voor je plant en reken met de volwassen breedte van de pol.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een vakman inschakelt

Planten, een scherm plaatsen en een pijlbamboe uitgraven kun je zelf. Een hovenier of tuinaannemer haal je erbij als een loper wortelstokken over meters heeft gestuurd of als het om een grote oppervlakte gaat. Hij heeft de machines en regelt de afvoer. Spreek dan af wie de plannen van kabels en leidingen opvraagt. Vraag in de offerte apart naar het uitgraven, het scherm en de afvoer, want die posten bepalen de prijs.

Zit de bamboe in gaten of scheuren van een muur, een vloer of een afvoer? Of moet de sleuf vlak langs een tuinmuur of een fundering komen? Laat dan eerst een architect of ingenieur stabiliteit beoordelen of de constructie er last van heeft. Een synthetische onkruidverdelger mag alleen iemand met een fytolicentie gebruiken. Voor een geschil met de buur over doorschietende wortels ga je naar een jurist: de wet geeft de regel, maar niet de uitkomst in jouw geval.

Bronnen

• Ecopedia (Inverde) — Bamboegroep
• FOD Justitie — Burgerlijk Wetboek, Boek 3, art. 3.133 en 3.134 (2020)
• Grondwettelijk Hof — Arrest nr. 148/2021 over afstanden van beplantingen (2021)
• Zonder is Gezonder (VMM) — Synthetische herbiciden
• Vlaanderen.be — Kabel- en Leidinginformatieportaal (KLIP)
• RHS — Bamboo control in gardens
• RHS — How to grow bamboo